I SA/Ol 549/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 5 października 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za rok 2009 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 27 sierpnia 2010r. skarżący R. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca jest rolnikiem prowadzącym samodzielne gospodarstwo rolne i domowe. Wskazał, iż gospodarstwo rolne posiada i prowadzi od kwietnia 2005 r., obejmujące gleby o niskiej klasie łącznie 33,05 ha - wykorzystywane częściowo jako pastwisko, a częściowo pod uprawę, głównie zbóż. Od pięciu lat gospodarstwo to obejmuje klęska suszy, co zmusiło go do zaciągnięcia kredytów klęskowych na wznowienie produkcji. Podniósł, iż posiada również zobowiązania względem rodzeństwa, za przejęcie gospodarstwa rolnego zobowiązany jest do spłaty na rzecz rodzeństwa łącznie 200.000 zł, z której się jednak jeszcze nie wywiązał. Do spłaty pozostaje mu również kwota 18.000 zł w związku z przekazaniem mu przez rodziców stada krów. Ich hodowla nie przynosi jednak dochodu i ma charakter wyłącznie "uczuciowy". Zauważył, iż z winy organów inspekcji weterynaryjnej znajduje się na skraju nędzy i bankructwa. Z tego powodu od grudnia 2006 r. nie osiąga stałego dochodu z tytułu produkcji mleka w kwocie powyżej 3.000 zł miesięcznie. Podniósł, iż bezpodstawnie odmówiono mu również dopłat bezpośrednich na kwotę 30.000 zł. Wskazał, iż od wiosny do żniw tego roku jego strata wyniosła ponad 20.000 zł. Spowodowana ona była sprzedażą 60 ton żyta po niskim kursie zboża, tj. poniżej 300 zł za tonę. Dodał, iż zmuszony był sprzedać zboże z produkcji z lat 2008 i 2009 w celu wznowienia produkcji, zakupu nawozów, paliwa, środków ochrony roślin oraz spłatę długów zaciągniętych u osób prywatnych. Podniósł, iż w czerwcu 2010 zmuszony był do zaciągnięcia kolejnego kredytu w wysokości 11.000 zł na spłatę poprzedniego, kolejna spłata przewidziana jest na czerwiec 2011r. Wskazał również, iż poniósł ogromne nakłady na modernizację gospodarstwa rolnego w szczególności na remont obory do produkcji i sprzedaży mleka, nie otrzymał jednakże wymaganego atestu. Stwierdził, iż poniósł ogromne koszty związane z remontem nie otrzymał natomiast należnych mu dopłat za rok 2009, w związku z czym poniósł stratę. Do majątku skarżacego należy dom o powierzchni 100 m2 (3/4 domu obciążone jest prawem dożywocia rodziców) oraz nieruchomość rolna o powierzchni 33,05 ha (10,55 ha przeliczeniowych). Skarżący wskazał ponadto, iż dodatkowo przyjął w dzierżawę nieruchomość rolną o powierzchni 3,30 ha (1,40 ha przeliczeniowych). Posiada również budynki gospodarcze (w 1/2 obciążone prawem dożywocia rodziców), które tak jak dom wymagają jednak natychmiastowego remontu. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych. Utrzymuje się ze środków ze sprzedaży żyta za lata 2008 i 2009 oraz ze sprzedaży zwierząt. Wskazał, że ze sprzedaży zboża uzyskał kwotę 17.000 zł, natomiast za sprzedaż zwierząt 9.300 zł. łącznie w 2010r. uzyskał kwotę 26.300 zł. Nie posiada ani samochodu ani maszyn rolniczych. Maszyny wypożyczane są do prac polowych od rodzeństwa i rodziców, w zamian za ich symboliczne naprawy w wysokości 5.000 zł. Skarżący wyjaśnił również, iż ponosi następujące wydatki związane z prowadzeniem i kontynuacją gospodarstwa rolnego: zakup paliwa 8.000 zł, nawozy i środki ochrony roślin 6.000 zł, podatek 900 zł, woda i opłaty za światło 5.000 zł, ubezpieczenie budynków 450 zł, składki KRUS 1.200, remont maszyn 5.000 zł, kolejne prywatne zadłużenie powyżej 10.000 zł. Reasumując skarżący wskazał, iż jego sytuacja finansowa jest tragiczna osiągnięty dochód pochłaniają wskazane wydatki, w konsekwencji czego pozostaje na utrzymaniu rodziców. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 09.09.2010r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: 1) wyjaśnień w zakresie dokładnego zestawienia miesięcznych wydatków 2) wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy; (3) kopii ksiąg rejestracji posiadanych zwierząt; (4) zaświadczenia banku o wysokości uzyskanych kredytów, warunkach ich spłaty, dacie wypłaty pochodzących z nich środków pieniężnych oraz aktualnym stanie zadłużenia; (5) zaświadczenia Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości i rodzaju płatności wypłacanych mu od początku ubiegłego do końca bieżącego roku, 6) oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów rodziców skarżącego, na których utrzymaniu pozostaje skarżący ze wskazaniem źródeł z których są uzyskiwane, przedłożenia dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w wielu kwestiach ponownie powtórzył argumentację zawartą już w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo wyjaśnił, iż w 2005r. nie otrzymał "premii" w wysokości 50.000 zł dla młodych rolników za kontynuację przejętego od rodziców gospodarstwa rolnego w zamian za rentę strukturalną. Dodał, iż przejął gospodarstwo bez żadnej pomocy ze strony państwa w postaci dopłat, premii natomiast cały czas boryka się z ciągłymi atakami, sprawami w sądzie, egzekucją komorniczą ze strony różnych organów. Podkreślił, iż po przejęciu gospodarstwa musiał zapożyczyć się u rodziny. Został pozbawiony stałego dochodu ze sprzedaży mleka. Podniósł, iż utrzymywał się przede wszystkim z dopłat bezpośrednich do gruntów w wysokości około 30.000 zł za rok, których za rok 2009 nie otrzymał. Wskazał również, iż nie może liczyć na pomoc finansową rodziny. Na pełnym utrzymaniu rodziców skarżącego pozostaje najmłodsza córka, siostra wnioskodawcy, studiująca w Warszawie. Wyjaśnił, iż samo wynajęcie mieszkania w "[...]" kosztuje ponad 1.000 zł, dlatego też rodzice skarżącego przekazują większość swoich dochodów na naukę i utrzymanie studiującej córki. Nadmienił, iż pomimo tych wydatków on również z uwagi na trudną sytuację finansową zmuszony jest prosić rodziców o pożyczki na zakup paliwa itp. Zauważył, iż z opóźnieniem opłaca składki KRUS, czy rachunki za prąd. Odnośnie wyciągów z rachunków bankowych skarżący wskazał, iż nie posiada takowych ponieważ bank z powodu braku stałych dochodów nie przesyła mu wyciągów. Dodał również, iż w obecnej sytuacji finansowej nie może przedstawić zaświadczeń z banku o zaciągniętych kredytach, ponieważ nie posiada kwoty 50 zł na opłacenie takiego zaświadczenia oraz zaświadczenia z ARiMR o wysokości i rodzaju płatności wypłaconych od początku 2009r. Wskazał, iż jeżeli jego oświadczenia nie są wiarygodne, to Sąd może wystąpić do Banku w "[...]" oraz do ARiMR o uzyskanie odpowiednich zaświadczeń. Podał, iż miesięcznie ponosi następujące wydatki: opłaty za energię elektryczną 350 zł, składka KRUS 105 zł, opłata za wodę 100 zł (płaci rodzicom), telefonu i samochodu nie posiada, odsetki od kredytu 100 zł, opłata za gaz 50 zł. Koszty ubrania, czystości, wyżywienia – 500 zł, na które zapożycza się u rodziny. Do złożonych oświadczeń skarżący załączył kserokopię z księgi rejestracji bydła, z której wynika, iż obecnie jest właścicielem 9 sztuk bydła. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niej. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Oceniając przedstawioną we wniosku sytuację materialną i życiową wnioskodawcy stwierdzić należy, że wyjaśnienia skarżącego w zakresie jego sytuacji życiowej i materialnej sprowadzają się do wielokrotnego powtarzania, iż z uwagi na trwającą od pięciu lat klęskę suszy, a także przeciwności ze strony organów i instytucji związanych z rolnictwem - skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów, a wręcz przeciwnie ponosi same straty. Utrzymuje się ze środków uzyskiwanych z pożyczek od rodziny, kredytów oraz ze sprzedaży pożytków gospodarstwa rolnego przeznaczanych jedynie na bieżące potrzeby gospodarstwa rolnego. Zauważyć należy, iż skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego, obejmującego nieruchomość rolną o powierzchni 33,05 ha, dzierżawcą dodatkowych 3,30 ha gruntów, a ponadto hodowcą zwierząt gospodarskich. Od 2005 r. prowadzi działalność rolniczą i mimo, że nie przynosi ona oczekiwanych zysków, umożliwiających spłacenie zaciągniętych ustnie wobec rodziny zobowiązań, to jednak przynosi pożytki, w tym również w formie dotacji ze środków publicznych, które umożliwiają funkcjonowanie gospodarstwa rolnego i rozwijanie działalności związanej z hodowlą zwierząt (skarżący zmodernizował bowiem pomieszczenia do produkcji i sprzedaży mleka). Wprawdzie skarżący nie otrzymał dopłat za rok 2009, jednakże uzyskał dochód z innych pożytków gospodarstwa rolnego takich jak sprzedaż zboża (z produkcji 2008 i 2009) oraz ze sprzedaży bydła ( łącznie 26.300 zł). Dodatkowo uzyskał kredyt w wysokości 11.000 zł, którego spłata wymagana stanie się dopiero za rok, obecnie skarżący ponosi jedynie koszty odsetek w wysokości 100 zł miesięcznie. Z powyższego wynika zatem, że prowadząc działalność rolniczą, skarżący dysponuje w ciągu roku określonymi środkami finansowymi, które zabezpieczają funkcjonowanie gospodarstwa rolnego. Według złożonych wyjaśnień skarżący w tym roku tj. do 01.10.2010r. uzyskał już dochód i środki pieniężne w wysokości 37.300 zł ( sprzedaż zboża i bydła oraz środki uzyskane z kredytu). Przyjmując nawet, iż jest to kwota, którą skarżący ma do dyspozycji na cały rok, miesięcznie dysponuje zatem kwotą 3.108 zł. Nie można zatem uznać, iż jest on osobą wymagającą pomocy państwa w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Dodatkowo należy zauważyć, iż sprzedaż zboża dotyczyła wcześniejszych zapasów z lat 2008 i 2009. Bez wątpienia skarżący uzyskał również pożytki z plonów tegorocznych, które będą stanowiły po sprzedaży jego dochód w tym lub w przyszłym roku. To samo dotyczy hodowli bydła, z której osiągane są zyski. Skarżący sprzedał w tym roku 4 sztuki bydła za kwotę 9.300 zł, posiada nadal 9 sztuk bydła, trudno zatem zgodzić się ze stwierdzeniem wnioskodawcy, iż hodowla bydła jest nieopłacalna i ma charakter wyłącznie "uczuciowy". Trudnej sytuacji finansowej skarżącego nie potwierdzają także jego oświadczenia dotyczące remontów maszyn rolniczych na rzecz jego rodzeństwa i rodziców. W sytuacji bowiem braku dochodu oraz licznych strat, a nawet "bankructwa", trudno zgodzić się ze stwierdzeniem skarżącego, iż wydatki na poczet wykonywanej przez niego naprawy maszyn w wysokości 5.000 zł rocznie można określić jako "symboliczne". Niezależnie od powyższego podkreślić należy, iż skarżący pomimo wezwania nie przedłożył żadnych dokumentów mogących potwierdzić jego sytuację materialną jak i wysokość ponoszonych kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem. Nie przedstawił wyciągów z rachunków bankowych, zaświadczenia o wysokości i warunkach kredytu, nie złożył również oświadczenia o wysokości dochodów rodziców na utrzymaniu których pozostaje. Informacje powyższe były istotne dla oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. Nie bez znaczenia była m.in. informacja o wysokości dochodów rodziców, wszakże skarżący jak twierdzi pozostaje na ich utrzymaniu. Istotne bowiem jest w jakim zakresie rodzice skarżącego są w stanie mu pomóc lub czy rzeczywiście mogą go utrzymywać. Wnioskodawca w odpowiedzi na wezwanie dodatkowo podniósł, iż rodzice nie są w stanie mu pomóc z uwagi na wysokie koszty utrzymania studiującej córki. Oświadczenie to nie koreluje z wcześniejszymi wyjaśnieniami skarżącego, iż pozostaje on na utrzymaniu rodziców. Skarżący nie udokumentował również okoliczności zadłużenia u osób prywatnych na ponad 10.000 zł, którą podnosił we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że prawo pomocy nie może być przyznane w sytuacji, gdy pomimo przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, nadal nie wyjaśnione pozostają wszystkie kwestie związane z rzeczywistą sytuacją materialną skarżącego. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie, skarżący nie wykazał natomiast wiarygodnie, że mimo prowadzenia działalności rolniczej, nie jest w stanie zabezpieczyć środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, a ewentualne pokrycie nawet części z nich nastąpiłoby z uszczerbkiem koniecznego dla niego utrzymania. Całościowa ocena sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawcy nie pozwala na stwierdzenie, iż jest on osobą wymagającą pomocy Państwa, tym samym nie znajdują uzasadnienia argumenty skarżącego, iż gospodarstwo rolne przynosi same straty z uwagi na trwającą od pięciu lat suszę i brak dopłat ze środków publicznych. Należy zauważyć, iż skarżący pomimo wymienionych wyżej trudności uzyskuje z prowadzonego gospodarstwa dochody, korzysta także z pomocy finansowej rodziców, uzyskuje dodatkowe środki pieniężne z kredytu, którego spłata wymagalna stanie się za rok. Dlatego też przejściowe kłopoty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w postaci nie otrzymania dopłat, nie są wystarczającym argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym okresie. Zwłaszcza w sytuacji posiadania przez skarżącego znacznego majątku w postaci nieruchomości jak i stada bydła. W tych okolicznościach poniesienie przez wnioskodawcę kosztów sądowych w postaci wpisu sądowego w wysokości 200 zł ( § 2 ust 3 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). mieści się w jego możliwościach finansowych. Wzięto również pod uwagę, iż skarżący zobowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych (wpisów w wysokości 200 zł) w dwóch sprawach zawisłych przed tut. sądem ( sygn. akt I SA/Ol 548/10 i I SA/Ol 549/10). Niezależnie od powyższego wyjaśnić należy, że powołane przez wnioskodawcę okoliczności w postaci ciążących na nim zobowiązań w postaci konieczności spłaty rodzeństwa w wysokości 200.000 zł, zaciągniętej pożyczki w wysokości 18.000 zł, czy też pobranych kredytów nie uzasadniają przyznania prawa pomocy. Stwierdzić bowiem należy, że zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym nie mają pierwszeństwa przez zobowiązaniami publicznoprawnymi, a takimi niewątpliwie są należne koszty sądowe. Na marginesie powyższych rozważań wskazać należy, że strona prowadząc spory sądowe winna liczyć się z koniecznością ponoszenia koniecznych kosztów z tym związanych. Dodać należy, że w sytuacji uwzględnienia skargi skarżącego poniesione w związku z tym koszty w granicach prawa zostaną zwrócone. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.