I SA/Ol 511/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2010 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" , nr "[...]" w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 500 (pięćset) zł, 2. w pozostałej części oddalić wniosek; J. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]"r., nr "[...]"w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. Zarządzeniem z dnia 28 lipca 2010 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1.501 zł. Wnioskiem z dnia 10 sierpnia 2010 r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej J. S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia skarżącego wynika, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada majątku. Miesięcznie uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 2.500 zł brutto. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż nie posiada środków na opłacenie należnych kosztów sądowych, gdyż nie posiada majątku, a z uzyskiwanego świadczenia emerytalnego prowadzona jest egzekucja administracyjna. Wyjaśnił także, że z uwagi na zaawansowany wiek część dochodu zmuszony jest przeznaczyć na zakup niezbędnych lekarstw. Pozostały dochód przeznacza na utrzymanie gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 19 sierpnia 2010 r. skarżący w piśmie z dnia 25 sierpnia 2010 r. złożył oświadczenie, że wszelkie wydatki związane z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego ponoszone są przez córki. Lokal, w którym zamieszkuje został przekazany córkom, obecnie użytkuje go na podstawie umowy dożywocia. Nadto wyjaśnił, że do marca 2009 r. był współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 50 ha oraz maszyn i urządzeń wykorzystywanych do pracy na roli, który to majątek z uwagi na stan zdrowia i wiek przekazał dzieciom. Obecnie nie posiada majątku. Wskazał, iż miesięcznie z uzyskiwanego dochodu organ egzekucyjny potrąca kwotę 700 zł, przy czym podkreślił, iż do końca 2010 r. organ egzekucyjny będzie pobierał całość kwoty, która wpływa od ZUS. Ustosunkowując się do wezwania wyjaśnił także, że z pełnomocnikiem doradcą podatkowym R. M. zawarł ustną umowę. Na podstawie zawartej umowy pełnomocnik wystawiał mu faktury VAT w wysokości 366 zł brutto miesięcznie. Od kwietnia 2010 r. jest zobowiązany wobec R. M. za pięć faktur VAT, które zaprzestał opłacać w związku z działaniami organu egzekucyjnego. Nie opłacił pełnomocnikowi należnych kosztów w związku ze sporządzeniem i wniesieniem skarg na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej. Do pisma dołączył odpis zeznania podatkowego PIT – 36 za rok 2009, z którego wynika, że w roku tym osiągnął dochód w wysokości 29.211,06 zł oraz dwa wydruki z rachunków bankowych za okres od 01.01.2010 r. do 08.2010 r. Z przedłożonych rachunków bankowych wynika, że do dnia 23.06.2010 r. na rachunku bankowym skarżący posiadał środki pieniężne w wysokości 39.803,67 zł, które to zostały przekazane w związku z tytułem wykonawczym wystawionym przez organ egzekucyjny. Na dzień 08.07.2010 r. saldo na rachunku wynosiło 0,00 zł. Natomiast z wydruku z rachunku bankowego prowadzonego przez Spółdzielczy Bank Ludowy wynika, że wpływa na niego regularnie świadczenie z ZUS w wysokości 1.411,10 zł. Na dzień 09.08.2010 r. skarżący posiadał środki pieniężne w wysokości 2.512,65 zł. Zarządzeniem z dnia 5 października 2010 r. włączono do akt niniejszej sprawy zebrane w toku postępowania wyjaśniającego w zakresie prawa pomocy materiały źródłowe przedłożone do sprawy o sygn. "[...]", tj.: wezwanie z dnia 24.09.2010 r. wystosowane do skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. oraz odpowiedź wnioskodawcy z dnia 01.10.2010 r. W piśmie tym wnioskodawca wyjaśnił, iż obecnie nie posiada żadnych nieruchomości. Na dzień 1 stycznia 2001 r. był współwłaścicielem (na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej) gruntów rolnych o powierzchni 78 ha położonych w miejscowości S. (25 ha), miejscowości P. (30 ha) i miejscowości U. (30 ha). W okresie do marca 2009 r. była małżonka skarżącego M. S. dokonała sprzedaży części tych gruntów (około 22 ha). Skarżący oświadczył, iż sprawami związanymi ze sprzedażą zajmowała się wyłącznie jego żona, dlatego nie ma wiedzy na temat dat transakcji ani kwot uzyskanych ze sprzedaży. Wskazał, iż wszystkie transakcje sprzedaży zostały szczegółowo opisane w decyzjach organu kontroli skarbowej. Wyjaśnił, iż z uwagi na brak możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego z powodu wieku (72 lata) pozostałą część nieruchomości (około 56 ha) darował w dniu 5 marca 2009 r. na rzecz córek Darowane zostały również środki pieniężne pozostałe ze sprzedaży tych gruntów. Postanowieniem