I SA/Ol 52/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata P. D. o przyznanie wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi Z. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia postanawia 1.odmówić przyznania adwokatowi P. D. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie) wynagrodzenia za zastępstwo, prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem I instancji,, 2. przyznać adwokatowi P. D. wynagrodzenie od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie) z tytułu nieopłaconej, pomocy prawnej udzielonej z urzędu w zakresie sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej w wysokości 120 zł (stu dwudziestu złotych) oraz, należny od tej kwoty podatek od towarów i usług, WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 2 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 52/16, Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie ustanowił dla Z. R. adwokata z urzędu, w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Na podstawie wydanego orzeczenia, Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 5 kwietnia 2016r., poinformowała, że na pełnomocnika dla skarżącego został wyznaczony adwokat P. D.. Po rozpoznaniu w trybie uproszczonym, wyrokiem z dnia 10 maja 2016r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę Z. R. Pismem z dnia 19 maja 2016 r. pełnomocnik z urzędu zwrócił się z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. W piśmie z dnia 23 czerwca 2017 r. pełnomocnik z urzędu zwrócił się o wyrażenie zgody na wgląd w akta sprawy oraz wykonanie fotokopii tych akt. Upoważniony pełnomocnik substytucyjny zapoznał się z aktami w dniu 7 lipca 2016 r. oraz wykonał fotokopię z akt. W dniu 11 lipca 2016 adwokat P. D. wniósł skargę kasacyjną, w której zawarł wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Nadto oświadczył, że opłaty te, nie zostały zapłacone ani w całości, ani w części. Wyrokiem z dnia z dnia 24 stycznia 2017r. sygn. akt II FSK 2530/16 Naczelny Sąd Administracyjny, na posiedzeniu niejawnym, oddalił skargę kasacyjną Z. R. od wyroku tut. Sądu z dnia 10.05.2016 r. bez orzekania o wynagrodzeniu za wykonane na zasadzie prawa pomocy zastępstwo prawne. Pismem z dnia 3 kwietnia 2017r. pełnomocnik z urzędu ponownie zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wraz z oświadczeniem że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części. W uzasadnieniu pisma wskazał, iż wniósł skutecznie skargę kasacyjną, która została oddalona. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: W niniejszej sprawie, zawodowy pełnomocnik ustanowiony został dla skarżącego na etapie postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji. Mając na uwadze akta sprawy stwierdzić należy, iż pełnomocnik nie podjął żadnych czynności na tym etapie postępowania. Z akt sprawy wynika bowiem, że zapoznał się z aktami i sporządził fotokopię znajdujących się w aktach dokumentów, już po wydaniu wyroku przez tut. Sąd, natomiast w drugiej instancji – sporządził i wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA w Olsztynie z dnia 10.05.2016 r. oddalającego skargę. We wniosku, zawartym w skardze kasacyjnej z dnia 11 lipca 2016r. jak i złożonym następnie w dniu 3 kwietnia 2017r., wyznaczony adwokat nie określił wyraźnie za jaką pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu żąda wynagrodzenia. Uznano tym samym, iż żąda wynagrodzenia w najszerszym zakresie tj. za reprezentowanie strony w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji jak i w postępowaniu przed sądem drugiej instancji. Stosownie do unormowania art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r. poz. 718, zwana dalej "p.p.s.a.") wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Od dnia 2 listopada 2016 roku szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. poz.1714, dalej jako rozporządzenie z 2016r.). Zgodnie jednak z brzmieniem § 22 tego rozporządzenia do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Przepisami stosowanymi przed dniem wejścia w życie rozporządzenia z dnia 3 października 2016r. były przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801) – dalej jako rozporządzenie z 2015r., obowiązujące od dnia 1 stycznia 2016r. zawierające również przepisy przejściowe dotyczące stosowania przepisów dotychczasowych. Stosownie do § 22 tego rozporządzenia do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. W niniejszej sprawie wszczętej skargą z dnia 24 grudnia 2015r. (data wpływu do organu 29 grudnia 2015r.) – do postępowania przed sądem I instancji tj. do dnia wydania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 maja 2016 r., który zakończył postępowanie w tej instancji zastosowanie mają przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461), zwane następnie rozporządzeniem z 2002r. – obowiązujące do 1 stycznia 2016r. Natomiast do postępowania po dniu wydania wyroku tut. Sądu tj. do postępowania w drugiej instancji zastosowanie powinny mieć przepisy rozporządzenia z 2015r. Wyjaśnić bowiem należy, że w analogicznej sytuacji Sąd Najwyższy, analizując treść przepisu art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, który stanowi, że w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się, do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, dotychczasowe przepisy o kosztach sądowych – w postanowieniu z 28 czerwca 2006 r. sygn. akt III CZ 36/06 stwierdził, że przez pojęcie "zakończenie postępowania w (danej) instancji" trzeba rozumieć wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji, a więc wydanie wyroku lub innego orzeczenia trwale zamykającego drogę do wydania wyroku. Podobnie należy rozumieć pojęcie "czasu zakończenia postępowania w danej instancji" użyte w cytowanym § 22 rozporządzenia z 3 października 2016r. (por. postanowienie WSA z 18 lutego 2016 r., IV SA/Wr 93/15, publ. CBOiS). I tak, odnosząc się do wniosku pełnomocnika o przyznanie wynagrodzenia za prowadzenie sprawy przed sądem pierwszej instancji stwierdzić należy, że wynagrodzenie przysługuje za udzielenie pomocy (§1 rozporządzenia z 2002 r.). Zasądzając opłatę za czynności pełnomocnika z tytułu zastępstwa prawnego, bierze się pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia oraz rozstrzygnięcia (§ 2 ust. 1 rozporządzenia z 2002 r.). W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej. Pomoc prawna powinna przybrać wymiar realny, a ciężar wykazania, że została faktycznie udzielona stronie spoczywa na pełnomocniku (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, i z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza bowiem, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/0 opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia nie może odbywać się mechaniczne, lecz poprzedzone musi być oceną okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w celu ustalenia, czy podjęte przez niego czynności stanowią faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy skarga została sporządzona osobiście przez skarżącego, wyrok Sądu z dnia 10 maja 2016r. wydany został w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Udział wyznaczonego z urzędu pełnomocnika ograniczył się do wyznaczenia go przez Okręgową Radę Adwokacką na pełnomocnika strony. W okresie bowiem od przyznania skarżącemu prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu (postanowienie z dnia 02.03.2016 r.), a następnie wyznaczenia go przez Okręgową Radę Adwokacką (pismo z dnia 5 kwietnia 2016r.) do dnia wydania wyroku przez Sąd I instancji (10 maja 2016r.) wyznaczony przez organ właściwego samorządu zawodowego pełnomocnik – adwokat nie podjął żadnych czynności. Tym samym przyjąć należy, że w ramach postępowania przed sądem pierwszej instancji, pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy nie udzielił stronie rzeczywistej pomocy prawnej. W konsekwencji, w warunkach niniejszej sprawy wniosek wyznaczonego adwokata o przyznanie wynagrodzenia za prowadzenie sprawy przed sądem pierwszej instancji nie może zostać uwzględniony. Odnosząc się zaś do kwestii wynagrodzenia za prowadzenie sprawy przed sądem drugiej instancji należy stwierdzić, że w warunkach niniejszej sprawy, wyznaczony adwokat zapoznał się z aktami sprawy i wykonał fotokopię z akt już po wydaniu wyroku przez tut. Sąd. W ustawowym terminie złożył wniosek o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Następnie w terminie sporządził i wniósł skargę kasacyjną. Stosownie do § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia z 2015 r. - w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji opłata maksymalna za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, jeżeli sprawę prowadził ten sam adwokat w drugiej instancji, wynosi 50 % opłaty maksymalnej określonej w pkt 1 (tj. w sprawie niniejszej 480 zł), nie mniej niż 240 zł. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia 2015 r. opłatę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2 – 4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Jednak zgodnie z dyspozycją § 4 ust. 2 cytowanego rozporządzenia ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej opłaty maksymalnej następuje z uwzględnieniem stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy adwokata oraz wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, wartości przedmiotu sprawy, wkładu pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, a także trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. W rozpoznawanej sprawie stosownie do treści § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia, mając na uwadze niezbędny nakład pracy pełnomocnika, charakter przedmiotowej sprawy (stopień jej zawiłości), przyjmując także, że pełnomocnik został ustanowiony na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji, należało ustalić opłatę w wysokości ½ opłaty maksymalnej wskazanej w § 21 ust.1 pkt 2 lit. b rozporządzenia, czyli ½ opłaty wynoszącej 240 zł, co stanowi kwotę 120 zł. Kwota 240 zł stanowi bowiem opłatę maksymalną obliczoną jako 50 % kwoty 480 zł, co wynika z treści § 21 ust. 1 pkt pkt 2 lit. b w związku z pkt 1 lit. c. Stawkę tę zgodnie z § 4 ust. 3 powołanego rozporządzenia należało podwyższyć o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności (23%), co w konsekwencji daje kwotę 147,60 zł. Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.