I SA/Ol 518/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. R. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata Wyrokiem z dnia 20 października 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę J. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wnioskiem z dnia 25 listopada 2011r. skarżący J. R. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez wnioskodawcę formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz córką. Skarżący i jego małżonka są osobami bezrobotnymi, zarejestrowanymi w Urzędzie Pracy w "[...]", bez prawa do zasiłku. Pełnoletnia córka nie pracuje, uczy się. Rodzina nie uzyskuje żadnego dochodu. Skarżący jest współwłaścicielem mieszkania spółdzielczego o powierzchni 42 m2. Innego majątku nieruchomego, ruchomego, zasobów pieniężnych nie posiada. Majątku nie posiada także małżonka wnioskodawcy (poza udziałem do wymienionego wyżej mieszkania) oraz ich córka. Argumentując wniosek skarżący podniósł, iż nie posiada środków na opłacenie kosztów sądowych oraz związanych z ustanowieniem adwokata, który zgodnie z przepisami winien sporządzić skargę kasacyjną. Wyjaśnił, iż nie posiada majątku, który mógłby umożliwić poniesienie kosztów sądowych. Wskazał, iż razem z żoną nie mają pracy pomimo pozostawania do dyspozycji Urzędu Pracy oraz osobistych starań w tym zakresie. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm. ) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów takich jak: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny ( np. rachunki za gaz, energię elektryczną, czynsz, wodę, telefon, TV, Internet, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, raty pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, nauki itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący lub członkowie jego rodziny korzystają z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości i częstotliwości otrzymywanych świadczeń (zasiłków, dodatków, pomocy rzeczowej) oraz przedłożenia odpowiednich decyzji w tym przedmiocie, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia z czego skarżący i jego rodzina się utrzymują, w związku z oświadczeniem, iż zarówno on jak i jego żona są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, - przedłożenia zaświadczenia z odpowiedniego Urzędu Pracy w zakresie: zarejestrowania skarżącego, gotowości do podjęcia pracy, pobierania bądź nie pobierania zasiłku dla bezrobotnych, przyczyn braku tego świadczenia. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, że ani on ani jego rodzina nie korzystają ze środków pomocy społecznej, gdyż nie są rodziną patologiczną, dysfunkcyjną. Nie są również niepełnosprawni fizycznie ani umysłowo, dlatego nie oczekują wsparcia i pomocy ze strony służb pomocy społecznej. Dodał, iż nie jest im potrzebna żadna forma wsparcia poza możliwością podjęcia uczciwej płatnej pracy zarobkowej oraz pomocy prawnej w niniejszej sprawie. Wskazał, iż problem znalezienia zatrudnienia w Polsce jest problemem realnym i rzeczywistym. Wyjaśnił, iż orientacyjne zestawienie potrzeb egzystencjalnych zostało przedstawione w aktach sprawy, a także okoliczność dlaczego rodzina nie posiada prawa do zasiłku. Wskazał, iż nie posiada samochodu, zatem nie ponosi kosztów jego utrzymania. Do oświadczenia załączył dwa zaświadczenia w przedmiocie zarejestrowania wnioskodawcy i jego małżonki w PUP w "[...]" jako osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku. Rozpoznając niniejszy wniosek o przyznanie prawa pomocy, na wstępie należy stwierdzić, że na skarżącym nie ciąży obowiązek poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych. Stosownie bowiem do art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a. strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Przedmiotem skargi J. R. jest odmowa przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych umorzenia należności z tytułu składek. Oznacza to, że w niniejszej sprawie skarżący z mocy prawa zwolniony jest całkowicie z obowiązku wnoszenia opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Tym samym, zgodnie z zakresem złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, rozpoznanie wniosku obejmuje jedynie zasadność ustanowienia zastępstwa prawnego. Zgodnie z art. 262 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Stosownie do art. 245 § 1 i 3 wskazanej wyżej ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie częściowym i obejmować tylko ustanowienie adwokata. Przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przy tym należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Stosownie bowiem do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Tymczasem złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd pismem z dnia 6 grudnia 2011r. zwrócono się do strony o jego uzupełnienie wskazując jednocześnie jakie oświadczenia oraz dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać. Wnioskodawca w niniejszej sprawie nie nadesłał wszystkich wymaganych wezwaniem oświadczeń. W tej sytuacji stwierdzić należało, iż skarżący nie udowodnił dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Przepis art. 255 p.p.s.a., który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, S. Babiarz, M. Niezgódka –Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, wyd. Lexis-Nexis, W-wa 2007, s. 244). Dlatego też wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji finansowej i bytowej skarżącego nie jest możliwe określenie, że skarżący nie może ponieść kosztów postępowania sądowego w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Rzeczywista sytuacja majątkowa strony nie została bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, iż wnioskodawca nie wyjaśnił z czego się utrzymuje. Ustalenie powyższej okoliczności było kluczowe w sytuacji: braku uzyskiwania jakichkolwiek dochodów przez rodzinę (ostatni dochód został osiągnięty przez żonę skarżącego w I półroczu 2011r.), nie korzystania z żadnych form pomocy społecznej, a także nie korzystania z jakiejkolwiek pomocy. Niewyjaśniona pozostała zatem kwestia pokrywania wydatków rodziny nawet tych najbardziej egzystencjalnych. Złożone oświadczenia nie wyjaśniają bowiem z jakich środków skarżący finansuje wydatki własne i rodziny. Wnioskodawca nie wykazał również, aby korzystał z czyjejś pomocy finansowej. W toku postępowania skarżący wyjaśnił, iż miesięczne wydatki rodziny wynoszą około 616,24 zł ( czynsz 389,71 zł, telefon – 91,54 zł, energia elektryczna około 134 zł na miesiąc), oczywistym jest, iż skarżący i jego rodzina musi również ponosić koszty wyżywienia. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącego budzi wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Dlatego też uprawnione będzie stwierdzenie, iż sytuacja majątkowa wnioskodawcy, musi być w istocie inna niż podaje we wniosku. Niemożliwa jest bowiem sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody, lub tak jak w tym przypadku brak dochodów, a wnioskodawca nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. Zauważyć należy, iż sytuacja pozostawania bez jakichkolwiek dochodów ma miejsce od ponad pół roku. Niewystarczające zatem było poprzestanie jedynie na wyjaśnieniach, iż rodzina nie osiąga dochodów, należało wyjaśnić rzeczywistą sytuację życiową wnioskodawcy, tym bardziej, iż konkretne pytanie w tym zakresie zawarte zostało w wezwaniu. Udzielenie natomiast wyjaśnień wyżej opisanej treści, nie może zostać uznane za wiarygodne. Wnioskodawca i jego rodzina musi bowiem zaspokajać chociażby podstawowe potrzeby egzystencjalne, a na ten cel niezbędne są mu środki finansowe lub pomoc osób trzecich. Odnosząc się do wyjaśnień skarżącego z jakich przyczyn nie korzysta on z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej, wskazać należy, iż instytucje tego rodzaju nie są powołane jedynie do pomocy rodzinom "patologicznym, dysfunkcyjnym", czy osobom niepełnosprawnym. Celem tego typu placówek jest pomoc osobom, rodzinom znajdującym się w trudniejszych sytuacjach życiowych, finansowych czy bytowych. Korzystanie z tego typu placówek wydaje się naturalne, a także uzasadnione w nadzwyczajnych sytuacjach życiowych, m.in. w takich jak pozostawanie bez pracy czy nie uzyskiwanie dochodów. Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.