I SA/Ol 510/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2010 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym wniosku M.S. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]", w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 500 (pięćset) zł, 2. w pozostałej części oddalić wniosek. M.S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. Zarządzeniem z dnia 28 lipca 2010 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 2.000 zł. Złożonym na urzędowym formularzu wnioskiem z dnia 18 sierpnia 2010 r. M.S. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia skarżącej wynika, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada majątku nieruchomego ani ruchomego oraz nie uzyskuje żadnych dochodów, zaś środki niezbędne do egzystencji zapewniają Jej córki. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu, w piśmie z dnia 13 września 2010 r. M.S. oświadczyła, że zamieszkuje w części domu należącym do córki. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jej rachunek bankowy został zajęty w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Nie posiada żadnych oszczędności. Nie ma wiedzy na temat miesięcznych dochodów córek oraz ich źródeł. Otrzymywana pomoc córek w przeważającym zakresie ma charakter doraźnego dostarczania produktów żywnościowych, leków, drobnych kwot pieniężnych oraz zapewnienia możliwości korzystania z domu należącego do jednej z nich z jednoczesnym pokrywaniem kosztów jego utrzymania. Ustosunkowując się do wezwania wyjaśniła także, że z pełnomocnikiem nie zawierała pisemnej umowy o świadczenie usług prawnych, zaś wynagrodzenie za te usługi zostało uiszczone jeszcze na etapie postępowania przed organem kontroli skarbowej. Do pisma dołączyła kopię postanowienia Sądu Rejonowego z dnia "[...]" o wpisaniu do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych Krajowego Rejestru Sądowego. Postanowieniem z 19 października 2010 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił M.S. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym sprzeciwie od tego postanowienia M.S. podniosła, iż Jej sytuacja majątkowa badana była w ujęciu historycznym. Zaznaczyła, że obecnie nie posiada żadnego majątku ani nie otrzymuje żadnego dochodu. Pomimo tego, uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy organ podał, iż w latach 2001 – 2009 skarżąca posiadała majątek, którego część sprzedała, a część darowała córkom. Jak podniesiono w sprzeciwie, wysokość otrzymywanej od córek pomocy jest różna i wynika z aktualnych potrzeb. Bez znaczenia pozostaje zaś to, że w 2006 i 2007 r. strona sprzedała 38 działek za łączną kwotę ok. 2.000.000 zł. Jak podniosła, wskazana kwota powinna zostać pomniejszona o wysokość obciążeń ponoszonych na rzecz urzędu gminy (opłata adiacencka, renta planistyczna) oraz urzędu skarbowego (podatek od towarów i usług oraz podatek dochodowy). Jej sytuację finansową i brak możliwości płatniczych potwierdza fakt wpisania do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych Krajowego Rejestru Sądowego. W dniu 3 grudnia 2010 r. wpłynęły do tut. Sądu, przesłane przez M.S. w związku z wezwaniem Sądu tytuły wykonawcze, zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego oraz prawa majątkowego w postaci papierów wartościowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych i wierzytelności z rachunku pieniężnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W wyniku wniesienia przez skarżącą sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym - art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 wymienionej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Zaznaczyć należy, że przyznanie prawa pomocy ma charakter obligatoryjny w tym sensie, iż spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu zobowiązuje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Celem tej instytucji jest bowiem zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym akcentuje się konieczność wszechstronnego uwzględnienia sytuacji materialnej osób ubiegających się o zwolnienia od kosztów sądowych, w tym zwłaszcza w kontekście ilości wnoszonych skarg oraz związanego z tym faktem obowiązku ich opłacenia. I tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2006 r. (sygn. akt I FZ 54/06), podkreślono, iż w sprawach z zakresu prawa pomocy nie bez znaczenia dla oceny możliwości finansowych strony pozostaje kwestia ilości prowadzonych postępowań sądowych oraz związany z tym obowiązek uiszczenia wpisów od skarg. Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że wobec potwierdzonej złożonymi dokumentami, obecnej trudnej sytuacji finansowej wnioskodawczyni, (m.in. z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne oraz nieosiąganie dochodów), złożony przez Nią wniosek zasługiwał na uwzględnienie w zakresie obejmującym zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 500 zł. Dokonując częściowego zwolnienia od kosztów sądowych Sąd miał również na względzie, że strona skarżąca ma obowiązek ponoszenia kosztów w innych sprawach, które toczą się przed tutejszym Sądem. W świetle danych ujętych we wniosku oraz przedłożonych dokumentów brak jest natomiast podstaw do przyjęcia w sposób jednoznaczny, iż skarżąca nie ma żadnej możliwości sfinansowania przynajmniej części kosztów sądowych. Tym bardziej w sytuacji, gdy jak wynika z akt administracyjnych, w okresie od 2001 r. do marca 2009 r. skarżąca wraz z byłym mężem J.S. dokonali sprzedaży około 22 ha gruntów położonych w gminie G., w tym tylko w 2006 r. sprzedaży 32 działek za kwotę 1.319.531 zł, zaś w roku 2007 r. - 6 działek za 683.595 zł. Jak natomiast wynika z akt zawisłej przed tut. Sądem sprawy o sygn. akt I SA/Ol 509/10 ze skargi J.S., pozostała część majątku (około 56 ha), jak również środki pieniężne, przekazane zostały w formie darowizny córkom, z których pomocy skarżąca może, zdaniem Sądu, skorzystać w związku z obowiązkiem częściowego uiszczenia kosztów sądowych w sprawie. Reasumując, z analizy przedstawionych w związku z wnioskiem danych dotyczących sytuacji finansowej skarżących, nie wynika aby zasadnym było zwolnienie M.S. z obowiązku poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W ustalonych okolicznościach niniejszej sprawy Sąd uznał, iż zagwarantowanie tego prawa nastąpi poprzez częściowe zwolnienie skarżących z obowiązku uiszczenia tych kosztów, tj. w kwocie jak wyżej. Dlatego też, na podstawie przepisu art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.