I SA/Ol 568/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu dniu 26 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]’, Nr "[...]’, w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek postanawia: 1) umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 sierpnia 2015 r. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, W.Z. zawarł również wniosek o przyznanie prawa pomocy, który uzupełnił następnie na urzędowym formularzu PPF oraz w piśmie z dnia 19 października 2015 r.. W uzasadnieniu wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe pozostając w faktycznej separacji z żoną. Jedynym źródłem jego utrzymania jest emerytura w wysokości 2.080 zł, z której opłaca alimenty na żonę w kwocie 600 zł miesięcznie oraz zajęcia egzekucyjne w wysokości 600 zł. Ponosi też koszty utrzymania i leczenia w łącznej wysokości 1.050 zł. Jest współwłaścicielem połowy mieszkania przy ul. "[...]" w O., o powierzchni 60 m² i wartości 140.000 zł. Nie posiada rachunków bankowych. Wnioskodawca wskazał, że nie jest w stanie określić wartości i wysokości swoich udziałów w nieruchomości we W., względem której trwa obecnie postępowanie sądowe. Przedłożył też kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2014, z którego wynika, że dochód z emerytury wyniósł 32.458,06 zł, z działalności gospodarczej - 5.145,43 zł. Postanowieniem z dnia 4 listopada 2015 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie umorzyła postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówiła przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W sprzeciwie skarżący zarzucił powyższemu postanowieniu błąd w ustaleniach faktycznych dotyczących faktycznej sytuacji materialnej, wnosząc o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego oraz zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu ponownie wskazał, że jedynym źródłem utrzymania jest podlegająca zajęciu egzekucyjnemu emerytura, z której opłaca alimenty na żonę, koszty utrzymania mieszkania i leczenia. Ponowił też argumentację, że pozostaje w faktycznej separacji z małżonką i prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Jak wskazał, był zmuszony do zakończenia działalności gospodarczej, z uwagi na występujące przez kilka miesięcy straty, a środki uzyskane ze sprzedaży pojazdów zostały przeznaczone na spłatę zobowiązań względem pracowników. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis w powyższym brzmieniu został wprowadzony na podstawie art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 14 maja 2015 r. poz. 658). Zgodnie zaś z art. 2 tej ustawy, przepisy p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym. Z powołanych przepisów wynika zatem, że do postępowań wszczętych od dnia 15 sierpnia 2015 r. zastosowanie znajduje przepis art. 260 p.p.s.a. w nowym brzmieniu. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało natomiast wszczęte przed tą datą, gdyż skargę wniesiono 10 sierpnia 2015 r.. Zastosowanie znajduje w niej zatem przepis art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r.. Zgodnie z tym uregulowaniem, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W kwestii wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że stosownie do treści art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zwolnienie to ma charakter ustawowy, a więc strona skarżąca działanie organu w tej kategorii spraw nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. W związku z powyższym rozpoznanie wniosku w zakresie zwolnienia od tych kosztów stało się zbędne, a postępowanie jako bezprzedmiotowe należało umorzyć. W odniesieniu zaś do wniosku o ustanowienie radcy prawnego wskazać należy, że stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Brzmienie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przesłanką przyznania pomocy prawnej jest wykazanie braku środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów postępowania. Według przywołanej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć kosztów postępowania. Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, by nie był w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika w związku z zainicjowanym przez niego postępowaniem sądowym. W szczególności pomimo prawidłowo doręczonego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. nie przedstawił dokumentów potwierdzających wysokość stałych miesięcznych wydatków i potrąceń egzekucyjnych, a także wartość majątku ruchomego posiadanego w okresie od 1 stycznia 20014 r. do 8 października 2015 r.. Nie wykazał ponadto, że nie wykonuje już umów zlecenia na rzecz Spółki A, choć na tę okoliczność powołał się organ w uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Ponadto jako swe jedyne źródło utrzymania wskazał świadczenie emerytalne w wysokości 2.080 zł, podczas gdy z jego oświadczenia wynika, że ponosi stałe wydatki w kwocie przewyższającej te dochody, tj. 2.250 zł miesięcznie. Powyższe budzi uzasadnione wątpliwości co do rzetelności i wiarygodności wyjaśnień w kwestii wysokości dochodów i wydatków, m.in. odnośnie nie ponoszenia kosztów utrzymania mieszkania i mediów przez małżonkę. W ocenie Sądu, na obecnym etapie postępowania nie jest możliwe stwierdzenie w sposób niebudzący wątpliwości, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia radcy prawnego. Wobec wskazanych powyżej wątpliwości co do udziału w ponoszeniu kosztów utrzymania przez małżonkę, uzyskiwanych przez nią dochodów, jak i wartości jej majątku, należy uznać, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podnieść należy, że z przedstawionego przez skarżącego zeznania podatkowego PIT-37 za 2014 r. wynika, iż z tytułu działalności wykonywanej osobiście za ten rok uzyskał on przychód w kwocie 5.145,43 zł. Dysponuje przy tym stałym miesięcznym dochodem w kwocie ok. 2.080 zł netto miesięcznie, co przy rozsądnym gospodarowaniu powinno zagwarantować zabezpieczenie środków na pokrycie kosztów postępowania. Zauważenia wymaga, że pomimo twierdzeń o braku środków finansowych na poniesienie kosztów ustanowienia pełnomocnika, strona nie wskazała na korzystanie z systemu pomocy społecznej. Ponadto, rozpoznawany obecnie wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym z kierowanych do tut. Sądu (poprzednie zostały złożone w sprawach o sygn. akt I SA/Ol 280/12, I SA/Ol 504/12, I SA/Ol 197/14, I SA/Ol 326/15, I SA/Ol 404/15, I SA/Ol 264/15). Skarżący miał zatem świadomość ciążącego na nim w tym postępowaniu obowiązku precyzyjnego wykazania okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy. Prawo to jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi. Jej celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Powyższe oznacza, że skoro skarżący przekonywująco nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów, to powyższe skutkuje odmową przyznania mu prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 260 w zw. art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt 1 i pkt 2 sentencji postanowienia.