I SA/Ol 569/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 listopada 2015 r. sprzeciwu J. A. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 14 października 2015 r. , sygn. akt I SA/Ol 569/15 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. A., J. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: opłaty za zagospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od 1 lipca 2014 r. do 31 stycznia 2015 r. postanawia: zmienić postanowienie Referendarza sądowego z dnia 14 października 2015 r. i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 14 października 2015 r. sygn. akt I SA/Ol 569/15 odmówił J. A. (zwanemu także skarżącym) przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy małżeństwo: K. A. i J. A. wnioskiem z dnia 21 września 2015 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych. Następnie na wezwanie z dnia 24 września 2015 r. K. A. i J. A. na obowiązującym od dnia 29 sierpnia 2015 r. formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci, 15-letnią córką i 13-letnią córką. Rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z zasiłku rodzinnego i pielęgnacyjnego otrzymywanego z tytułu niepełnosprawności dziecka w wysokości 1.645 zł i dochodów uzyskiwanych przez skarżącego z tytułu wykonywania wolnego zawodu. Skarżący i jego żona oświadczyli, że posiadają dom o powierzchni 100 m2 i nieruchomość rolną o powierzchni 1,58 ha (łąka, sad, ogród) i 0,51 ha lasu. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnili, że sytuacja finansowa w związku z wychowaniem niepełnosprawnego dziecka i wykonywaniem wolnego zawodu jest trudna i wiąże się z brakiem stałych dochodów. Posiadana ziemia dostarcza podstawowych artykułów żywnościowych. Nadto w odpowiedzi na wezwanie z dnia 24.09.2015 r., skarżący i jego żona pismem z dnia 2 października 2015 r. wyjaśnili, że: - miesięczne średnie wydatki za media wynoszą ok. 700 zł miesięcznie, dodatkowo opłacają, ubezpieczenie rolne KRUS, przy czym oświadczyli, że nie korzystają z pomocy osób trzecich, - lokat terminowych nie posiadają, - J. A. w okresie od 01.01.2015 r. do24.09.2015 r. uzyskał dochody z tytułu wykonywania wolnego zawodu w kwocie 2.625 zł brutto, - posiadają dom o powierzchni użytkowej 100 m2, grunty rolne o powierzchni 1,58 ha i 0,51 ha lasu, - nie posiadają oszczędności oraz papierów wartościowych, - polisy na życie nie posiadają, Do oświadczenia załączyli: zaświadczenie o wysokości dochodów za 2014 r. z Urzędu Skarbowego, z którego wynika, że dochód za ten okres wyniósł 6.360,50 zł., kserokopię decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego, leśnego, od nieruchomości na 2015 r. z dnia 11.02.2015 r. Referendarz sądowy odmawiając, postanowieniem z dnia 14 października 2015 r. przyznania prawa pomocy stwierdził, że pomimo wezwania skarżący nie przedstawił oświadczeń i dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych opłat, oraz wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i współmałżonkę rachunków bankowych. Brak przedłożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, przy jednoczesnym braku wyjaśnienia przyczyn braku ich złożenia, uniemożliwił dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a w konsekwencji również uwzględnienie jego wniosku. Ponadto, z przedstawionych przez skarżącego danych wynikało, że czteroosobowa rodzina strony utrzymuje się ze stałych dochodów w postaci zasiłków: rodzinnego i pielęgnacyjnego w kwocie 1.645 zł miesięcznie i z dochodów skarżącego z tytułu wykonywania wolnego zawodu w kwocie 2.625 zł za okres od 01.01.2015 r. do 24.09.2015 r. Nadto z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że ponosi stałe wydatki w kwocie 700 zł miesięcznie, dodatkowo opłaca ubezpieczenie rolnicze KRUS, którego wysokość jak ustalił Referendarz sądowy wynosi 390 zł kwartalnie dla jednego rolnika posiadającego gospodarstwo rolne do 50 ha. Jednakże pomimo wezwania skarżący nie przedstawił żądanych dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów, co budzi uzasadnione wątpliwości, co do rzetelności składanych w tym zakresie wyjaśnień. W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżący podniósł, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślił, że starannie wypełnił kwestionariusz i złożył stosowne oświadczenie o stanie finansowym i ponoszonych opłatach. Uznał za oczywiste, że kwota pieniężna która pozostaje nie jest przeznaczona na oszczędzanie lecz na bieżące potrzeby rodziny takie jak jedzenie, środki higieniczne itp. Ponadto skarżący podniósł, że Referendarz niewłaściwie ustalił składkę KRUS, która faktycznie wynosi 516 zł kwartalnie na dwie osoby. Podkreślił, że z racji tego, iż wychowuje dziecko niepełnosprawne to odprowadza tylko część składki na fundusz emerytalny. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Referendarza, że dochód miesięczny w kwocie 1650 zł + 265 zł (kwota 2625 zł :9 miesięcy= 265 zł) stanowi wystarczająca podstawę do odmowy zwolnienia z kosztów sądowych. Ponadto skarżący oświadczył, że nie posiada rachunku osobistego, zaś małżonka posiada konto wspólne z mamą, na które wpływa zasiłek rodzinny. Matka skarżącej nie zgodziła się jednak na udostępnienie stanu konta. Skarżący podał także, że matka nie prowadzi z małżeństwem wspólnego gospodarstwa domowego. Dodatkowo skarżący przedłożył posiadane rachunki na prąd, Internet, gaz, decyzję Prezesa KRUS z dnia "[...]" o rozłożeniu na raty kwoty 1755,40 zł oraz rachunek na Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w kwocie 516 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), m. in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takowego postanowienia sąd- jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od rzeczonego postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. ( § 2 w/w przepisu ). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. ( § 3 tegoż przepisu ). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W komentowanej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny działa jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Z treści art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a. wynika, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wskazać należy, że przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Zdaniem Sądu, który przeanalizował treść pism i oświadczeń skarżącego oraz informacje zawarte w złożonym formularzu PPF, wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie. Oceniając bowiem sytuację socjalno-bytową skarżącego, w świetle zasad doświadczenia życiowego jest oczywiste, że pozostająca po odliczeniu wydatków stałych (na media, ubezpieczenie rolne KRUS) kwota pieniężna przeznaczana jest na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych czteroosobowej rodziny, w tym na wyżywienie, środki higieny, ubrań itp. Skarżący nie może zatem poczynić oszczędności w wydatkach w celu poniesienia kosztów postępowania sądowego. W tych okolicznościach odmowa przyznania prawa pomocy spowodowałby ograniczenia w realizacji prawa do sądu ponad funkcje ustawowo przypisane kosztom postępowania. Stwierdzono zatem, że skarżący w obecnej sytuacji finansowej nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego samodzielnie, gdyż spowodowałoby to uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla niego oraz rodziny. Z tego względu, przyznano skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia