I SA/Ol 54/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. O. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S. O. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]"., Nr "[...]" w przedmiocie: stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata Wnioskiem z dnia 13 lutego 2014r. skarżący S. O. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu w wysokości 100 zł oraz o ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Skarżący uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.600 zł brutto tj. 1386 zł netto. Żona skarżącego jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie uzyskuje dochodów, pozostaje na utrzymaniu skarżącego. Wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni 75 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 6,5 ha oraz budynków gospodarczych. Innego majątku nie posiada. Nie posiada także oszczędności. Argumentując wniosek skarżący wskazał na bardzo niskie dochody oraz pozostawanie żony bez pracy. Wyjaśnił, iż uzyskiwane dochody w całości wydatkowane są na bieżące wydatki. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie referendarza sądowego skarżący wyjaśnił, iż ponosi następujące wydatki: gaz 50 zł miesięcznie, energia elektryczna 160 zł miesięcznie, remonty 50 zł miesięcznie, ogrzewanie około 3.000 zł rocznie ( tj. 250 zł miesięcznie), telefon 50 zł na trzy miesiące ( tj. 16,6 zł miesięcznie), TV 85 zł miesięcznie, internet 65 zł miesięcznie, koszty wyżywienia dwóch osób 500 zł miesięcznie, odzież 500 zł rocznie (tj. 41,66 zł), środki czystości 200 zł rocznie (tj. 16,66 zł miesięcznie), lekarstwa około 50 -70 zł miesięcznie, raty pożyczek "[...]"430 zł miesięcznie, "[...]" 150 zł, zajęcie komornicze 100 zł miesięcznie, zajęcie komornicze 200 zł miesięcznie, rata do ARiMR w "[...]" za las 370 zł miesięcznie, ubezpieczenie samochodu 455 zł, ubezpieczenie budynków 300 zł, ubezpieczenie na życie 110 zł. Wnioskodawca wyjaśnił dodatkowo że nie posiada żadnych oszczędności, dochód z ziemi wynosi 3.000 zł rocznie oraz ewentualne dopłaty jeżeli zostaną przyznane wyniosą 7.000 zł na rok. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 § 1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Nie wystarczy przy tym wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Innymi słowy strona winna wykazać, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie wykazał i nie uprawdopodobnił, iż jego sytuacja materialna jest rzeczywiście tak ciężka, iż wymaga pomocy Państwa w zakresie poniesienia za niego kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Przede wszystkim wskazać należy, iż według oświadczenia wnioskodawcy ponoszone przez niego wydatki przewyższają uzyskiwany dochód. Skarżący uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia w wysokości 1.386 zł., ponadto uzyskuje dochód z nieruchomości rolnej w wysokości 3.000 zł rocznie. Tym samym łączny uzyskiwany dochód wynosi około 1.636 zł miesięcznie. W tym roku wnioskodawca nie otrzymał płatności na zalesianie. Wykazane wydatki wynoszą natomiast około 2.606 zł miesięcznie z uwzględnieniem kosztów ubezpieczeń, które przyjęto, iż są podane w stosunku rocznym, tym samym koszty utrzymania skarżącego i jego rodziny znacznie przewyższają uzyskiwane dochody. Wnioskodawca nie wyjaśnił skąd bierze środki na systematyczne pokrywanie nadwyżki wydatków nad uzyskiwanymi dochodami. Nie wskazał również, aby korzystał z czyjejś pomocy finansowej bądź rzeczowej. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącego budzi wątpliwości, co do jego faktycznej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Niemożliwa jest bowiem sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody, a wnioskodawca nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. Zauważyć należy, iż na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Wnioskujący nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych. Nie oświadczył przy tym, że takowych rachunków nie posiada. Analiza tego rodzaju dokumentów umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącego środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia czy skarżący ewentualnie miał możliwość zaoszczędzić konieczne środki pieniężne na koszty sądowe. Wskazywałaby również na rodzaj i wysokość kosztów, które skarżący ponosi. Nieprzedłożenie wyciągów z rachunków bankowych, które skarżący z racji udzielonych kredytów winien posiadać, bądź ustosunkowania się w jakikolwiek sposób do tej części wezwania uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Ponadto w świetle wyżej ustalonych okoliczności wydatkowania kwot wyższych od ujawnionych dochodów, czyni uprawnionym wniosek, iż rzeczywista sytuacja skarżącego nie została wyjaśniona w sposób zupełny. Odnosząc się do zaciągniętych przez skarżącego kredytów i uiszczanych z tego tytułu rat w wysokości 580 zł miesięcznie stwierdzić należy, iż nie oznacza to jeszcze, że nie ma on dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Przeciwnie wnioskodawca posiada zdolność do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Zauważyć należy, że strona jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na spłatę rat zaciągniętych kredytów. Ponadto ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Wskazać należy, że w orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13, orzeczenia.nsa. gov.pl). Na marginesie zauważyć należy, iż na obecnym etapie sprawy nie jest konieczne reprezentowanie skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika, albowiem w postępowaniu przed sądem I instancji nie jest wymagane posiadanie szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski). Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Rozpoznając niniejszy wniosek uznano zatem, że sytuacja wnioskodawcy nie jest na tyle trudna, aby uniemożliwiła skarżącemu uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 100 zł, która to opłata została już przez skarżącego uiszczona oraz poniesienie ewentualnych kosztów profesjonalnego pełnomocnika, jeżeli w ocenie wnioskodawcy jego ustanowienie jest niezbędne. W związku z tym, skoro nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.