I SA/Ol 506/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ryszard Maliszewski, Sędzia WSA Tadeusz Piskozub, Protokolant Lidia Wachowska, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 15 września 2010 r., sprawy ze skargi A.L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego Oddala skargę. Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku A.L., m. in. na podstawie własnych tytułów wykonawczych, obejmujących zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych oraz z tytułu podatku od towarów i usług za lata 1996 - 2008r. Wnioskiem z dnia 15.03.2010r. zobowiązany, reprezentowany przez doradcę podatkowego, zwrócił się o rozłożenie na raty zaległości podatkowych objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w łącznej kwocie 1.221.911,84 zł wraz z odsetkami. W końcowej części pisma wniósł również " aby postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do podatnika zostało zawieszone do czasu rozpatrzenia przez organ niniejszego wniosku" Postanowieniem z dnia "[...]" Naczelnik Urzędu Skarbowego, na podstawie art. 17 § 1 w związku z art. 56 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. cyt. dalej jako u.p.e.a.), odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ egzekucyjny wskazał, iż postępowanie egzekucyjne, zgodnie z treścią art. 56 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ulega zawieszeniu w przypadkach enumeratywnie wymienionych w tym przepisie. W sprawie brak jest przesłanek do zawieszenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zaś taką przesłanką nie jest samo złożenie przez zobowiązanego wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. W zażaleniu na wyżej wskazane postanowienie zobowiązany zarzucił naruszenie przepisów postępowania w szczególności przepisów art. 7, 8 i 9 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm. cyt. dalej jako Kpa). Wskazał, iż intencją strony było nie zawieszenie postępowania, lecz jego wstrzymanie. Strona nie powołała się bowiem na żaden przepis ustawy, natomiast organ niesłusznie wywnioskował, iż chodzi o załatwienie sprawy w trybie art. 56 § 1 u.p.e.a. Zdaniem zobowiązanego organ winien wyjaśnić wątpliwości i w tym celu zwrócić się do zobowiązanego o sprecyzowanie treści żądania zawartego w podaniu, czego jednak nie uczynił, a to czyni jego rozstrzygnięcie niezgodnym z intencją strony. Dodał, iż w przedmiotowej sprawie strona nie miała na celu dążenia do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, gdyż zdaje sobie sprawę, że nie wystąpiły okoliczności, przewidziane w art. 56 § 1 ustawy, które obligowałyby organ egzekucyjny do wstrzymania egzekucji. Zdaniem zobowiązanego organ załatwił sprawę w niewłaściwym trybie, co stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Postanowieniem z dnia "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia organ odwoławczy, przywołując treść art. 56 § 1 u.p.e.a. wskazał, iż zawieszenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić jedynie w następujących sytuacjach: 1. w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej; 2. w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego; 3. w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego; 4. na żądanie wierzyciela; 5. w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Wskazał, iż zaistnienie powyższych przyczyn zawieszenia postępowania egzekucyjnego skutkuje obligatoryjnym zawieszeniem postępowania egzekucyjnego, bowiem w zakresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny związany jest treścią art. 56 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis ten zawiera zamknięty katalog enumeratywnie wymienionych przesłanek zawieszenia postępowania, nie pozostawiając organowi egzekucyjnemu możliwości uznania, czy w danym przypadku może zawiesić, czy też nie, prowadzone postępowanie egzekucyjne. Stwierdził, iż w świetle wyżej wskazanego przepisu jak i okoliczności sprawy organ egzekucyjny prawidłowo nie uwzględnił wniosku zobowiązanego ponieważ nie zaistniała żadna z przesłanek wymienionych w art. 56 § 1 u.p.e.a. Zauważył, iż nie ma przeszkód, aby z wnioskiem o zawieszenie postępowania egzekucyjnego wystąpił również zobowiązany. Jednakże kwestia oceny skuteczności wniosków zgłaszanych przez zobowiązanego jest każdorazowo limitowana występowaniem przesłanek zawieszenia postępowania egzekucyjnego, przewidzianych w przepisach prawa - art. 56 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z akt sprawy nie wynika ponadto, aby z żądaniem zawieszenia postępowania egzekucyjnego wystąpił wierzyciel należności, tj. Naczelnik Urzędu Skarbowego. Odnosząc się do zarzutu zaniechania wezwania strony do sprecyzowania żądania sformułowanego we wniosku z dnia 15.03.2010r. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż zobowiązany, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, w wyraźny, nie budzący wątpliwości organu sposób, w końcowej części pisma zatytułowanego "wniosek o rozłożenie na raty zaległości podatkowych" wniósł również, aby prowadzone przez organ postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone. Zakres żądania zmieniony został dopiero w zażaleniu na przedmiotowe postanowienie. Wskazano w nim, że intencją zobowiązanego było wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, a nie jego zawieszenie. Organ odwoławczy zauważył, iż obie instytucje prawne - zawieszenie postępowania egzekucyjnego i wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, w istocie swojej wywołują podobne skutki dla sytuacji prawnej zobowiązanego. Ich zastosowanie powoduje czasowe zaprzestanie prowadzenia postępowania egzekucyjnego do majątku zobowiązanego. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej powyższa okoliczność, nie ma wpływu na prawidłowość wydanego przez organ egzekucyjny postanowienia w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Dodał, iż wydając zaskarżone postanowienie organ egzekucyjny w żaden sposób nie dopuścił się naruszenia ogólnych zasad postępowania administracyjnego, tj. art. 7 Kpa zasady prawdy obiektywnej, art. 8 Kpa zasady zaufania oraz art. 9 Kpa zasady udzielania informacji stronie. Nie podzielił zarzutu, że obowiązkiem organu jest wezwanie strony w celu uzyskania jednoznacznego sprecyzowania trybu postępowania, gdy charakter podania budzi wątpliwości. Stwierdził bowiem, iż to organ ocenia czy zakres pisma (żądania) jest precyzyjny, a żądanie w nim zawarte jest na tyle jednoznacznie sformułowane, aby w sposób prawidłowy można było odczytać jego rzeczywistą treść. Ocena treści żądania zawarta w piśmie z dnia 15.03.2010r. według Dyrektora Izby Skarbowej nie budziła jakichkolwiek wątpliwości znaczeniowych. Z tego też względu samo wnioskowanie o rozłożenie na raty płatności zaległości podatkowych, w świetle przepisu art. 56 § 1 u.p.e.a., nie mogło stanowić podstawy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Wskazał również, iż w przedmiocie braku podstaw prawnych do zawieszenia postępowania egzekucyjnego ze względu na sam wniosek o rozłożenie zaległości podatkowych na raty, wypowiedział się NSA w wyroku z dnia 14.06.2000r., (sygn. akt I SA/Gd 1052/98, LEX Nr 44387). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 7 Kpa poprzez załatwienie sprawy w niewłaściwym trybie, naruszenie art. 8 Kpa poprzez złamanie zasady pogłębiania zaufania do organów Państwa oraz naruszenie art. 9 Kpa poprzez złamanie zasady informowania. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż przedmiotowe rozstrzygnięcie jest niezgodne z prawem proceduralnym, ponieważ intencją strony wnoszącej podanie było nie zawieszenie postępowania egzekucyjnego, lecz jego wstrzymanie. Skarżący wskazał, iż w podaniu nie powoływał się na żaden przepis ustawy, a organ niesłusznie wywnioskował, że chodzi o załatwienie sprawy w oparciu art. 56 §1 u.p.e.a. W jego ocenie w przypadku wątpliwości organ miał wezwać podatnika do sprecyzowania treści żądania wniesionego w podaniu, czego jednak nie uczynił, a to czyni jego rozstrzygnięcie niezgodnym z intencją strony. Wskazał, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zakres zgłaszanych w postępowaniu administracyjnym żądań i wniosków winien być odczytywany według ich treści, a organ administracji publicznej nie jest związany podanym przez stronę tytułem, czy też podstawą prawną żądania. Zatem organ ten powinien rozpoznać sprawę co do jej istoty, według intencji autora, dających się ustalić na podstawie treści pisma, ale również w świetle, zaistniałych w sprawie okoliczności faktycznych oraz z uwzględnieniem zasady ochrony uzasadnionych interesów strony. Jeżeli zatem charakter wniesionego podania budzi wątpliwości co do zakresu żądania strony, organ jest zobligowany do dołożenia należytej staranności w celu uzyskania jednoznacznego sprecyzowania trybu postępowania. O tym, jaki charakter ma podanie decyduje ostatecznie sama strona (postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 23.12.2009r., znak: "[...]"). Podobnie jak w zażaleniu dodał, iż nie wnosił o zawieszenie ponieważ zdaje sobie sprawę, że nie wystąpiły przesłanki przewidziane w art. 56 § 1 u.p.e.a. Zdaniem skarżącego organ winien ustalić, czy intencją strony jest załatwienie sprawy w trybie art. 56 § 1 u.p.e.a., czy też w innym trybie wzywając stronę do jednoznacznego wskazania przepisu, w oparciu o który sprawa powinna być załatwiona. Tak się nie stało, w konsekwencji czego organ załatwił sprawę w niewłaściwym trybie naruszając podstawowe zasady postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zasady i tryb kontroli działalności organów administracji państwowej przez sądy administracyjne reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej w skrócie p.p.s.a. Według jej przepisów, wyeliminowanie z obrotu aktu prawnego wydanego przez organ administracji może nastąpić po stwierdzeniu, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest postanowienie w kwestii zawieszenia postępowania egzekucyjnego, wszczętego na podstawie wystawionych przez wierzyciela – Naczelnika Urzędu Skarbowego - tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych oraz z tytułu podatku od towarów i usług za lata 1996 – 2008. Katalog przyczyn, które powodują zawieszenie postępowania, został