I SA/Ol 54/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. K. o zwolnienie od kosztów sądowych lub o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 23 lutego 2015r. skarżąca I. K. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych lub o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem Z. K.. Skarżąca otrzymuje emeryturę w wysokości 720 zł miesięcznie, a jej mąż emeryturę w wysokości 1.250 zł miesięcznie. Podała, iż z prowadzonego gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód w wysokości 7.844,50 zł rocznie szacowanego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym. Skarżąca jest współwłaścicielką (w udziale ½ z małżonkiem) domu jednorodzinnego o powierzchni 145 m2, gruntu rolnego o powierzchni około 30 ha, działki nr 400 o powierzchni 1,6 ha. Argumentując wniosek skarżąca wskazała, iż Urząd Skarbowy "[...]" dokonał zajęcia całego jej majątku nieruchomego, majątek ruchomy został już sprzedany w drodze licytacji. Podniosła, iż nie posiada pieniędzy na opłatę wpisu oraz że posiada zadłużenie wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego "[...]" na kwotę 1.233.570 zł na dzień 7 stycznia 2015r. Do wniosku załączono kserokopię wydruku: "Stan zaległości zobowiązanego na dzień 07.01.2015" (k. nr 21). Zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych lub o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącej i jej rodziny nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca uzyskuje stały dochód z tytułu emerytury osiąga również dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Mąż z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe również uzyskuje emeryturę oraz dochody z gospodarstwa rolnego. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Dopiero zestawienie ze sobą indywidualnej sytuacji majątkowej strony i konkretnych kosztów sądowych w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym pozwala na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Biorąc zatem pod uwagę stałe i regularne dochody rodziny z tytułu emerytur w łącznej wysokości 1970 zł miesięcznie oraz uzyskiwany dodatkowy zadeklarowany dochód w łącznej wysokości 15.689 zł rocznie (tj. 1307 zł miesięcznie) stwierdzić należy, że skarżąca będzie w stanie ponieść koszty sądowe, które na obecnym etapie wynoszą 100 zł tytułem wpisu sądowego. Wskazać należy, iż dochód rodziny nie wymaga interwencji socjalnej, która znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie nie przekracza 456 zł. Mając zatem na uwadze wysokość stałych dochodów rodziny, przyjąć należy, że przy rozsądnym gospodarowaniu, umożliwiają one nie tylko zabezpieczenie środków na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb 2-osobowej rodziny, ale również na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Odnosząc się do kwestii dochodów zauważenia wymaga również, iż wnioskodawczyni określiła uzyskiwany z gospodarstwa rolnego dochód (łącznie z małżonkiem) na kwotę 15.689 zł, a jako podstawę tych obliczeń podała art. 18 ustawy o podatku rolnym. Stwierdzić należy, iż obliczany na tej podstawie przeciętny dochód z gospodarstwa rolnego jest znacznie wyższy, niż wykazała to skarżąca. Kierując się wskazaniami art. 18 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 1381) dochód z gospodarstwa rolnego oblicza się przyjmując za podstawę wielkość posiadanych przez skarżącą gruntów w ha przeliczeniowych, Zgodnie z wydanym na podstawie powołanego unormowania obwieszczeniem Prezesa GUS z 23 września 2014 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013 r. (MP z 2014 r. poz. 827), dochód ten wyniósł 2.869 zł. Skarżąca nie podała co prawda czy powierzchnia posiadanego przez nią i jej męża gruntu rolnego określona została w ha przeliczeniowych czy też w ha fizycznych, jednakże biorąc pod uwagę wielkość posiadanego areału rolnego, 30 ha, stwierdzić należy, iż dochód ten powinien być zdecydowanie większy, niż ten zadeklarowany przez stronę. Skarżąca posiada zatem potencjalne możliwości uzyskania większego dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadaniem majątku nieruchomego (grunt rolny 30 ha i działka o powierzchni 1,6 ha). W orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie przyjmuje się, że posiadanie majątku, w szczególności kilku nieruchomości wyklucza możliwość zwolnienia z kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, kiedy te nie służą w sposób bezpośredni zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych (por. postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., II GZ 178/13 publ. CBOiS). Należy również stwierdzić, że nieruchomości niezależnie od faktu obciążenia ich hipoteką, mogą przynosić pożytki czy to z ich uprawy, czy też pozyskania dopłat rolniczych, lub też być przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy, odpłatnego użytkowania, bądź sprzedaży (por. postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia 25 lutego 2015r., sygn. akt I SA/Bd 542/14, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 27 lutego 2015r., sygn. akt III SA/Gl 1313/14, publ. CBOiS). Wnioskodawczyni podnosi, iż trudna sytuacja finansowa związana jest także z faktem, iż posiada ona zobowiązania wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego "[...]" na kwotę około 1.238.980,52 zł. Rozpoznający wniosek nie kwestionuje, że wysokość zobowiązań skarżącej wobec organu podatkowego jest znaczna. Niemniej jednak wskazać należy, iż w dalszym ciągu posiada ona znaczny majątek nieruchomy, którego wartość została w postępowaniu podatkowym określona przez rzeczoznawcę majątkowego na łączną kwotę około 1.870.260,00 zł (protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości z dnia 12 czerwca 2014r. oraz z dnia 18 grudnia 2013r.), przy czym dokonane oszacowanie dotyczyło części gruntu o powierzchni około 15,7074 ha, a więc połowy posiadanych przez skarżącą i jej męża nieruchomości. Ponadto odnosząc się do wartości posiadanego majątku zauważyć należy, iż wnioskodawczyni zarówno w postępowaniu podatkowym jak i w złożonej skardze kwestionuje dokonaną przez rzeczoznawcę wycenę nieruchomości i określoną wartość nieruchomości jako zbyt niską. W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie wykazała, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskująca o przyznanie prawa pomocy posiada stałe i regularne dochody, które umożliwiają poniesienie kosztów niniejszego postępowania. Dodatkowo posiada majątek nieruchomy znacznej wartości, który może także służyć jako źródło dodatkowego dochodu. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.