I SA/Ol 514/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2015r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B.O. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 514/15 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]"., Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy stwierdzenia wygaśnięcia decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem z dnia "[...]" . skarżący B.O. zwrócił się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynikało, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Nie posiada jakiegokolwiek majątku: nieruchomości, zasobów pieniężnych, papierów wartościowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. Majątku nie posiada również jego żona. Rodzina utrzymuje się z emerytury małżonki wnioskodawcy, która po potrąceniu komorniczym wynosi 980,22 zł netto. Skarżący wskazał, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W swoich zobowiązaniach wykazał opłaty stałe w wysokości około 500 zł miesięcznie, leczenie żony 100 zł oraz 1600 zł opłaty za "zagarnięte mieszkanie". W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego, pismem z dnia 22 września 2015r. wnioskodawca wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej i finansowej. W przedmiotowym wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W piśmie z dnia 29 września 2015r. złożonym na wezwanie referendarza sądowego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.) wnioskodawca stwierdził, iż nie na miejscu jest przy wysokości uzyskiwanego przez rodzinę dochodu w kwocie 980,22 zł na dwie osoby, zadawanie pytań na co ile wydaje i dokumentowanie ponoszonych wydatków. Podobnie z wyjaśnieniem wątpliwości czy uzyskuje od kogoś pomoc finansową lub rzeczową. Zupełnym "kuriozum" według skarżącego jest to, aby podać zakres tej pomocy i uprawdopodobnić, że osoba która jej udziela posiada zdolność finansową do jej udzielania. Wyjaśnił, że jego rachunki bankowe zajęte są przez olsztyńskie organy skarbowe. Wskazał, że pozostałe wątpliwości ujęte w wezwaniu zawarte są w oświadczeniu, wystarczy tylko czytać ze zrozumieniem. Do pisma załączył wyciąg z rachunku bankowego żony za okres od 01.03.2015r. do 31.08.2015r. Ponadto załączył swoje wyjaśnienia złożone do sprawy I SA/Ol 584/13 z dnia 17 października 2013r. stwierdzając, że podane w nim dane i sytuacja praktycznie się nie zmieniły. Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 20 października 2015r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że w niniejszej sprawie, skarżący wezwany został do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, a ich wybór nie był w żadnej mierze dowolny. Przedłożenie dodatkowego materiału w zakresie sytuacji materialnej skarżącego miało umożliwić ocenę, czy sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że wnioskodawcy nie stać na uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wnioskodawca, poza przedłożonym wyciągiem z rachunku bankowego żony, nie odniósł się do swojej aktualnej sytuacji materialnej. Stwierdzając ogólnikowo, że jego sytuacja praktycznie się nie zmieniła, poprzestał na przedłożeniu kserokopii pisma datowanego na dzień 17 października 2013r. złożonego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. I SA/Ol 584/13. Zdaniem referendarza Sądowego trudno przyjąć, że wszystkie dane zawarte we wskazanym. piśmie pomimo upływu dwuletniego okresu od dnia złożenia poprzednich wyjaśnień, są aktualne i nie zachodzi potrzeba ich uzupełnienia (chociażby np. w zakresie opłat za mieszkanie czy pomocy ze strony rodziny). Przedłożenie przez wnioskodawcę do niniejszej sprawy (I SA/Ol 514/15) wyjaśnień złożonych do sprawy o sygn. akt I SA/Ol 584/13 nie zwalniało go z obowiązku wypełnienia wezwania w niniejszej sprawie. Nieujawnienie przez skarżącego, pomimo wezwania, sytuacji materialnej w pełnym i aktualnym zakresie uniemożliwia ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Podkreślono, że oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł sprzeciw, w którym zarzucił naruszenie art. 246 p.p.s.a. przez uznanie, że przy dochodzie miesięcznym na osobę w kwocie 490,11 zł można ponieść koszt opłaty od wniesionej skargi w kwocie 200 zł oraz art. 255 p.p.s.a. przez niewskazanie , jakie treści złożone we wniosku o którym mowa w art. 252 okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego lub budziły wątpliwości. Skarżący podał, że w wezwaniu z dnia 22 września 2015 r. nie starano się uzyskać dodatkowych wyjaśnień, tylko starano się uzyskać informację jak mimo tak tragicznej sytuacji finansowej udało się mu przetrwać Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), m. in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od rzeczonego postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. ( § w/w przepisu ). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. ( § 3 tegoż przepisu ). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W komentowanej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny działa jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. W myśl art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata z urzędu jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną. W świetle powołanego wyżej przepisu, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Referendarz sądowy zasadnie uznał oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych w sytuacji, gdy wnioskodawca podał, że rodzina utrzymuje się z emerytury małżonki wnioskodawcy, która po potrąceniu komorniczym wynosi 980,22 zł netto. Skarżący wskazał, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W swoich zobowiązaniach wykazał opłaty stałe w wysokości około 500 zł miesięcznie, leczenie żony 100 zł oraz 1600 zł opłaty za "zagarnięte mieszkanie". Nieprzedstawienie przez skarżącego rzetelnej sytuacji finansowej uprawniało jednocześnie referendarza do wezwania go – na podstawie art. 255 p.p.s.a. - do złożenia dodatkowego oświadczenia. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązany był przy tym badać w sposób skrupulatny nie tylko sytuację majątkową samego wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, bowiem całokształt uzyskiwanych przez wszystkich członków takiego gospodarstwa dochodów, jak również wielkość ponoszonych wydatków, pozwalała dopiero ustalić czy wnioskodawca jest w stanie ponieść przynajmniej częściowo ciężar kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym. Skarżący mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej oraz sytuacji materialnej osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie odpowiedział na nie w sposób należyty, przedstawiając jedynie wybiórcze dane, niepozwalające na dokonanie rzetelnej oceny jego sytuacji majątkowej. W takiej sytuacji uznać należy, że skarżący nie dopełnił obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., czym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.