I SA/Ol 552/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 5 października 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. O. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: określenia zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych postanawia: przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 25 sierpnia 2009 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, skarżąca H. O. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż H. O. nie uzyskuje żadnego dochodu, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i nie posiada żadnych środków na uiszczenie kosztów sądowych. Wnioskodawczyni nie posiada żadnego majątku: nieruchomego jak i ruchomego, przedmiotów wartościowych, oraz zasobów finansowych. Nie pozostaje też z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 08.09.2009r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń w zakresie: miesięcznych wydatków, sposobu utrzymywania się, tytułu prawnego do nieruchomości wskazanej jako adres do korespondencji, dokumentu z odpowiedniego Urzędu Pracy potwierdzającego okoliczność bycia bezrobotnym i nie pobierania zasiłku z tego tytułu, oświadczenia o posiadanych rachunkach bankowych i przedłożenia z nich wyciągów w przypadku ich posiadania, oświadczenia czy korzysta z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej, wyjaśnień w jaki sposób wykorzystywana jest nieruchomość po zmarłych rodzicach w "[...]" przy ul. "[...]", wyjaśnień czy skarżąca dokonała spłaty rodzeństwa w związku z podziałem spadku, wyjaśnień o posiadanych zasobach pieniężnych (oszczędnościach w okresie od 01.01.2003r. do 25.08.2009r.). W wykonaniu wezwania wnioskodawczyni wskazała, iż w związku z molestowaniem psychicznym i zastraszaniem jej przez S. O. zamieszkującego wspólnie z nią na nieruchomości w "[...]" – uciekła do najbliższej rodziny, która udzieliła jej schronienia. Ze względu na bezpieczeństwo własne oraz rodziny skarżąca często zmienia miejsce swojego pobytu, w związku z czym nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania takich jak: wydatki na energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, koszty wynajmu mieszkania, koszty wyżywienia, środków czystości. Skarżąca dodała, że nowych ubrań nie kupuje, nie chodzi do lekarza, bo ją na to nie stać. W kosztach związanych z przejazdami oraz kosztami sądowymi ( przesyłka pocztowa, koperta, papier, kserokopie dokumentów) pomaga jej córka. Skarżąca wyjaśniła, iż nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych, nie posiada również rachunków bankowych. Utrzymuje się z zaległych alimentów na dzieci w wysokości około 280 zł miesięcznie oraz pomocy innych osób. Skarżąca nie korzysta z pomocy odpowiednich ośrodków pomocy społecznej. W odpowiedzi na wezwanie wyjaśniła również, że nieruchomość w "[...]" została orzeczeniem sądu "za pośrednictwem komornika sprzedana". Wnioskodawczyni nie dokonywała także żadnej spłaty rodzeństwa. Do przedłożonych wyjaśnień skarżąca załączyła postanowienie Sądu Rejonowego w "[...]" z dnia 31.08.2009r. sygn. I Co 622/09 w przedmiocie oddalenia skargi dłużnika H. O. na czynność komornika polegającą na wezwaniu do dobrowolnego wykonania obowiązku – opuszczenia i opróżnienia lokalu mieszkalnego z dnia 02.07.2009r. Ponadto skarżąca załączyła pisma z dnia 14.07.2009r., 20.08.2009r. i 12.09.2009r. zaskarżające postanowienia SR w"[...]" w wyżej wskazanej sprawie. Wnioskodawczyni przedłożyła również kserokopię pisma skierowanego przez nią do Powiatowego Urzędu Pracy w "[...]", w którym zwróciła się do o nadesłanie odpowiedniego zaświadczenia i przesłanie go do tut. Sądu. Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245§2 i 3 p.p.s.a.). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Należy podkreślić, iż co do zasady, prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód wybitnie niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Analiza sytuacji materialnej H. O. daje podstawy do stwierdzenia, iż wnioskodawczyni należy właśnie do grupy osób, które nie są w stanie poczynić oszczędności na poczet kosztów sądowych, tym samym uzasadnia uwzględnienie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. zwolnienia ją od kosztów sądowych. Należy wskazać, że jedynym źródłem utrzymania skarżącej są zaległe alimenty w wysokości 280 zł miesięcznie oraz pomoc rodziny i osób jej życzliwych. Ponadto wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną, nie posiada również majątku. W świetle zasad doświadczenia życiowego jest oczywiste, że otrzymywane środki pieniężne (alimenty) pozwalają jedynie na zabezpieczenie podstawowych potrzeb życiowych skarżącej. Dlatego też uznano, że skarżąca nie posiada możliwości pokrycia kosztów sądowych (wpisu od skargi w wysokości - 100 zł). Należy również zwrócić uwagę, iż skarżąca jest zobowiązana do poniesienia wpisów sądowych w dwóch sprawach zawisłych przed tut. Sądem. W związku z tym na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.