I SA/Ol 509/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2010 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym wniosku J.S. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]", w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 500 (pięćset) zł, 2. w pozostałej części oddalić wniosek. J.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. Zarządzeniem z dnia 28 lipca 2010 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 2.000 zł. Złożonym na urzędowym formularzu wnioskiem z dnia 10 sierpnia 2010 r. J.S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia skarżącego wynika, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada majątku. Miesięcznie uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 2.500 zł brutto. W uzasadnieniu wniosku J. S. podniósł, iż nie posiada środków na opłacenie należnych kosztów sądowych, gdyż nie posiada majątku, a z uzyskiwanego świadczenia emerytalnego prowadzona jest egzekucja administracyjna. Wyjaśnił także, że z uwagi na zaawansowany wiek część dochodu zmuszony jest przeznaczyć na zakup niezbędnych lekarstw. Pozostały dochód przeznacza na utrzymanie gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tut.Sądu, w piśmie z dnia 25 sierpnia 2010 r. J.S. oświadczył, że wszelkie wydatki związane z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego ponoszone są przez Jego córki. Został im przekazany lokal w którym zamieszkuje, użytkowany obecnie na podstawie umowy dożywocia. Wyjaśnił ponadto, że do marca 2009 r. był współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 50 ha oraz maszyn i urządzeń wykorzystywanych do pracy na roli, który to majątek z uwagi na stan zdrowia i wiek, przekazał dzieciom. Obecnie nie posiada majątku. Podał, iż miesięcznie z uzyskiwanego dochodu organ egzekucyjny potrąca kwotę 700 zł, przy czym do końca 2010 r. organ egzekucyjny pobierał będzie całość kwoty, która wpływa od ZUS. Ustosunkowując się do wezwania wyjaśnił także, że z pełnomocnikiem doradcą podatkowym R.M. zawarł ustną umowę. Na jej podstawie pełnomocnik wystawiał faktury VAT na kwotę 366 zł brutto miesięcznie. Od kwietnia 2010 r. skarżący jest zobowiązany wobec R. M. za pięć faktur VAT, które nie zostały opłacone w związku z działaniami organu egzekucyjnego. Nie opłacił też pełnomocnikowi należnych kosztów w związku ze sporządzeniem i wniesieniem skarg na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej. Do pisma dołączył odpis zeznania podatkowego PIT – 36 za rok 2009, z którego wynika, że w roku tym J.S. osiągnął dochód w wysokości 29.211,06 zł. Dołączył też dwa wydruki z rachunków bankowych za okres od 01.01.2010 r. do 08.2010 r., potwierdzające fakt posiadania do dnia 23.06.2010 r., środków pieniężnych w wysokości 39.803,67 zł, które zostały przekazane w związku z tytułem wykonawczym wystawionym przez organ egzekucyjny. Na dzień 08.07.2010 r. saldo na rachunku wynosiło 0,00 zł. Wydruk z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank A w O. potwierdza natomiast regularny wpływ środków pieniężnych w postaci świadczenia ZUS w wysokości 1.411,10 zł. Na dzień 09.08.2010 r. skarżący posiadał na rachunku środki pieniężne w wysokości 2.512,65 zł. Zarządzeniem z dnia 5 października 2010 r. włączono do akt niniejszej sprawy zebrane w toku postępowania wyjaśniającego w zakresie prawa pomocy materiały źródłowe przedłożone do sprawy o sygn. I SA/Ol 508/10, tj.: wezwanie z dnia 24.09.2010 r. skierowane do skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. oraz odpowiedź wnioskodawcy z dnia 01.10.2010 r. W piśmie tym J. S. podał, iż obecnie nie posiada żadnych nieruchomości. Na dzień 1 stycznia 2001 r. był współwłaścicielem (na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej) gruntów rolnych o powierzchni 78 ha położonych w miejscowości S. (25 ha), miejscowości P. (30 ha) i miejscowości U. (30 ha). W okresie do marca 2009 r. część tych gruntów (około 22 ha) została sprzedana przez byłą małżonkę skarżącego M.S., która według skarżącego, sprawami związanymi ze zbywaniem tych nieruchomości zajmowała się samodzielnie. Z uwagi na brak możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego z powodu wieku (72 lata) pozostałą część nieruchomości (około 56 ha) J.S. darował zaś w dniu 5 marca 2009 r., swoim córkom. Darowane zostały również środki pieniężne pozostałe ze sprzedaży wymienionych gruntów. Postanowieniem z 12 października 2010 r., referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił J.S. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym sprzeciwie od tego postanowienia J.S. podniósł, iż Jego sytuacja majątkowa badana była w ujęciu historycznym, bez należytej analizy obecnej sytuacji pod kątem możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Zaznaczył, że znajdująca się na rachunku bankowym kwota 39.803,67 zł, została w całości zajęta w postępowaniu egzekucyjnym. Ze względu na prowadzoną egzekucję administracyjną, świadczenie skarżącego z ubezpieczenia społecznego nie wystarcza na pokrycie całkowitych kosztów opłat sądowych od trzech skarg, które wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. J.S. wskazał ponadto, że został wpisany do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych Krajowego Rejestru Sądowego na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia "[...]", sygn. akt "[...]". Jednocześnie, z ostrożności procesowej strona wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w części. W dniu 22 listopada 2010 r. wpłynęły do tut. Sądu, przesłane przez J.S. zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego oraz prawa majątkowego w postaci papierów wartościowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych oraz wierzytelności z rachunku pieniężnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W wyniku wniesienia przez skarżącego sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym - art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 wymienionej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Zaznaczyć należy, że przyznanie prawa pomocy ma charakter obligatoryjny w tym sensie, iż spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu zobowiązuje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Celem tej instytucji jest bowiem zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym akcentuje się konieczność wszechstronnego uwzględnienia sytuacji materialnej osób ubiegających się o zwolnienia od kosztów sądowych, w tym zwłaszcza w kontekście ilości wnoszonych skarg oraz związanego z tym faktem obowiązku ich opłacenia. I tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2006 r. (sygn. akt I FZ 54/06), podkreślono, iż w sprawach z zakresu prawa pomocy nie bez znaczenia dla oceny możliwości finansowych strony pozostaje kwestia ilości prowadzonych postępowań sądowych oraz związany z tym obowiązek uiszczenia wpisów od skarg. Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że wobec potwierdzonej złożonymi dokumentami, obecnej trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, (m.in. z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne oraz częściowe zajęcie świadczenia z ubezpieczenia społecznego), złożony przez niego wniosek zasługiwał na uwzględnienie w zakresie obejmującym zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 500 zł. Dokonując częściowego zwolnienia od kosztów sądowych Sąd miał również na względzie, że strona skarżąca ma obowiązek ponoszenia kosztów w innych sprawach, które toczą się przed tutejszym Sądem. W świetle danych ujętych we wniosku oraz przedłożonych dokumentów brak jest natomiast podstaw do przyjęcia w sposób jednoznaczny, iż skarżący nie ma żadnej możliwości sfinansowania przynajmniej części kosztów sądowych. Tym bardziej w sytuacji, gdy jak wynika z akt, w okresie od 2001 r. do marca 2009 r. skarżący wraz z byłą małżonką dokonali sprzedaży około 22 ha gruntów położonych w gminie G., w tym tylko w 2006 r. sprzedaży 32 działek za kwotę 1.319.531 zł, zaś w roku 2007 r. - 6 działek za 683.595 zł. Pozostała część majątku (około 56 ha), jak również środki pieniężne, przekazana została natomiast w formie darowizny córkom skarżącego, z których pomocy skarżący może, zdaniem Sądu, skorzystać w związku z obowiązkiem częściowego uiszczenia kosztów sądowych w sprawie. Reasumując, z analizy przedstawionych w związku z wnioskiem danych dotyczących sytuacji finansowej skarżących, nie wynika aby zasadnym było zwolnienie J.S. z obowiązku poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W ustalonych okolicznościach niniejszej sprawy Sąd uznał, iż zagwarantowanie tego prawa nastąpi poprzez częściowe zwolnienie skarżących z obowiązku uiszczenia tych kosztów, tj. w kwocie jak wyżej. Dlatego też, na podstawie przepisu art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.