wymieniony wyczerpująco w art. 56 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z tym przepisem, postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu: 1. w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej; 2. w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego; 3. w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego; 4. na żądanie wierzyciela; 5. w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Zawieszenie postępowania może nastąpić z urzędu, na wniosek wierzyciela albo zobowiązanego. Organ egzekucyjny jest przy tym związany treścią tej normy prawa, co oznacza, że nie pozostawia ona swobody wyboru co do zawieszenia, czy odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Jeżeli zachodzi którakolwiek ze wskazanych wyżej przesłanek, to organ egzekucyjny ma obowiązek zawieszenia postępowania. Z drugiej zaś strony, w razie nie wystąpienia żadnej z powyższych przesłanek, organ egzekucyjny nie może zawiesić postępowania. Sama ocena, czy istniały podstawy do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, powinna nastąpić według stanu rzeczy z chwili rozpatrywania tej kwestii przez organ egzekucyjny. Nie ulega wątpliwości, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły przesłanki o których mowa w art. 56 § 1 u.p.e.a., nie kwestionuje tego również skarżący. Istota sporu sprowadza się do ustalenia czy organ egzekucyjny zasadnie odmówił zawieszenia postępowania na podstawie art. 56 § 1 u.p.e.a., czy też powinien załatwić sprawę w innym trybie. W ocenie Sądu stanowisko organów, wyrażane w odpowiedniej formie procesowej, odnoszące się do żądania strony, jest prawidłowe. Wskazać należy, że w piśmie z dnia 15 marca 2010r., zatytułowanym "wniosek o rozłożenie na raty zaległości podatkowych", zawarto żądanie "wnoszę również, aby postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do podatnika, zostało zawieszone do czasu rozpatrzenia przez organ niniejszego wniosku". W ocenie Sądu powyższe sformułowanie nie mogło budzić wątpliwości, było sprecyzowane jasno i jednoznacznie. Co za tym idzie, nie budziło również wątpliwości interpretacyjnych. Dlatego też organ nie miał potrzeby, a tym bardziej obowiązku zwracać się o wyjaśnienie czego tak naprawdę dotyczy sformułowane żądanie. Rację mają organy, iż to one oceniają czy zakres pisma (żądania) jest precyzyjny, a żądanie w nim zawarte jest na tyle jednoznacznie sformułowane, aby w sposób prawidłowy można była odczytać jego rzeczywistą treść. W przedmiotowej sprawie organy oceniły, iż treść żądania zawartego w piśmie z dnia 15.03.2010r. nie budziła żadnych wątpliwości znaczeniowych. Stanowiska tego nie sposób kwestionować. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, iż skarżący reprezentowany jest przez profesjonalnego pełnomocnika. Nie można zatem uznać, iż strona korzystająca z zastępstwa prawnego nie orientuje się w przepisach prawa, jak również, iż nie potrafi prawidłowo i precyzyjnie formułować swoich wniosków. Nie można zgodzić się ze skarżącym, iż organ powinien rozpoznać sprawę, co do jej istoty według intencji autora, dających się ustalić na podstawie treści pisma, ale również w świetle zaistniałych w sprawie okoliczności faktycznych oraz z uwzględnieniem zasady ochrony uzasadnionych interesów strony. W przypadku wyraźnie sformułowanego żądania, trudno dociekać innych (rzeczywistych) intencji autora. Wniosek dotyczył zawieszenia postępowania egzekucyjnego, dlatego należało go rozpatrzyć pod kątem wystąpienia przesłanek określonych w art. 56 § 1 u.p.e.a, co organy uczyniły. W ocenie Sądu nie leżało w gestii organów wyjaśnianie czy skarżącemu nie chodziło o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego lub załatwienie sprawy w inny sposób. Ponadto, jak słusznie zauważył Dyrektor Izby Skarbowej postulat wstrzymania postępowania został zgłoszony dopiero na etapie zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego. W tym miejscu należy stwierdzić, że zarzucając organowi egzekucyjnemu załatwienie sprawy w niewłaściwym trybie, pełnomocnik skarżącego nie wskazuje jaki tryb miałby być zastosowany. Analiza przepisów prawa podatkowego nie dostarcza podstaw do przyjęcia, że "przy okazji" rozpoznawania wniosku o rozłożenie na raty zaległości podatkowych, w stosunku do których toczy się egzekucja, organ podatkowy może wstrzymać egzekucję. Również ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zna instytucji wstrzymania tego postępowania na wniosek dłużnika. Dodać należy, że zgodnie z art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym przepisy kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio. Oznacza to, że przepisy Kpa mogą być stosowne tylko w takim zakresie i w taki sposób, by uzupełnić a nie modyfikować u.p.e.a. Ze względu na odmienny cel postępowania egzekucyjnego jakim jest przymusowe wykonanie obowiązku nie stosuje się w tym postępowaniu zasad ogólnych Kpa, właściwych dla postępowania rozpoznawczego. Reasumując Sąd stwierdził, iż zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej jest zgodne z prawem. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.