z dnia 12 października 2010 r., referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącego złożył sprzeciw, w którym wskazał, iż w zaskarżonym postanowieniu sytuację majątkową J.S. uwidoczniono w ujęciu historycznym, bez należytej analizy obecnej sytuacji pod kątem możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Zaznaczono również, że kwota 39.803,67 zł znajdująca się na rachunku bankowym została w całości zajęta w postępowaniu egzekucyjnym. Ze względu na prowadzoną wobec skarżącego egzekucję administracyjną, świadczenie z ubezpieczenia społecznego nie wystarcza na pokrycie całkowitych kosztów opłat sądowych od trzech skarg, które wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Nadto wskazano, że skarżący został wpisany do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych Krajowego Rejestru Sądowego na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia "[...]"r., sygn. akt "[...]" W dniu 22 listopada 2010 r. skarżący przesłał zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego oraz prawa majątkowego w postaci papierów wartościowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych oraz wierzytelności z rachunku pieniężnego. Z ostrożności procesowej pełnomocnik strony wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W wyniku wniesienia przez skarżącego sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym - art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 wymienionej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Zaznaczyć należy, iż przyznanie prawa pomocy ma charakter obligatoryjny w tym sensie, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu zobowiązuje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Celem tej instytucji jest bowiem zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym akcentuje się konieczność wszechstronnego uwzględnienia sytuacji materialnej osób ubiegających się o zwolnienia od kosztów sądowych, w tym zwłaszcza w kontekście ilości wnoszonych skarg oraz związanego z tym faktem obowiązku ich opłacenia. I tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2006 r. (sygn. akt I FZ 54/06), podkreślono, iż w sprawach z zakresu prawa pomocy nie bez znaczenia dla oceny możliwości finansowych strony pozostaje kwestia ilości prowadzonych postępowań sądowych oraz związany z tym obowiązek uiszczenia wpisów od skarg. Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpoznawanej sprawy, należy uznać, że przedstawione przez skarżącego okoliczności, dotyczące jego sytuacji finansowej, pozwoliły stwierdzić, iż złożony wniosek zasługiwał na uwzględnienie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 500 zł. Jednocześnie Sąd stwierdził, że z danych ujętych we wniosku oraz przedłożonych dokumentów nie wynika w sposób jednoznaczny, iż strona nie posiada środków pozwalających jej na sfinansowanie kosztów sądowych w pozostałej części. Powyższą ocenę Sąd wywiódł w oparciu o okoliczność, iż wprawdzie skarżący wykazał, że jego sytuacja obecnie jest trudna, albowiem prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne, zajęte zostało otrzymywane świadczenie z ubezpieczenia społecznego, niemniej jednak podkreślić należy, że w okresie od 2001 r. do marca 2009 r. skarżący wraz z byłą małżonką dokonali sprzedaży około 22 ha gruntów położonych w gminie G., obręb S.. Wymienione grunty rolne uległy na wniosek skarżącego i jego żony przekształceniu na grunty przeznaczone w części pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną oraz w części pod zabudowę mieszkalno – usługową. Z akt administracyjnych wynika również, że skarżący i jego była żona tylko w 2006 r. dokonali sprzedaży 32 działek za kwotę 1.319.531 zł, natomiast w 2007 r. ze sprzedaży 6 działek uzyskali kwotę w wysokości 683.595 zł. Podkreślić również należy, że pozostała część majątku skarżącego (około 56 ha), jak również środki pieniężne, zostały w dniu 5 marca 2009 r. aktem notarialnym przekazane w formie darowizny córkom skarżącego. Obecna sytuacja strony jest trudna. Z uwagi jednak na dokonaną na rzecz córek darowiznę, może on skorzystać z ich pomocy w częściowym uiszczeniu opłat sądowych. Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że Skarżący nie udowodnił zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Okoliczności niniejszej sprawy pozwala uznać, iż spełnia on przesłanki umożliwiające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Dokonując natomiast częściowego zwolnienia od kosztów sądowych Sąd miał również na względzie, że strona skarżąca ma obowiązek ponoszenia kosztów w innych sprawach, które toczą się przed tutejszym Sądem. Na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia