I SA/Ol 568/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia należności z tytułu składek postanawia: 1. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 2. odmówić ustanowienia radcy prawnego. Wnioskiem z dnia 28 września 2015 r., złożonym na urzędowym formularzu, skarżący W. Z. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podniósł, iż w chwili obecnej ze względu na bardzo trudną sytuację materialną nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Oświadczył, iż utrzymuje się wyłącznie z emerytury w kwocie "[...]" netto miesięcznie. Na stałe wydatki skarżącego składają się: alimenty- 600 zł, opłaty za mieszkanie 500 zł, postępowanie egzekucyjne 600 zł, żywność 400 zł i leki 150 zł. Do jego majątku należy ½ udziału w mieszkaniu o powierzchni 60 m2. Skarżący nie wykazał żadnych ruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Pismem z dnia 19 października 2015 r. złożonym w odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., wyjaśnił, że utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w kwocie ok. "[...]" miesięcznie. Nie prowadzi działalności gospodarczej. Podkreślił, że w związku z ponoszonymi wydatkami z tytułu alimentów na żonę w kwocie 600 zł miesięcznie, kosztami utrzymania mieszkania, kosztami leczenia brakuje mu środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Dodatkowo oświadczył, że w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym Naczelnik Urzędu Skarbowego co miesiąc pobiera minimum 600 zł. Odnosząc się do sytuacji rodzinnej wnioskodawca wyjaśnił, że z żoną pozostaje w separacji faktycznej, czego efektem jest obowiązek alimentacyjny. Nadto z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej. Prowadzą odrębne gospodarstwa domowe pomimo, że zamieszkują w jednym mieszkaniu. Zaznaczył, że jest współwłaścicielem mieszkania (1/2 udziału), w związku z czym ponosi ½ kosztów związanych z utrzymaniem tej nieruchomości w łącznej kwocie 600 zł. Oświadczył, że nie posada rachunków bankowych. Odnosząc się zaś do kwestii posiadanego udziału do nieruchomości położonej we "[...]" stwierdził, że w stosunku do tej nieruchomości toczy się postępowanie sądowe i na chwilę obecną nie jest w stanie określić wartości i wysokości swoich udziałów. Do pisma załączył odpis zeznania podatkowego PIT-37 za 2014. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 "p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przystępując do rozpoznania wniosku wskazać należy, że stosownie do treści art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Do tej kategorii spraw zalicza się także sprawa skarżącego, ponieważ przedmiot skargi stanowią należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Zwolnienie to ma charakter ustawowy, a więc strona skarżąca działanie organu w tej kategorii spraw nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych już od momentu wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego (wniesienia skargi) poprzez cały tok tego postępowania, zarówno przed sądem I instancji – wojewódzkim sądem administracyjnym – jak i przed sądem II instancji – Naczelnym Sądem Administracyjnym. W związku z powyższym rozpoznanie wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stało się zbędne, a postępowanie jako bezprzedmiotowe należy umorzyć. Stosownie bowiem do art. 249a p.p.s.a., w brzmieniu przyjętym ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 1191), jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Odnośnie natomiast wniosku w zakresie ustanowienia radcy prawnego stwierdzić należy, że zgodnie z art. 262 p.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Z tego powodu wniosek skarżącego należy ocenić pod względem zasadności przyznania prawa pomocy w części, poprzez ustanowienie radcy prawnego. Oceniając wniosek w takim zakresie stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Jak wskazano wcześniej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) Powyższe uregulowanie wprost przenosi na stronę ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. To zatem w interesie strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena przytoczonych okoliczności należy zaś do Sądu/ referendarza sądowego. Należy podkreślić, że aby rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy, a więc dokonać analizy zdolności płatniczych skarżącego w zestawieniu z wymaganymi kosztami sądowymi, Sąd musi mieć dostęp do pełnej informacji o jego sytuacji majątkowej, ponieważ informacja zawarta w formularzu PPF jest często