I SA/Ol 546/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 14 października 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 12 września 2011r. skarżący Z. M. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz córką. Oświadczył, iż zarówno on jak i pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żona nie pracują, nie uzyskują żadnych dochodów. Skarżący jest właścicielem działki o powierzchni 7000 m2 położonej w R. oraz działki o powierzchni 650 m2 położonej w R. W uzasadnieniu wniosku odniósł się do stanu faktycznego zaistniałego w związku ze skarżonym orzeczeniem organu podatkowego. Nadto wniósł o przywrócenie terminu do rozpoznania odwołania od decyzji organu I instancji. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów takich jak: a) oświadczenia z jakich dochodów z określeniem ich wysokości opłacane są niezbędne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, b) oświadczenia gdzie i jaki tytuł posiada skarżący do lokalu w którym zamieszkuje, c) przedłożenie wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego i osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe kont i lokat bankowych za ostatnie sześć miesięcy w tym rachunków obsługujących ewentualną spłatę posiadanych kredytów i pożyczek, d) oświadczenia o rodzaju i wysokości ponoszonych kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącego wraz z odpisami dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków, e) oświadczenia w kwestii posiadanych nieruchomości i ruchomości w okresie od 1.01.2010 r. do 22.09.2011 r., f) przedłożenie innych dokumentów, oświadczeń mogących potwierdzić w ocenie skarżącego trudną sytuację materialną i życiową. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, iż obecnie on jak i żona nie pracują. Zamieszkują w wynajętym mieszkaniu, za który opłacają czynsz w wysokości 411 zł miesięcznie. Nie posiada lokat, a konto bankowe ma zablokowane przez komornika na wniosek Wójta Gminy. Dodatkowo wyjaśnił, iż po opłaceniu czynszu na utrzymanie trzyosobowej rodziny pozostaje mu kwota 1270 zł. Potwierdził, iż jest współdzierżawcą działek położonych w R. oraz w R.. Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Stosownie bowiem do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Tymczasem złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd pismem z dnia 22 września 2011r. zwrócono się do strony o jego uzupełnienie wskazując jednocześnie jakie oświadczenia oraz dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny (referendarz sądowy) może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Zatem wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu jedynie umożliwienie Sądowi (referendarzowi sądowemu) obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych w ramach przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. uprawniających do przyznania prawa pomocy. Trzeba podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd (referendarza sadowego) o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności ( postanowienie NSA 28.01.2009 r. sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932). Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy zauważyć należy, iż złożone przez skarżącego oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy stwierdzić, że wnioskodawca nie odniósł się do wezwania z dnia 22.09.2011r. Nie nadesłał wszystkich żądanych dokumentów i oświadczeń. W tej sytuacji należało uznać, iż skarżący nie udowodnił, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Stwierdzić bowiem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, rolą skarżącego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Ciężar dowodu w przypadku złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy, który wnosi o udzielenie mu uprawnienia w postaci zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W tym zakresie wnioskodawca żąda, aby całe koszty postępowania poniósł wyłącznie Skarb Państwa, a zatem pośrednio ogół obywateli. W takiej sytuacji winien w sposób obiektywny wykazać swoją sytuację materialną i życiową. Subiektywne poczucie wnioskodawcy, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, nie może stanowić wyłącznej podstawy do przyznania prawa pomocy. Przekonanie to skarżący winien poprzeć stosownymi oświadczeniami, czy też dokumentami, które mogłyby uwiarygodnić jego aktualną sytuację życiową i materialną. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Na wstępie wskazać należy, że w formularzu wniosku skarżący oświadczył, iż zarówno on jak i prowadząca z nim wspólne gospodarstwo domowe żona nie uzyskują dochodów. Zaznaczył przy tym, że żona nie pracuje, on natomiast stara się uruchomić własną działalność gospodarczą. Natomiast w odpowiedzi na wezwanie wskazał, iż po opłaceniu czynszu w wysokości 411 zł miesięcznie za wynajmowane mieszanie na utrzymanie trzyosobowej rodziny pozostaje mu kwota 1270 zł. Dodał przy tym, iż zarówno on jak i żona nie pracują. Mając na uwadze powyższe oświadczenia skarżącego należy stwierdzić, iż nie wyjaśnił on skąd pochodzą środki na utrzymanie. Nadto nie przedstawił żadnych dokumentów, mogących potwierdzić wysokość posiadanych dochodów. Nadto pomimo wezwania skarżący nie określił także stałych miesięcznych kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego. Ograniczył się wyłącznie do wskazania, iż z tytułu czynszu za lokal mieszkalny ponosi miesięcznie wydatek w kwocie 411 zł. Nie przedstawił przy tym pomimo wezwania dokumentów potwierdzających wysokość stałych wydatków. Należy przy tym wyjaśnić, iż dla rozpoznającego wniosek istotnym jest zestawienie wysokości miesięcznych wydatków strony z wysokością uzyskiwanych dochodów. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Natomiast żądanie złożenia odpowiednich dokumentów (rachunków, faktur, paragonów itp.) ma na celu uwiarygodnienie ponoszenia wykazywanych przez stronę kosztów utrzymania. W sytuacji barku informacji na temat wysokości ponoszonych kosztów utrzymania brak jest możliwości m.in. ustalenia czy z uzyskiwanego dochodu po opłaceniu niezbędnych kosztów skarżącemu pozostają środki pieniężne, z którym ewentualnie mogłaby opłacić koszty sądowe. Podkreślić przy tym należy, że zasadność wniosku Sąd (referendarz sądowy) rozpatruje w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Zaś możliwości finansowe referendarz sądowy może ocenić, wyłącznie na podstawie rzetelnie przedstawionych informacji zarówno co do wysokości uzyskiwanych dochodów jak i ponoszonych wydatków. Podobnie sytuacja się ma w odniesieniu do braku rzetelnej odpowiedzi na pozostałe punkty wezwania tj. braku przedstawienia wyciągu z konta bankowego, czy też złożenia oświadczenia w kwestii posiadanych nieruchomości i ruchomości w okresie od 1.01.2010 r. do 22.09.2011 r. Należy stwierdzić, iż podniesiona przez stronę okoliczność zablokowania konta bankowego przez komornika sądowego, nie powoduje automatycznie, że na koncie tym nie znajdują się środki pieniężne, a tym bardziej nie uzasadnia nie przedłożenia wyciągów z konta bankowego. Zgodnie bowiem z art. 54 ust. 1 ustawy Prawo bankowe "środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego do wysokości trzykrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za okres bezpośrednio poprzedzający dzień wystawienia tytułu wykonawczego". Odnosząc się zaś do kwestii braku złożenia oświadczenia co do posiadanego majątku w określonym czasie należy stwierdzić, iż wnioskodawca ograniczył się w tym przypadku do wykazania posiadanego majątku. Natomiast intencją referendarza sądowego było ustalenie także czy ewentualnie w ww. okresie skarżący posiadał inne składniki majątku. Wyjaśnić bowiem należy, iż okoliczność w jaki sposób skarżący dysponował majtkiem w przeszłości ma znaczenie dla oceny obecnej sytuacji materialnej i życiowej strony. Tak jak wyjaśniono wyżej dla oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego niewystarczające okazało się poprzestanie na wykazaniu jedynie dochodów rodziny- bez wskazania z jakiego źródła pochodzą środki na utrzymanie. Zwłaszcza w sytuacji gdy strona oświadcza, iż zarówno ona jak i żona nie pracują. Niewystarczające okazało się również wykazanie jedynie jednego wydatku bez określenia innych wydatków stałych i ich wysokości. Dla rzetelnego rozpoznania wniosku konieczne było ustalenie wysokości ponoszonych wydatków w celu konfrontacji z uzyskiwanymi dochodami. Istotne było również ustalenie czy ponoszone wydatki nie przekraczają uzyskiwanych dochodów. Wystarczyło zatem złożyć odpowiednie oświadczenie w zakresie wysokości poszczególnych kosztów utrzymania, a także w miarę możliwości i posiadania przedłożyć dokumenty potwierdzające ponoszone koszty i ich wysokość. Nie można zatem uznać, aby skarżący prawidłowo wykonał wezwanie referendarza sądowego, a w konsekwencji, aby wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że nie dostarczenie dokumentów i wszystkich oświadczeń, do których złożenia skarżący został wezwany spowodowało, iż niewyjaśnione zostały wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, a tym samym brak było podstaw do uznania, iż skarżący spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy czy to w zakresie całkowitym, czy nawet częściowym. Na marginesie niezależnie od powyższego, gdyby poprzestać wyłącznie na tak lakonicznym oświadczeniu skarżącego w zakresie jego sytuacji materialnej i życiowej należałoby stwierdzić, iż uzyskiwany dochód w wysokości 1270 zł, jak i posiadany majątek umożliwiają opłacenie należnych kosztów sądowych. Zwłaszcza biorąc pod uwagę wysokość wpisu od skargi, który został określony na kwotę 100 zł. Dodatkowo odnosząc się do wniosku skarżącego złożonego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, w kwestii przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji należy wyjaśnić, iż przedmiotem rozpoznania referendarza sądowego mógł być wyłącznie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.