I SA/Ol 531/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Piskozub po rozpoznaniu w dniu 26 października 2010 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprawy na skutek sprzeciwu L. C. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 6 października 2010r. o sygn. akt I SA/Ol 531/10 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie: niedopuszczalności wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. L. C. wniósł skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie niedopuszczalności odwołania, od którego został określony wpis w wysokości 100 zł. Skarżący po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych. Powołał się na trudną sytuację materialną, wskazując iż od 2008r. jego gospodarstwo rolne nie przynosi zysków ze względu na toczący się proces sądowy o zniesienie współwłasności tego gospodarstwa. Po uzupełnieniu braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, postanowieniem z dnia 6 października 2010 r. Referendarz Sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie od ww. postanowienia, skarżący nie zgodził się z twierdzeniem że dom, którego budowę zawiesił jest w stanie surowym zamkniętym i w związku z tym, nie może być w użytkowaniu mieszkalnym. W celu zaprzeczenia powyższemu twierdzeniu, skarżący dołączył protokół kontroli obowiązkowej zakończonej budowy obiektu budowlanego. Wskazał również, iż banki z którymi prowadził rozmowy, znając jego sytuację prawną i materialną, odmawiają udzielenia mu kredytu na dalsze utrzymanie gospodarstwa i koszty sądowe. Ponadto zaznaczył, iż gdyby posiadał zbędne 100 zł to z pewnością przeznaczyłby je na należny podatek rolny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: Zgodnie z art.260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Mając na względzie powyżej opisane fakty, Sąd ocenił sytuację skarżącego – wynikającą ze złożonego oświadczenia – w świetle przesłanek, o których mowa w art.246§1 pkt 2 ppsa, i stwierdził, że nie zachodzą okoliczności, które dawałyby podstawę do zwolnienia go w całości od kosztów sądowych, o co się ubiega. Jak wynika ze złożonego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W skład majątku wchodzi dom o pow. 108 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 10,99 ha stanowiąca współwłasność oraz działka o powierzchni 1,18 ha, będąca wyłączną własnością skarżącego. Ze złożonego formularza wynika, że skarżący nie posiada innego majątku: nieruchomości, przedmiotów wartościowych czy zasobów pieniężnych. Ponadto skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż od chwili śmierci współwłaściciela jego nieruchomości rolnej tj. od dnia 9 lutego 2008r. toczy się postępowanie sądowe o zniesienie współwłasności gospodarstwa rolnego, a sąd na czas postępowania sądowego zakazał sprzedaży hodowanych zwierząt - jeleni. Nadto stwierdził, iż w związku z toczącym się postępowaniem sądowym posiada zaległości w KRUS ok. 2.000 zł i Urzędzie Gminy ok. 800 zł z tytułu podatku rolnego. W odpowiedzi na wezwanie Referendarza Sądowego o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący w piśmie z dnia 15 września 2010 r. złożył oświadczenie, że wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego tj. opłaty za prąd, wodę i składkę na KRUS wynoszą ok. 218 zł miesięcznie. Wyjaśnił, że posiada dom jednorodzinny w stanie surowym zamkniętym, którego budowę rozpoczął w 2007 r. i od listopada 2007 r. wstrzymał budowę. Wskazał także, że do marca 2010 r. pomagali mu rodzice. Po śmierci ojca zajmuje się matką. Oświadczył, iż środki pieniężne na niezbędne utrzymanie domu pochodzą z emerytury matki. Podkreślił, że prowadzi gospodarstwo rolne, jednakże w związku z toczącym się procesem sądowym o zniesienie współwłasności gospodarstwa rolnego i nałożonym przez sąd zakazem sprzedaży hodowanych jeleni, działalność ta nie przynosi dochodu. Do swojego oświadczenia skarżący załączył fakturę VAT za pobraną wodę, faktury VAT za energię elektryczną. Dodatkowo na podstawie akt ustalono, że z protokołu majątkowego o stanie majątkowym zobowiązanego rolnika sporządzonego w dniu 12.03.2010r. przez pracownika Urzędu Gminy K. wynika, że skarżący oświadczył, że posiadał 27 szt. jeleni, dom, oraz wyposażenie mieszkania. Skarżący reguluje na bieżąco opłaty za prąd, wodę telefon. Wskazano również, iż korzysta w pełni z pomocy rodziców, których dochody miesięczne wynoszą 4000zł. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając niniejszy wniosek w pierwszej kolejności podnieść należy, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Zaznaczyć należy, że jedyną przesłanką jaką przewiduje art.246§ 1 pkt 2 w/w ustawy, jest sytuacja materialna wnioskodawcy i to ona decyduje o przyznaniu prawa pomocy. Ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia kosztów postępowania spoczywa jednak na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu, przedstawiona powyżej sytuacja finansowa wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W badanej bowiem sprawie, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż skarżący – pomimo złożonych oświadczeń zarówno w formularzu wniosku PPF, jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie z dnia 8 września 2010r. nie wyjaśnił w sposób wystarczający swojej sytuacji finansowej. W szczególności nie złożył oświadczenia co do posiadanych ruchomości, nie przedłożył wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych. Skarżący wyjaśnił co prawda, iż korzystał z pomocy materialnej rodziców (po śmierci ojca korzysta z pomocy finansowej matki), co jednakże, nie zmniejsza wątpliwości Sądu w zakresie faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Wątpliwości tych nie zmniejsza także podnoszony we sprzeciwie brak możliwości zaciągnięcia kredytu na dalsze utrzymanie gospodarstwa i koszty sądowe. Wskazać bowiem należy, iż wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów wskazujących na odmowę przyznania mu przez banki kredytu. Złożone zatem przez wnioskodawcę oświadczenie zarówno w formularzu wniosku PPF jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego - nie mogły zostać uznane za uzasadnione, a tym samym dające podstawę do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Dlatego w ocenie Sądu, brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Zauważenia również wymaga, iż należne na chwilę obecną koszty sądowe, tj. wpis od skargi w wysokości 100 zł – stanowi niewielki wydatek w porównaniu do posiadanych zasobów majątkowych. Wskazać bowiem należy, że skarżący posiada majątek w postaci domu mieszkalnego jednorodzinnego ( i jak wynika z protokołu kontroli obowiązkowej nastąpił częściowy odbiór tego budynku) oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 1, 18 ha, stanowiących wyłączną własność wnioskodawcy. Podsumowując, zawarte w aktach sądowych oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącego budzi wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Podniesione przesłanki udzielenia prawa pomocy, nie znajdują zatem usprawiedliwionych podstaw przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 260 w związku z art. 246 §1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.