niewystarczająca do kompleksowej oceny sytuacji majątkowej strony. Jeżeli oświadczenie wnioskodawcy, co do jego sytuacji majątkowej, okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, wnioskodawca ma obowiązek na wezwanie uzupełnić je lub przedstawić dokumenty źródłowe, obrazujące jego sytuację rodzinną, majątkową czy dochody (art. 255 p.p.s.a.). Należy w tym miejscu podnieść, że w przedmiotowej sprawie tryb, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., został wykorzystany – wezwaniem z dnia 8 października 2015 r. Skarżący jednak, pomimo ww. wezwania jakie, w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, wystosował do niego referendarz sądowy, uchyliła się od rzetelnego wyjaśnienia własnej sytuacji finansowej, nie składając następujących oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: wyjaśnień w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków, odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki w okresie od 01.07.2015 r. do 8.10.2015 r., wyjaśnień w kwestii wysokości uzyskiwanych przez żonę skarżącego dochodów jak i posiadanego przez nią majątku, kopii dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów z tytułu emerytury jak i z tytułu umów zlecenia zawartych z "[...]"., ewentualnie dokumentu potwierdzającego fakt nie wykonywania już umów zlecenia przez wnioskodawcę, dokumentu potwierdzającego wysokość dokonywanych potrąceń egzekucyjnych, wyjaśnień w zakresie posiadanego majątku ruchomego w okresie od 1.01.20014 r. do 8.10.2015 r. oraz wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez współmałżonkę rachunków bankowych w tym obsługujących ewentualnie posiadane karty kredytowe. W związku z powyższym należy stwierdzić, że oświadczenie wnioskodawcy zawarte w piśmie z dnia 19.10.2015 r. " że w załączeniu przedkłada wszystkie dokumenty i braki do których wezwał go Wojewódzki Sąd Administracyjny" jest gołosłowne, gdyż poza odpisem zeznania podatkowego za 2014 rok skarżący nie przedstawił żadnych innych dokumentów źródłowych, jak i oświadczeń. Przechodząc zatem do oceny wniosku skarżącego i przedstawionych przez skarżącego wyjaśnień co do stanu rodzinnego i materialnego w jakim się znajduje, w oparciu o przesłanki do przyznania prawa pomocy stwierdzić należy, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że spełnia warunki do pozytywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego. Przede wszystkim z przedstawionych wyjaśnień wynika, że wnioskodawca utrzymuje się ze stałych dochodów w postaci świadczenia emerytalnego w kwocie "[...]" netto miesięcznie. Nadto jak można jedynie domniemywać, w sytuacji braku jakichkolwiek wyjaśnień ze strony skarżącego, uzyskuje on również dochody z tytułu usług świadczonych w oparciu o zawarte z nim umowy zlecenia. Na fakt ten powołuje się zarówno organ w uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w której stwierdza m.in., iż wnioskodawca jest wciąż zatrudniony na umowę zlecenie. Ponadto z przedstawionego odpisu zeznania podatkowego PIT-37 za 2014 r. wynika, że z tytułu działalności wykonywanej osobiście za ten rok uzyskał przychód w kwocie "[...]". Nadto z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że ponosi stałe wydatki w kwocie 2.250 zł miesięcznie. Jednakże pomimo wezwania skarżący nie przedstawił żądanych dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów, co rodzi uzasadnione wątpliwości, co do rzetelności i wiarygodności składanych w tym zakresie wyjaśnień. Przede wszystkim przedłożone dokumenty źródłowe w zakresie ponoszonych kosztów utrzymania mieszkania nie tylko mogłyby potwierdzić złożone przez wnioskodawcę oświadczenie w zakresie ich wysokości, ale również oświadczenie wnioskodawcy, że każdy z małżonków w równym stopniu partycypuje w kosztach utrzymania mieszania. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że dochód uzyskiwany ze świadczenia emerytalnego przez wnioskodawcę przekracza kwoty najniższych świadczeń emerytalno-rentowych, które od 1 marca 2015r. wynoszą 880,45 zł, a to jak przyjąć należy co do zasady umożliwia, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie oszczędności, które można byłoby przeznaczyć na partycypowanie w kosztach postępowania. Dodatkowo o sytuacji materialnej wnioskodawcy świadczy również wysokość uzyskanego w 2014 r. dochodu przez skarżącego w łącznej kwocie ok. "[...]" zł netto tj. ok. "[...]" netto miesięcznie, znacząco przekraczający przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na jedną osobę, który według