I SA/Ol 52/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski sędzia WSA Wiesława Pierechod (sprawozdawca) sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 maja 2016 r. sprawy ze skargi Z. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" sprostowane postanowieniem z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia oddala skargę. Postanowieniem z dnia "[...]" nr "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 162, art. 163 i art. 216 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (j.t. Dz. U. z 2015r. poz. 613 ze zm.) dalej jako "Ord. pod.", po rozpatrzeniu wniosku Z.R. (dalej jako podatnik, strona, skarżący) złożonego dnia 2 grudnia 2015r. o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" w przedmiocie obciążenia strony kosztami postępowania w kwocie 984 zł z tytułu wynagrodzenia biegłego za sporządzenie opinii, odmówił przywrócenia stronie terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, iż Naczelnik w prowadzonym postępowaniu w sprawie podatku od spadków i darowizn , działając na podstawie art. 216 § 1 , art. 180 § 1, art. 197 § 2 Ord. pod. oraz art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 1983r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz. U. z 2015r. poz. 86 ze zm.), wobec braku zgody podatnika na podwyższenie wartości nieruchomości, powołał biegłego w celu wydania opinii w sprawie określenia wartości rynkowej nabytego przez niego w spadku lokalu mieszkalnego. Z uwagi na fakt, iż wycena lokalu dokonana przez biegłego w sporządzonym operacie szacunkowym była o 58,12 % wyższa od wartości wskazanej przez stronę. Naczelnik postanowieniem z dnia "[...]", na podstawie art. 8 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn, obciążył podatnika kosztami postępowania w kwocie 984 zł, z tytułu wynagrodzenia biegłego za sporządzenie opinii. W uzasadnieniu organ I instancji zawarł stosowne pouczenie o sposobie i terminie wniesienia zażalenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia w myśl art. 236 § 2 pkt 1 Ord. pod. W dniu 10 listopada 2015r. podatnik wniósł zażalenie na ww. postanowienie o obciążeniu kosztami postępowania, zaś w dniu 2 grudnia 2015r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu, którego wskazał, że błąd co do terminu wniesienia zażalenia spowodowany był tym, że w tym samym dniu tj. 30 października 2015r. otrzymał razem postanowienie i decyzję i przeczytał na ostatniej stronie decyzji, że termin wynosi 14 dni od dnia doręczenia. Dlatego był przekonany, że składając odwołania od decyzji i postanowienia w dniu 10 listopada 2015r. wnosi je z zachowaniem terminu. Strona o uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia dowiedziała się z wniosku Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 20 listopada 2015r. w sprawie zażalenia, adresowanego do Dyrektora Izby Skarbowej, które zostało doręczone jej do wiadomości dniu 27 listopada 2015r. Dodatkowo strona wskazała, że błąd co do terminu spowodowany był żałobą po śmierci spadkodawczyni, zaś Święta Zmarłych spowodowały, że był "w innym wymiarze czasu – zagubiony i okryty myślami nieszczęścia dobroczyńcy". Organ odwoławczy przytaczając treść art. 162 § 1 i 2 Ord. pod., ocenił , że w niniejszej sprawie strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia zażalenia. O braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku słało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Odwołujący się jako okoliczność uzasadniającą brak winy wskazał na niedopatrzenie i błędne uznanie, że termin do złożenia odwołania od decyzji ma zastosowanie również do postanowienia. Tymczasem, zdaniem Dyrektora okoliczności ta nie może stanowić podstawy do wyłączenia winy strony w niedochowaniu terminu do złożenia zażalenia. Podkreślono, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, że pouczenie co do terminu i sposobu wniesienia zażalenia zawarte w postanowieniu było prawidłowe. Strona bezzasadnie założyła, że termin do zaskarżenia postanowienia jest taki sam, jak termin do wniesienia odwołania od decyzji, co jednoznacznie świadczy o braku należytej staranności, pożądanej w niniejszym stanie faktycznym. Zatem w ocenie organu nie wystąpiły obiektywne przeszkody, które uniemożliwiłyby złożenie zażalenia w terminie. Odnosząc się do faktu pozostawania w żałobie, a także nastroju zagubienia i refleksji Dyrektor podniósł, że okoliczności te nie mogą świadczyć o braku winy w niedopełnieniu obowiązku. Na poparcie swojego stanowiska organ przytoczył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 2014r., sygn. akt I SA/Gd 177/14. Organ odwoławczy odnosząc się do oświadczenia zawartego we wniosku, dotyczącego uchylenia się od skutków złożonego oświadczenia woli co do terminu wniesienia zażalenia, wskazał, że instytucja ta nie ma zastosowania w niniejszym stanie faktycznym. Wskazywany przez stronę błąd dotyczy jedynie terminu do złożenia zażalenia, a nie treści czynności prawnej, od której skutków oświadczenia woli mógłby się podatnik uchylić. Powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej zaskarżył podatnik wnosząc o uwolnienie go od kwoty 984 zł za operat szacunkowy lub umorzenie w całości. Skarżący oświadczył, że w aktach Naczelnika jest cały komplet dokumentów , w których jest dowód, że ma znaczny stopień niepełnosprawności na stałe z rozpoznaniami symboli chorób. Wskazał, że Dyrektor w postanowieniu celowo nie ujawnił, że skarżący cierpi na schizofrenię a Urząd Skarbowy zmusza go w tak ciężkiej chorobie do zachowań, których nie jest w stanie ogarnąć. Wniósł również o adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 2 marca 2016r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko oraz przedstawioną w jego uzasadnieniu argumentację i wniósł o oddalenie skargi. Dodatkowo organ poinformował, że w dniu 7 stycznia 2016r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał rozstrzygniecie w przedmiocie umorzenia skarżącemu kosztów postępowania podatkowego w kwocie 984 zł, z tytułu wynagrodzenia biegłego za sporządzenie opinii. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015r. nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosuje środki określone w ustawie. Natomiast stosownie do zapisu art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować jego uchyleniem przez Sąd (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.). Ponadto wskazać należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ocenie Sądu nie zaistniała żadna z wyżej wymienionych przesłanek do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Wyznaczenie przez ustawodawcę ram czasowych do dokonania określonych czynności w toku postępowania poprzez wskazanie w ustawie terminów, których uchybienie powoduje bezskuteczność czynności, ma na celu usunięcie stanu niepewności w stosunkach procesowych (co do dalszego biegu czy też zakończenia postępowania). Realizując ten cel ustawodawca przewidział jednocześnie instytucję procesową, mającą na celu ochronę strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania czynności procesowej. Stosownie do art. 162 § 1 Ord. pod. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin ( art. 162 § 2 Ord. pod.). Tym samym, z powyższych regulacji wynika, iż przywrócenie terminu uzależnione jest od równoczesnego spełnienia czterech przesłanek: 1) uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku jej winy, 2) wniesienia przez osobę zainteresowaną wniosku o przywrócenie terminu, 3) dochowania terminu wniesienia wniosku, 4) dopełnienia czynności, dla której ustanowiony był przywracany termin. Jednocześnie zaznaczyć należy, że ustawodawca nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. To zaś oznacza, iż każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania (vide: W. Czachórski: Zobowiązania - zarys wykładu, Warszawa 1983, s. 171), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy (vide:. W. Czachórski, op. cit., s. 171-172 czy Z. Banaszczyk [w:] Kodeks cywilny. Komentarz pod red. K. Pietrzykowskiego, Warszawa 1999, t. I, s. 930). Wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga zatem, jak prawidłowo podkreślił organ odwoławczy, wykazania, iż mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody, uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. Takie rozumienie przesłanki przywrócenia terminu jest zresztą utrwalone zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2006r., sygn. akt II FSK 616/05, publ. ONSAiWSA z 2007r. nr 3, poz.67, z dnia 18 sierpnia 2000r., sygn. akt III SA 1716/99, LEX nr 45409, z dnia 11 kwietnia 1997r., sygn. akt III SA 1581/95, niepubl.), jak i w doktrynie (por. B. Adamiak (w:) B.Adamiak, J.Borkowski, R.Mastalski, J.Zubrzycki "Ordynacja podatkowa. Komentarz." Oficyna Wydawnicza Unimex Wrocława 2004, s. 586; H.Dzwonkowki (w:) C.Kosikowski, A.Huchla, H.Dzwonkowski "Ustawa Ordynacja Podatkowa. Komentarz" Dom Wydawniczy ABC 2004, s. 437). Wskazać należy też, że rozpoznanej sprawie sporne jest czy doszło do uprawdopodobnienia braku winy skarżącego w uchybieniu terminowi do złożenia zażalenia od postanowienia obciążającego skarżącego kosztami postępowania podatkowego. Poza sporem pozostaje zaś sama okoliczność terminu doręczenia postanowienia oraz uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia, której nie kwestionuje skarżący. Uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminowi jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych (por. W. Siedlecki: Zarys postępowania cywilnego, Warszawa 1968, s. 247). Obowiązek uprawdopodobnienia braku winy spoczywa na zainteresowanym i nie może być przerzucany na organ podatkowy. Organ podatkowy dokonuje oceny, czy strona dopuściła się uchybienia terminowi bez swojej winy, i bierze pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne, oceniając winę według obiektywnych mierników staranności (por. B.Gruszczyński (w:) S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Ordynacja podatkowa. Komentarz" Warszawa 2004, s. 486-487). Podkreślić w tym miejscu należy, iż we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, który był przedmiotem rozpoznania przez organ odwoławczy, skarżący podał inne niż w skardze, przyczyny uchybienia terminowi. Uzasadniając wniosek podniósł, że błąd co do terminu wniesienia zażalenia spowodowany był tym, że w tym samym dniu otrzymał razem postanowienie i decyzję i był przekonany, że termin wynosi 14 dni oraz żałobą po śmierci spadkodawczyni, a także nastroju zagubienia i refleksji wynikający ze Święta Zmarłych. We wniesionej skardze powoływał się zaś na posiadanie znacznego stopnia niepełnosprawności i schizofrenię. Tych okoliczności organ odwoławczy nie znał wydając zaskarżone postanowienie. Stosownie zaś do powoływanego wcześniej art.162 §1 Ord. pod. to osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna uwiarygodnić swoją argumentacją staranność i fakt, że przeszkoda była od niej niezależna, istniała cały czas, aż do wniesienia podania o przywrócenie terminu. Obowiązku uprawdopodobnienia tych okoliczności nie można przerzucać na organ podatkowy, który w tym wypadku, ze względu na kryteria określone w art. 162 § 1 Ord. pod. ocenia wyjaśnienia osoby zainteresowanej uprawdopodobniające brak jej winy. Nowe okoliczności, powoływane w skardze, nie znane organowi nie mogą stanowić więc podstawy do ewentualnego uchylenia zaskarżonego postanowienia, gdyż Sąd bada legalność zaskarżonego aktu i orzeka na podstawie akt sprawy. Natomiast dokonana przez organ odwoławczy, w zaskarżonym postanowieniu, ocena okoliczności uprawdopodobniających brak winy w uchybieniu terminowi, jest zdaniem Sądu prawidłowa i tylko ona podlega badaniu przez Sąd. Zdaniem Sądu podnoszone przez skarżącego argumenty nie zasługują na uwzględnienie. Wskazać należy, co zostało potwierdzone przez samego skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu, że został on prawidłowo zawiadomiony o sposobie i terminie wniesienia zażalenia. Sam fakt, na który powołuje się skarżący "nieuważnego" przeczytania pouczenia nie może stanowić okoliczności wskazującej na brak winy w uchybieniu terminu. Zgodzić należy się również z twierdzeniem organu odwoławczego, że w niniejszym przypadku nie znajduje zastosowania instytucja uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu określona w prawie cywilnym. Wskazany przez skarżącego błąd dotyczy bowiem jedynie terminu do złożenia zażalenia (prawidłowego 7 dniowego a nie jak przyjął skarżący 14 dniowego), a nie treści czynności prawnej, od skutków której mógłby się skarżący uchylić. Jak bowiem podkreśla się w doktrynie pod pojęciem błędu należy rozumieć wadę oświadczenia woli, polegająca na tym, że składający je działa pod wpływem niezgodnego z prawdą wyobrażenia o rzeczywistości lub jej elemencie albo pod wpływem braku takiego wyobrażenia. Kodeks cywilny, choć nie definiuje pojęcia błędu, określa przesłanki, od zaistnienia których zależy możliwość uchylenia się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu. Po pierwsze, musi wystąpić błąd co do treści czynności prawnej, po drugie, musi to być błąd istotny (vide: internetowy komentarz Jedliński Adam, Komentarz do art. 84 Kodeksu cywilnego, Kidyba Andrzej (red.), Gawlik Zdzisław, Janiak Andrzej, Jedliński Adam, Kopaczyńska-Pieczniak Katarzyna, Niezbecka Elżbieta, Sokołowski Tomasz, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna). Podkreślić również należy, iż sąd administracyjny jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swoimi ocenami prawnymi wkraczać w inną sprawę w stosunku do tej, która była przedmiotem postępowania przed organem administracji (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Zakres kontroli w ramach postępowania sądowego w niniejszej sprawie ograniczał się do zbadania legalności zaskarżonego postanowienia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. W związku z tym postępowaniem, nie było kompetencją Sądu rozstrzyganie w przedmiocie kwestii podniesionych w skardze, dotyczących zwolnienia z opłaty lub jej umorzenia. Udzielenie ulgi należy do kompetencji organu, który zresztą udzielił jej skarżącemu. W odpowiedzi na skargę organ poinformował bowiem, że Naczelnik w dniu 7 stycznia 2016r. umorzył skarżącemu koszty postępowania podatkowego w kwocie 984 zł, z tytułu wynagrodzenia biegłego za sporządzenie opinii. Reasumując, Dyrektor Izby Skarbowej zasadnie odmówił przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia zażalenia. Stwierdzając, że zaskarżone postanowienie jest zgodnie z prawem, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a..