I SA/Ol 55/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy uchylenia decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na 2000 rok po wznowieniu postępowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 27 lutego 2011r. skarżący J. D. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 200 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną, dwiema córkami i dwoma synami. Skarżący jest właścicielem domku letniskowego zaadaptowanego od 2002r. na cele mieszkaniowe, innego majątku nie posiada. Rodzina utrzymuje się z renty skarżącego w wysokości 560,16 zł oraz zasiłku rodzinnego w wysokości 597 zł. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawca wskazał, iż rodzina składająca się z sześciu osób, w tym trojga uczących się dzieci, utrzymuje się z renty i zasiłku w łącznej kwocie 1.157,16 zł. Podniósł, iż kwota dochodów nie wystarcza na życie lecz na egzystencję. Wskazał również, iż w wyniku działania organów podatkowych jego firma zbankrutowała. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 06.03.2012 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny, przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem nieruchomości tj. Kompleksu Rekreacyjno – Wypoczynkowego w miejscowości "[...]", - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia w jaki sposób wykorzystywana jest przedmiotowa nieruchomość, jakie przynosi dochody w skali roku, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie określenia szacunkowej wartości rynkowej posiadanej nieruchomości, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie uzyskiwanych ewentualnie dochodów z działalności o charakterze okresowym lub sezonowym przez skarżącego lub członków jego rodziny, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy pełnoletni syn skarżącego, pozostający z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskuje jakiekolwiek dochody. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie nadesłanym w dniu 14 marca 2012r. złożył oświadczenie, iż ponosi następujące stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem siebie i rodziny: koszty zakupu gazu (butla) w okresie letnim 57 zł - na dwa miesiące, energia elektryczna 80 – 150 zł wyjaśnił, iż rachunki są wyższe ponieważ faktura dotyczy nieistniejącej już firmy. Regulują je nowi właściciele byłego Ośrodka, który został zbyty pod przymusem za bezcen w celu zabezpieczenia wierzycieli. Za wodę nie ponosi kosztów, ponieważ posiada własne ujęcie. Telefonu stacjonarnego nie posiada, korzysta z telefonu komórkowego na kartę, miesięcznie jest to koszt ok. 10 zł. Skarżący wyjaśnił, iż nie posiada Internetu, telewizji w związku z czym nie płaci abonamentów. Koszty wyżywienia wynoszą miesięcznie około 720 zł. rodzina korzysta z pomocy teściów w postaci owoców, warzyw i nabiału. Odnośnie kosztów odzieży wyjaśnił, iż od kilku lat rodzina kupuje ubrania na wagę w punktach sprzedaży taniej odzieży. Wydatki na środki czystości skarżący określił na kwotę około 45-55 zł. Koszty utrzymania samochodu to ubezpieczenie OC w kwocie 400 zł rocznie, paliwo około 60 zł miesięcznie, wymiana oleju i filtra około 55 zł rocznie. Odnośnie kosztów związanych z lekami skarżący podał, iż miesięcznie wydatkuje kwotę 50 zł, a co drugi miesiąc jest to kwota 75 zł. Kredytów nie posiada, wskazał, iż renta obciążona jest kwotą 4.000 zł. Wykazał również koszty nauki w wysokości 150 zł na podręczniki i przybory szkolne. Dwie córki uczęszczają do szkoły podstawowej, natomiast pełnoletni syn do szkoły średniej. Wnioskodawca wskazał, iż pełnoletni syn w okresie letnim stara się pracować, aby zarobić na własne potrzeby. Odnośnie wartości Ośrodka skarżący wskazał, iż uległ on takiej dekapitalizacji, że nadaje się jedynie do rozbiórki. Dodał, iż Ośrodek nie istnieje, nie osiąga przychodów, nie generuje jakichkolwiek kosztów utrzymania, płatność podatku od nieruchomości została zawieszona do czasu zakończenia postępowań przed sądami i organami administracji. W związku z rozbieżnościami zaistniałymi w piśmie skarżącego z dnia 12.03.2012r., w którym podał, iż Kompleks Rekreacyjno – Wypoczynkowy w miejscowości "[...]" został sprzedany za bezcen, a następnie wyjaśnia, iż nadaje się on do rozbiórki, może posłużyć jedynie jako siedlisko z mieszkaniem, nie przynosi dochodów i nie generuje kosztów wezwano wnioskodawcę do złożenia jednoznacznego oświadczenia czy przedmiotowy ośrodek (ewentualnie jego część) został sprzedany, czy też jest on nadal jego właścicielem. Ponadto w przypadku zbycia nieruchomości wezwano do określenia kiedy nastąpiła sprzedaż, jaką kwotę uzyskano ze sprzedaży, na jakie cele (jeżeli w ogóle) została wydatkowana uzyskana ze sprzedaży kwota oraz do określenia tytułu prawnego do zamieszkiwania w domku letniskowym znajdującym się na terenie nieruchomości. Zobowiązano również skarżącego do przedłożenia umowy sprzedaży ww. nieruchomości. Natomiast w sytuacji, gdy skarżący nadal jest właścicielem kompleksu określenia szacunkowej wartości posiadanej nieruchomości. W odpowiedzi na powyższe wezwanie J. D. oświadczył, iż odpowiedź na pytania wystosowane do niego w ponownym wezwaniu nie jest możliwa w podanym terminie. Wyjaśnił, iż odpowie na pytania w późniejszym terminie z przyczyn niezależnych od niego, ponieważ zebranie "podkładek" żądanych w wezwaniu zajmie trochę czasu. Wskazał, iż jego firma po 13 letnim bezwzględnym łamaniu prawa wobec niej, upadła. Jednocześnie wniósł o rozłożenie kwoty wpisu sądowego na 10 rat w celu przyspieszenia toku sprawy, natomiast o zwolnienie od kosztów sądowych wystąpi w terminie późniejszym po zgromadzeniu dokumentów do których przedłożenia został wezwany w wezwaniu z dnia 27.03.2012r. Na zakończenie zwrócił się z zapytaniem w sprawie zbieżności nazwisk rozpoznającego niniejszy wniosek referendarza sądowego, a osoby pracującej na "stanowisku kierowniczym w Gminie "[...]"". Rozpoznając niniejszy wniosek na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania i w związku z tym, nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy również wskazać, iż to całkowicie na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły. Zatem to w interesie strony leży dołożenie należytej staranności przy składaniu wyjaśnień co do własnej sytuacji materialnej tak, aby składane oświadczenia nie budziły wątpliwości. To strona ma przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Tym samym skarżący składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinien go skrupulatnie wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez niego oświadczenia i dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zachodzi w stosunku do jego osoby. Złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a., nie zawiera, zdaniem referendarza, dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz sytuacji majątkowej jego rodziny. W złożonym wniosku, jak również odpowiedzi na wezwanie z dnia 06.03.2012r. skarżący skoncentrował się jedynie na przedstawieniu takich danych, które mogą świadczyć o jego bardzo ciężkiej sytuacji materialnej. Skarżący nie wyjaśnił natomiast okoliczności związanych ze sprzedażą nieruchomości. Referendarz sądowy nie kwestionuje wyjaśnień skarżącego w zakresie uzyskiwania bardzo niskich dochodów na utrzymanie sześcioosobowej rodziny oraz braku zasobów finansowych. Zgodzić należy się ze skarżącym, iż wysokość uzyskiwanych środków finansowych może nie wystarczać na utrzymanie rodziny. Z tego względu sytuacja skarżącego uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Niemniej jednak zwrócić należy uwagę na inne okoliczności sprawy, które pomimo wystosowania do wnioskodawcy dwóch wezwań nie zostały wyjaśnione, a które mają istotny wpływ na ocenę jego sytuacji majątkowej. Wyjaśniając znaczenie wystosowanych do skarżącego pytań, istotnym było ustalenie jego stanu majątkowego w zakresie posiadanego majątku nieruchomego. We wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 27.02.2012r. skarżący oświadczył, iż nie posiada żadnych nieruchomości za wyjątkiem domku letniskowego, w którym zamieszkuje. Natomiast z akt administracyjnych wynikało, że jest on właścicielem kompleksu Rekreacyjno – Wypoczynkowego w "[...]". Dlatego też, istotnym było ustalenie, w związku z niejednoznacznymi odpowiedziami w tym zakresie, kwestii własności przedmiotowej nieruchomości tj., czy przedmiotowy ośrodek (ewentualnie jego część) został sprzedany, czy też nadal jego właścicielem jest J. D., a także kwoty uzyskanej z ewentualnej sprzedaży, oraz określenia szacunkowej wartości posiadanej nieruchomości w przypadku jej dalszego posiadania. Zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek odpowiedź na powyższe pytania jest niewątpliwie możliwa, w wyznaczonym do tego w wezwaniu, 7-dniowym terminie, nie wymaga również dokonywania dodatkowych czynności, czy gromadzenia nowych dokumentów. Niewystarczające jest bowiem wyjaśnienie, że nieruchomość została sprzedana "za bezcen", jest to określenie ocenne i nie stanowi konkretnej odpowiedzi na pytanie. W celu wyjaśnienia wyżej wskazanych wątpliwości wystarczyło złożyć jednoznaczne oświadczenia na wystosowane do skarżącego pytania, co nie wykraczało poza zakres jego wiedzy. Wskazać również należy, iż odpowiedź na powyższe pytania była kluczowa dla oceny stanu majątkowego skarżącego z uwagi na charakter przedmiotowej nieruchomości. Nadmienić bowiem trzeba, iż na kompleks wypoczynkowy usytuowany na obszarze 2,89 ha składa się 39 domków letniskowych, budynek recepcji, budynek główny (administracyjno-restauracyjny) oraz hotel pracowniczy. Dlatego też, w świetle wiedzy i doświadczenia życiowego powyższa nieruchomość, czy środki finansowe uzyskane w przypadku jej sprzedaży, mogą stanowić znaczący składnik majątkowy wnioskodawcy. A w konsekwencji zmieniać przedstawioną we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuację materialną skarżącego. Reasumując należy stwierdzić, iż w przypadku gdy wnioskodawca uchyla się od przedstawienia dodatkowych oświadczeń, powinien liczyć się z tym, że spowoduje to niemożność określenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Nie dysponując pełną wiedzą na temat sytuacji majątkowej skarżącego nie można wykluczyć natomiast, że skarżący może jednak zdobyć środki pieniężne, które mógłby przeznaczyć na pokrycie wpisu od skargi w całości lub w części. Nieprzedłożenie żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych uniemożliwia ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny. Nieujawnienie przez skarżącego, pomimo wezwania, stanu majątkowego w pełnym zakresie uniemożliwia tym samym podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Oświadczenie niepełne, a tym samym takie które budzi wątpliwości, nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, może być bowiem stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłankę uzasadniającą jego przyznanie, co jednak w warunkach niniejszej sprawy nie miało miejsca. Na marginesie należy wskazać, że przepisy dotyczące prawa pomocy nie przewidują możliwości rozłożenia kosztów sądowych na raty. Odnosząc się do zapytania skarżącego w kwestii zbieżności nazwisk osoby pracującej w Gminie "[...]" i Referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, wyjaśniam, iż ewentualna zbieżność nazwisk jest przypadkowa i nie istnieją okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności Referendarza Sądowego w sprawie. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.