I SA/Ol 522/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski Sędziowie sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca) asesor WSA Anna Janowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 września 2022r., nr 130901/2022-II/OWP w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako organ, ZUS) decyzją z 12 września 2022 r. utrzymał w mocy decyzję ZUS z 18 sierpnia 2022 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne za okres kwiecień-grudzień 2011 i marzec-lipiec 2012 za osoby zgłaszane od ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. W uzasadnieniu decyzji organ powołał art. 30 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz.1009 ze zm. dalej jako s.u.s.) i wskazał, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 s.u.s. oznacza to, że w odniesieniu do tych składek umorzenie w ogóle nie jest dopuszczalne. W przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami nie przewidziano możliwości ich umarzania, rozkładania na raty jak też odraczania terminu ich płatności. Dlatego organ wobec braku podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania wniosku w zakresie umorzenia składek odmówił wszczęcia postępowania w tym zakresie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W. Z. (dalej jako strona, skarżący) zaskarżył powyższą decyzję w całości i żądał jej uchylenia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Zakładowi ubezpieczeń Społecznych ewentualnie wniósł o merytoryczne rozpatrzenie jego sprawy przez Sąd. Zarzucił organowi błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia i nieuwzględnienie przez ZUS rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. Podkreślił, że znajduje się w bardzo złej sytuacji materialnej i spłata należności na rzecz ZUS spowoduje znaczny uszczerbek dla skarżącego i jego rodziny oraz pozbawi ich możliwości egzystencji. Skarżący wskazał, że w ostatnim czasie pogorszył się jego stan zdrowia i nie ma realnej możliwości spłaty zobowiązań względem ZUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasową argumentację w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, a zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przedmiotem sprawy jest kwestia, czy zaskarżona decyzja dotycząca składek na ubezpieczenie w części, w jakich były one finansowane (opłacane) przez ubezpieczonych, tj. zatrudnionych pracowników, nie narusza prawa w stopniu, który nakazywałby wyeliminować ją z obrotu prawnego. Analiza treści wniosku skarżącego, dalszych pism w tym skargi wskazuje, że strona upatruje wystąpienie w sprawie przesłanek umorzenia zaległych składek. Należy jednak mieć na uwadze, że zgodnie z art. 30 s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28. Powyższe oznacza, że składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek, nie mogą być umarzane. Wskazać też należy, że zgodnie z art. 28 ust. 3a s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to zatem wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Szczegółowe zaś zasady umorzenia, o których mowa wyżej określił w drodze rozporządzenia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej (rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Z mocy § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Umorzenie może również nastąpić z powodu poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 2 i 3). Powyższa regulacja, ze względu na treść art. 30 s.u.s., nie ma jednak zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. W ocenie Sądu, sformułowanie użyte w treści art. 28 ust. 3a s.u.s. odnosi się jedynie do należności z tytułu składek ciążących na stronie, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, a zatem należności składkowych "ubezpieczonych", czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Wprowadzenie przez ustawodawcę wyłączenia, o którym mowa w art. 30 s.u.s. oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona. Płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do ZUS, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rola jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez ZUS z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni. Przedstawiona interpretacja art. 28 ust. 3a s.u.s. znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 12 grudnia 2019 r. I GSK 715/19; 23 czerwca 2020 r. I GSK 464/20; 15 października 2021 r. I GSK 831/21). Wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły tj., że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 s.u.s. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Podobnie brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia wniosku strony na mocy art. 28 ust. 3a s.u.s. w odniesieniu do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników, uzasadniał odmowę wszczęcia postępowania. Zasadnie więc ZUS w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych pracowników niebędących płatnikami tych składek odmówił wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Zgodnie bowiem z 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 83b ust. 1 s.u.s. jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, ZUS w tych przypadkach wydaje decyzję. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), orzekł o oddaleniu skargi.