I SA/Ol 52/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. L. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. L. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia postanawia: 1) zwolnić skarżącą od kosztów sądowych 2) odmówić ustanowienia adwokata Wnioskiem z dnia 23 lutego 2009 r. pełnomocnik skarżącej (jej syn) zwrócił się o zwolnienie Z. L. od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego na kwotę 100 zł oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez pełnomocnika skarżącej formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z dorosłym synem, całkowicie niezdolnym do samodzielnej egzystencji. Wnioskodawczyni wraz z synem zamieszkuje w 1/3 części domu o powierzchni 60 m2. Skarżąca uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.150 zł miesięcznie, syn otrzymuje rentę w wysokości 719 zł. Na miesięczne wydatki dwuosobowej rodziny składają się: opłata za energię elektryczną w wysokości 80 zł, opłata za wodę – 80 zł, opłata za gaz 115 zł, spłata pożyczki – 439 zł, spłata następnej pożyczki 292 zł, spłata kredytu syna – 55 zł, wykup leków – 100 zł. Dodatkowo podano, iż skarżąca ponosi koszty na utrzymanie domu – remonty oraz w okresie zimowym koszty zakupu opału. ( ok. 2000zł – 3000 zł). Argumentując ciężką sytuację materialną podniesiono, iż skarżąca jest osobą niepełnosprawną, czeka ją operacja, wskazano również, iż ma na utrzymaniu i pod opieką ciężko chorego, niepełnosprawnego syna. Skarżąca, poza częścią domu, nie posiada żadnego majątku: nieruchomości, ruchomości, zasobów pieniężnych, oszczędności, przedmiotów wartościowych. Dodatkowo do wniosku zostały załączone: wypis z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS dotyczący syna skarżącej, potwierdzający niepełnosprawność i niezdolność do samodzielnej egzystencji, skierowanie do szpitala skarżącej, umowa pożyczki na kwotę 8865,12 zł zawarta w dniu 29.07.2008r., dwa ponaglenia spłaty rat pożyczek, harmonogram spłat drugiej pożyczki, rachunki za energię, gaz, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności skarżącej, zaświadczenie o leczeniu wnioskodawczyni w Instytucie Onkologii w "[...]" z czerwca 2006r., karta informacyjna leczenia szpitalnego ( 24.11.2004r-01.12.2004r.) w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w "[...]", decyzja z ZUS o ponownym ustaleniu i waloryzacji emerytury. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o pomoc w całkowitym zakresie, strona musi wykazać, że nie posiada żadnych środków na obronę swoich interesów przed sądem. W niniejszej sprawie uznano, że skarżąca wykazała przesłanki do zastosowania w jej przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Analiza sytuacji finansowej i życiowej wnioskodawczyni pozwala na stwierdzenie, iż skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i życiowej nie pozwalającej na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Brak przy tym wątpliwości co do wiarygodności informacji przytoczonych w złożonym wniosku, tak co do wieku i stanu zdrowia skarżącej, stanu zdrowia jej dorosłego syna, nad którym sprawuje ona opiekę jak i posiadanego majątku oraz dochodów. Dochody te ( emerytura skarżącej oraz renta niepełnosprawnego syna) w jej przypadku są jedynym źródłem finansowania obciążających ją wydatków związanych z utrzymaniem, rehabilitacją, leczeniem i spłatą pożyczek. Natomiast drugi syn, ustanowiony przez skarżącą pełnomocnikiem, przebywa w Areszcie Śledczym w "[...]". Biorąc pod uwagę wysokość dochodów skarżącej oraz wysokość jej wydatków poniesienie pełnych kosztów postępowania ( wpis sądowy w pięciu sprawach zawisłych przed tut. Sądem łącznie 500 zł) nie obyłoby się bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, a zatem zachodzi w sprawie konieczność zwolnienia jej od tychże kosztów. Rozpoznając niniejszy wniosek należy nadmienić, iż co do zasady okoliczność spłacania zobowiązań (pożyczek) o charakterze prywatnoprawnym rozpatrywana jest jako możliwość ponoszenia dodatkowych kosztów z budżetu wnioskodawcy, nie korzystających z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami o charakterze publicznoprawnym, do których należą koszty sądowe i wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu. Okoliczność ta najczęściej stanowi o braku podstaw do przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Rozpoznając jednakże niniejszy wniosek wzięto pod uwagę nie tylko sytuację materialną skarżącej ale również życiową i osobistą: m.in. okoliczność, iż jest ona osobą starszą, schorowaną, wymagającą leczenia (operacja), jednocześnie opiekującą się niepełnosprawnym synem niezdolnym do samodzielnej egzystencji. Nie bez znaczenia jest również fakt, iż celem zaciągnięcia jednej z pożyczek był zakup materiałów budowlanych, a jak wskazano skarżącą obciążają także koszty remontu domu. Natomiast odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata należy zwrócić uwagę, iż dochód skarżącej nie jest na tyle niski, by uzasadnić przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zwalniając skarżącą z obowiązku uiszczania kosztów sądowych umożliwiono jej podjęcie ewentualnych starań o ustanowienie fachowego pełnomocnika. W ocenie rozpoznającego wniosek przedstawione przez skarżącą okoliczności nie uprawniają do stwierdzenia, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt. 1 p.p.s.a., że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uznano bowiem, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnej ich wysokości. Jeżeli w ocenie skarżącej zachodzi konieczność ustanowienia adwokata, to przy braku obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, będzie ona w stanie podjąć starania by wygospodarować środki na jego opłacenie. Sytuacja bytowa skarżącej jest stabilna, posiada ona stałe miejsce zamieszkania, uzyskuje stałe dochody w postaci emerytury i renty syna. Nie bez znaczenia jest również, podnoszona wyżej możliwość wygospodarowania w budżecie wnioskodawczyni środków pieniężnych tytułem spłacania przez nią rat pożyczek w wysokości 786,37 zł miesięcznie. Całość podanych okoliczności w ocenie referendarza sądowego nie uprawnia do twierdzenia, iż sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej jest aż tak zła, by uzasadniać pomoc państwa zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżąca ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem - przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do takiej grupy społecznej, pomimo trudnej sytuacji materialnej i osobistej, skarżąca nie należy. Dodatkowo argumentując odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazać należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. W okolicznościach niniejszej sprawy – co najistotniejsze – skoro skarżąca została zwolniona od kosztów sądowych, sprawie nadany zostanie dalszy bieg. W związku z tym na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji