I SA/Ol 550/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Strumiłło, asesor WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca), Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 2 października 2019r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Skarżący J Z złożył w dniu 12 kwietnia 2019 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział (dalej: "ZUS" lub "Zakład") wniosek o umorzenie należności w łącznej kwocie "[...]"zł, na którą składają się składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres od "[...]" r. do "[...]"r. w kwocie "[...]" zł oraz odsetki wynoszące "[...]"zł na dzień złożenia wniosku. We wniosku wskazano, że przyczyną niepłacenia składek była uzyskana z ZUS informacja, że w związku z uzyskaniem prawa do świadczenia rentowego skarżący nie podlega ubezpieczeniom i nie ma obowiązku regulowania składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto ZUS nie informował skarżącego o powstaniu zadłużenia. W związku z wypadkiem przy pracy skarżący nie może uzyskiwać dodatkowych dochodów z gospodarstwa rolnego, ma problemy zdrowotne. Do wniosku dołączono dokumentację potwierdzającą sytuację skarżącego. Zaskarżoną decyzją ZUS odmówił umorzenia należności. W uzasadnieniu decyzji wskazał na następujące dowody przedłożone przez skarżącego: - oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej - z "[...]"r., - pismo z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z "[...]"r., - pismo z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z "[...]"r., - wypis z treści orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy z "[...]"r., - karta przyjęcia planowego ze Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego, - skierowanie do szpitala z "[...]"r., - pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego z "[...]"r., - aneks do umowy dzierżawy zawartej "[...]"r. W uzasadnieniu decyzji ZUS wyjaśnił, że nie doszło do przedawnienia składek. Termin przedawnienia wynosi 5 lat licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna, ale może ulec zawieszeniu. Do zawieszenia biegu przedawnienia doszło z uwagi na prowadzenie postępowania zakończonego decyzją NFZ nr "[...]" w sprawie składek, a ponadto wszczęto postępowanie egzekucyjne. Na bieg terminu przedawnienia ma też wpływ zawarcie umowy ratalnej w dniu "[...]"r., skutkujące zawieszeniem bieg terminu przedawnienia do dnia obowiązywania umowy ratalnej. ZUS dokonał również zabezpieczenia spłaty należności poprzez ustanowienie hipoteki na udziale skarżącego w nieruchomości, co sprawia, że należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, nie ulegają przedawnieniu. Na podstawie oświadczenia i dokumentów przedłożonych przez skarżącego ZUS wskazał, że źródłem dochodu skarżącego jest świadczenie rentowe w wysokości "[...]"zł netto. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Rodzina ponosi miesięczne koszty utrzymania z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości "[...]"zł oraz koszty związane z leczeniem w kwocie "[...]" zł. Nie ma skarżący zobowiązań finansowych. W oświadczeniu wskazał, że posiada środki na rachunku bankowym w wysokości "[...]"zł. Jest właścicielem nieruchomości, na której Zakłąd dokonał zabezpieczenia należności, nie posiada ruchomości. Zadłużenie wobec ZUS spłacane jest w ramach układu ratalnego z miesięczną ratą w kwocie "[...]" zł. ZUS przytoczył przepisy art.28 ust.2 i 3 oraz ust.3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także §3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (dalej: "rozporządzenie wykonawcze"). Wskazał na wymienione w nich przypadki całkowitej nieściągalności należności, warunkujące umorzenie składek. Stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie okoliczności takie nie zachodzą, podobnie jak nie występują przypadki opisane w rozporządzeniu wykonawczym, pozwalające na umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W szczególności poddał ZUS analizie to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie itp.), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Odmowa umorzenia należności z tytułu składek oparta została na ustaleniach, że skarżący pobiera świadczenie rentowe w kwocie "[...]"zł netto, jest właścicielem gospodarstwa rolnego, które jest obecnie wydzierżawione, przy czym skarżący nie podał kwoty czynszu uzyskiwanego z tego tytułu. Uwzględniono to, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która nie osiąga dochodów, zaś miesięczne koszty związane z utrzymaniem wynoszą "[...]" zł. Według ZUS zadeklarowany stan materialny może uniemożliwiać zaspokojenie potrzeb dwuosobowej rodziny (np. wyżywienie, środki czystości), jednak skarżący nie zasygnalizował, aby miał problemy z regulowaniem bieżących rachunków i opłat, czy aby brakowało mu środków finansowych na zakup lekarstw, np. nie załączył niezrealizowanych recept lekarskich albo dokumentów potwierdzających, że nie może skorzystać z koniecznych płatnych badań lekarskich, bądź zabiegów rehabilitacyjnych. Biorąc także pod uwagę wykazaną w oświadczeniu kwotę "[...]" zł na rachunku bankowym, ZUS stwierdził, że sytuacja finansowa skarżącego, pomimo, iż jest przez niego uznana jako trudna, nie ma charakteru definitywnego. Podkreślił, że umorzenie należności w tej sprawie byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenia Odnosząc się do twierdzeń skarżącego dotyczących braku wiedzy o konieczności opłacania składki zdrowotnej z tytułu prowadzenia działalności ZUS stwierdził, że kwestia ta nie ma to znaczenia w sprawie umorzenia należności. Podkreślono, że spłata zadłużenia może stanowić dla skarżącego pewne obciążenie finansowe, wykonując przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych obowiązany jest zlecone przez ustawodawcę zadania realizować zgodnie z obowiązującymi przepisami. Dłużnik musi liczyć się z koniecznością zapłaty zaległych składek, gdyż należy to do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter wyjątkowy. Odmawiając skarżącemu umorzenia należności ZUS przedłożył interes społeczny jako nadrzędny, biorąc pod uwagę, że sytuacja finansowa skarżącego nie nosi znamion ubóstwa, a więc nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności z tytułu składek. Podkreślono także w decyzji, że skarżący zawarł z Zakładem umowę ratalną, a jeżeli sytuacja skarżącego uległa pogorszeniu, to może wnioskować o zmianę warunków spłaty zadłużenia. W skardze zażądano uchylenia w całości zaskarżonej decyzji. Zarzucono naruszenie art.28 ust.3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z §3 ust.1 pkt 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego przez niezastosowanie, podczas gdy stan majątkowy i zdrowotny skarżącego, tj. przewlekła choroba i pogorszenie stanu zdrowia od "[...]" r. oraz sytuacja rodzinna, nie pozwalają na opłacenie należności, gdyż wywołałoby to zbyt ciężkie skutki dla skarżącego i jego rodziny. Zarzucono też naruszenie art.24 ust.4 w zw. z art.24 ust.5 i 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy należności z tytułu składek za okres od stycznia "[...]" r. do stycznia "[...]" r. uległy częściowo przedawnieniu do czasu zabezpieczenia należności hipoteką tj. "[...]"r. i zawarcia układu z dnia "[...]"r. Ponadto wskazano na naruszenie art.7, art.8, art.11 i art.80 Kpa w zw. z §3 ust.1 pkt 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego poprzez ustalenie, że nie zachodzą okoliczności umorzenia należności podczas, gdy okoliczności te zostały podane i udowodnione, organ zaś sam doszedł do przekonania, że stan materialny skarżącego może uniemożliwiać zaspokojenie potrzeb dwuosobowej rodziny. W uzasadnieniu wskazano, że zaistniała przesłanka do umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w rozumieniu art.28 ust.3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co wynika z okoliczności wskazanych w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, korelujących z § 3 ust.1 pkt 1 i 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Skarżący wskazał, że koszty związane z leczeniem ponosi w większej kwocie niż wskazał w oświadczeniu, lecz nie jest w stanie ich udowodnić, bo obejmują koszty prywatnych wizyt lekarskich. Środki na rachunku bankowym nie są jest zabezpieczeniem, a źródłem utrzymania, które z czasem się pomniejsza, ponieważ jeżeli skarżącemu brakuje środków na utrzymanie, to korzysta z zasobów zgromadzonych na rachunku. Skarżący powołał się na §3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego wywodząc, że nie wynika z niego, że w przypadku uzyskiwania jakiegokolwiek stałego dochodu przepis ten nie będzie miał zastosowania. Dlatego, wbrew ocenie organu rentowego, nie ma znaczenia czy skarżący uzyskuje stały dochód z renty, nie jest w stanie z uwagi na stan zdrowia wykonywać żadnych czynności w celu uzyskania dochodu, co powoduje sytuację, w której pozostała z dochodów kwota nie starcza na pokrycie potrzeb bytowych. Taka sytuacja ma obecnie miejsce. Odkąd skarżący musiał podjąć leczenie, na pokrycie potrzeb egzystencjalnych pozostaje mu bowiem około "[...]" zł miesięcznie. Pomimo starań i ograniczania wydatków nie jest w stanie opłacać miesięcznie "[...]" zł miesięcznie w myśl zawartego układu z ZUS. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Sąd podzielił stanowisko ZUS w kwestii braku przedawnienia należności, o umorzenie których ubiegał się skarżący. Z art.24 ust.4, 5, 5a, 5b i 5f ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 300 z późn. zm.) wynika, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Biorąc pod uwagę treść ww. przepisów, słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji, że w przypadku zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, po ich ustaniu przedawnienie biegnie dalej. Oznacza to, że pewnego czasu nie wlicza się do okresu przedawnienia, przy czym po zakończeniu okresu zawieszenia, przedawnienie biegnie dalej, z uwzględnieniem okresu pomiędzy rozpoczęciem biegu, a powstaniem przyczyny zawieszenia. Wobec zaległości skarżącego prowadzone było postępowanie zakończone ostateczną decyzją NFZ nr "[...]", zatem w okresie od "[...]"r. do "[...]"r. nie biegł termin przedawnienia. Ponadto "[...]"r. wszczęto postępowanie egzekucyjne, co także spowodowało zawieszenie biegu przedawnienia, do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Na bieg terminu przedawnienia ma wpływ zawarcie umowy ratalnej w dniu "[...]"r., także skutkujące zawieszeniem bieg terminu przedawnienia do dnia obowiązywania umowy ratalnej. ZUS dokonał również zabezpieczenia spłaty należności poprzez ustanowienie hipoteki na udziale skarżącego w nieruchomości, co sprawia, że należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, nie ulegają przedawnieniu, z tym, że po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Zaległości skarżącego powstały w okresie, gdy obowiązywał 10-letni termin przedawnienia, co zostało zmienione ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378), z mocą obowiązującą od 1 stycznia 2012 r. Przy czym, zgodnie z art.27 ust.1 ww. ustawy, do należności składkowych nieprzedawnionych do dnia 1 stycznia 2012 r. (tj. takich, wobec których nie upłynął jeszcze 10-letni okres przedawnienia) stosuje się 5-letni termin przedawnienia, przy czym należy liczyć go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale od 1 stycznia 2012 r. (por. wyrok III SA/Po 851/17 z dnia 31 stycznia 2018 r. LEX nr 2491812). Nie ma więc racji autor skargi, wskazując że niektóre należności uległy przedawnieniu. Stosując bowiem do najstarszej składki, za "[...]"r. przepis art.27 ust.1 ww. ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, należy 5-letni termin przedawnienia liczyć od "[...]"r. Oznacza to, że do przedawnienia doszłoby w "[...]" r., tymczasem w "[...]" wszczęte zostało postępowanie w sprawie składek, zakończone decyzją NFZ, co spowodowało kolejne zawieszenie biegu przedawnienia, a następnie były podejmowane kolejne czynności skutkujące zawieszeniem przedawnienia (egzekucja, umowa ratalna). Wobec tego należności będące przedmiotem zaskarżonej decyzji, nie uległy przedawnieniu. Na podstawie art.28 ust.1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład. Przepis art.28 ust.2 ustawy systemie ubezpieczeń precyzuje, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust.3a. Zastrzeżenie to odnosi się do zaległych składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek i stanowi, że tego rodzaju zaległości mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Pojęcie całkowitej nieściągalności wyjaśniono w ust.3 ustawy o systemie ubezpieczeń jako jedną z następujących sytuacji: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn wymienionych w przepisach ustawy Prawo upadłościowe, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W ocenie Sądu zebrany przez ZUS materiał dowodowy, na który składają się dokumenty i informacje przedłożone przez skarżącego, nie dawał podstaw do stwierdzenia, aby wystąpiła którakolwiek z wyżej wymienionych okoliczności wskazujących na nieściągalność należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za lata"[...]". W art.28 ust.3b ustawy o systemie ubezpieczeń zawarta została delegacja dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Na podstawie §3 ust.1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (DzU Nr 141, poz. 1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Żadna z powyższych okoliczności nie dotyczy skarżącego. Rozważając zastosowanie pkt 1 ust.1 §3 rozporządzenia słusznie wskazał ZUS na uzyskiwanie przez skarżącego dochodu z renty, dzierżawy gospodarstwa oraz posiadanie oszczędności w banku – jako przeciwwskazanie do uznania, aby skarżący i jego rodzina mogli być zagrożeni możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zasadnie także nie uznał ZUS wystąpienia przesłanek z pkt 2 i 3 ust.1 §3 rozporządzenia. Przy czym, z uwagi na argumenty zawarte w skardze, Sąd stwierdza, że przesłanka z pkt 3 §3 wiąże okoliczność przewlekłej choroby zobowiązanego (lub członka jego rodziny) z utratą możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na spłatę należności. Skarżący utrzymuje się z renty, dzierżawy gospodarstwa i oszczędności, zatem ww. środki uzyskuje bez względu na to, czy choruje, czy jest zdrowy. Nie można więc zgodzić się ze skarżącym, że w decyzji ZUS wykluczono zastosowanie §3 ust.1 pkt 3 w przypadku uzyskiwania jakiegokolwiek stałego dochodu. Dlatego, wbrew twierdzeniom skargi, dla ww. przesłanki ma istotne znaczenie to, czy uzyskiwanie dochodu z określonego źródła stało się niemożliwe z uwagi na stan zdrowia. Taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie występuje. Ponadto skarżący nie przedstawił dowodów ponoszenia znacznych wydatków na leczenie, wskazując jedynie że korzysta z odpłatnych świadczeń. Zatem trafnie przyjęto w decyzji, że sytuacja finansowa skarżącego, uznawana przez niego za trudną, nie ma jednak charakteru definitywnego oraz nie nosi znamion ubóstwa Wobec powyższego nie stwierdził Sąd, aby doszło do zarzucanego w skardze naruszenia prawa materialnego. W ocenie sądu nie doszło także do zarzucanego naruszenia przepisów postępowania, tj. przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego: art.7 (zasada prawdy obiektywnej), art.8 (zasada zaufania do organu), art.11 (zasada przekonywania) i art.80 Kpa w związku z §3 ust.1 pkt 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego. Ocena postępowania dowodowego nastąpiła na podstawie całokształtu materiału dowodowego, na który składały się dokumenty przedłożone przez skarżącego wraz z wnioskiem. Ocena ta nie nosi znamiom dowolności i nie nastąpiła z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Dodatkowo wskazać należy, że przedmiotem postępowania w sprawie rozpatrywanej przez Sąd była kwestia umorzenia należności z tytułu zaległych składek, dlatego brane były pod uwagę zarówno przez Sąd jak i przez ZUS tylko te okoliczności, które mogły mieć wpływ na sytuację materialno-życiową strony. Nie było natomiast podstaw do tego, aby w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności, analizować zasadność obciążenia skarżącego obowiązkiem zapłaty składek. Obowiązek ten wynika z decyzji NFZ nr "[...]" i jeżeli skarżący zamierza obowiązek ten kwestionować, to może to uczynić jedynie poprzez wzruszenie ww. decyzji ostatecznej. Wobec niestwierdzenia, aby zaskarżona decyzja zawierała przypisywane jej wady, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) oddalił skargę.