komunikatu Głównego Urzędu Statystycznego w roku 2014 wynosił 1340 zł. Uwzględniając zatem powyższe nie sposób uznać, że wnioskodawca uzyskujący dochody przekraczające zarówno najniższe jaki również przeciętne dochody jest osobą spełniającą przesłanki do przyznania prawa pomocy. W takiej sytuacji, gdy skarżący dysponuje stałym miesięcznym dochodem w kwocie ok. "[...]" zł netto miesięcznie, nie licząc dochodów z tytułu zawartych umów zlecenia, uznać należało, że przy rozsądnym gospodarowaniu, jest w stanie nie tylko zabezpieczyć środki na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynić oszczędności, które można byłoby przeznaczyć na partycypowanie w kosztach postępowania. Wobec zaś braku możliwości zweryfikowania w pełnym zakresie twierdzeń skarżącego dotyczących wysokości uzyskiwanych dochodów jak i ponoszonych przez niego wydatków nie jest natomiast możliwe ustalenie, czy i w jakim ewentualnie zakresie poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie mogłoby nastąpić z uszczerbkiem dla jego utrzymania. Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że wnioskodawca znał konsekwencje nie ustosunkowania się do wezwania w trybie art. 255 p.p.sa.. Jest to bowiem kolejny wniosek skarżącego, w którym pomimo wezwania nie przedstawia pełnych i wiarygodnych wyjaśnień. I tak przykładowo: postanowieniem z dnia 20 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 264/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu, na skutek sprzeciwu, wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Sąd stwierdził, iż z informacji zawartych we wniosku, wyjaśnień i przedłożonych dowodów wynika, że wnioskodawca utrzymuje się ze stałych dochodów w postaci emerytury w kwocie "[...]" zł. Ponosi wydatki z tytułu kosztów własnego utrzymania, alimentów na rzecz małżonki, opłat za mieszkanie, energię elektryczną, telefon, abonament telewizyjny, leki - w łącznej wysokości ok.1920 zł miesięcznie. Oceniając wniosek skarżącego Sąd zauważył, że skarżący wskazując, że jest zatrudniony na podstawie umowy zlecenia w "[...]" w wymiarze 16 godzin miesięcznie, nie podał wysokości wynagrodzenia, które otrzymuje z tego tytułu. Nie podał też ( mimo wezwania) czy i w jakim zakresie do niezbędnych wydatków na utrzymanie mieszkania i media przyczynia się małżonka. Uwzględniając zaś przedmiot skargi, nie budziło wątpliwości Sądu, że zarówno ze świadczenia emerytalnego jak i innych dochodów prowadzona jest egzekucja administracyjna w zakresie zaległości podatkowych. Podkreślił przy tym, że wnioskodawca, powołując się dopiero w "zażaleniu" na okoliczność prowadzenia egzekucji, nie podał jednak, jakie rzeczywiście kwoty są potrącane, a zatem, jakimi faktycznie dochodami dysponuje na pokrycie niezbędnych wydatków. Reasumując Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził, że tylko wyjaśnienie – w sposób niebudzący wątpliwości – stanu rodzinnego i materialnego wnioskodawcy oraz przedstawienie dokumentów go potwierdzających, umożliwiłoby pełną ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sytuacja, w której nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności co do sytuacji materialnej rodzinnej prowadzi do uznania, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania wynoszą 100 zł. Stanowisko to podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FZ 687/15, oddalił zażalenie skarżącego na przedmiotowe postanowienie. Także postanowieniem z dnia 21 września 2015 r. sygn. akt II FZ 744/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenia wnioskodawcy na postanowienie tut. Sądu w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Ustosunkowując się do zażalenia skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m.in., że z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu za 2014 r. wynika, iż dochód osiągnięty z tytułu emerytury wynosił "[...]" zł, co daje miesięcznie kwotę "[...]" zł. Ponadto skarżący uzyskał dochód z tytułu działalności wykonywanej osobiście w kwocie "[...]". Łączny dochód za 2014 r. wyniósł zatem "[...]’ co daje "[...]" zł miesięcznie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie wykazał w sposób przewidziany prawem, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W takiej sytuacji przyznanie prawa naruszałoby nie tylko przepisy p.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Reasumując należy stwierdzić, że i w przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym. Wskazać należy, iż prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.