I SA/Ol 569/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2017 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. P. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 17 października 2017 r., o sygn. akt I SA/Ol 569/17, którym odmówiono zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]"., "[...]" w przedmiocie: ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. D. P., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu w kwocie 3.119,00 zł, od wniesionej przez Niego skargi. Według danych zawartych w złożonym przez stronę formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF), skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką. Na utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci w wieku 6 i 3 lat. Posiadany majątek stanowi mieszkanie wraz z miejscem garażowym o wartości 348.500,00 zł, zakupione na kredyt. Wnioskodawca uzyskuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 7.000,00 zł netto, natomiast jego żona wynagrodzenie w kwocie 3.500,00 zł netto. Łączny dochód rodziny wynosi 10.500,00 zł netto miesięcznie. Skarżący wykazał stałe miesięczne wydatki z tytułu kredytu mieszkaniowego (rata w wysokości 1.250,00 zł), czynszu (700 zł), mediów (około 150 zł), na przedszkole i zajęcia dla dzieci (około 1.500 zł) oraz telefon (3.650,00 zł). Do wniosku strona załączyła kopię swojego zeznania podatkowego za rok 2016 oraz wyciąg z rachunku bankowego za okres od 01 stycznia do 17 lipca 2017r. (k. 41-54) oraz kopie zaświadczenia o zatrudnieniu i zarobkach (k. 55), umowy o mieszkaniowy kredyt budowlano-hipoteczny (k. 56-64) wraz z harmonogramem spłat (k. 65-67). Postanowieniem z dnia 17 października 2017 r., Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówiła skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu, wskazując na brak w niniejszej sprawie przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, podniosła, że opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja materialna skarżącego, wbrew twierdzeniom strony, nie daje podstaw do przyjęcia, iż nie posiada ona środków pieniężnych na opłacenie kosztów niniejszego postępowania. Skarżący wraz z żoną, dysponując stałymi miesięcznymi dochodami w łącznej kwocie 10.500 zł netto oraz majątkiem w postaci mieszkania, posiada obiektywnie rozumianą zdolność do wygospodarowania środków odpowiadających kosztom sądowym w niniejszej sprawie, choć niewątpliwie nie są one niskie (3.119 zł). Po uwzględnieniu stałych miesięcznych wydatków w wysokości 3.650 zł skarżącemu i jego rodzinie pozostaje do dyspozycji kwota 6.850 zł. Referendarz sądowy stwierdziła, że skarżący nie wykazał co prawda wszystkich wydatków oraz kosztów związanych z utrzymaniem rodziny (takich jak chociażby koszty wyżywienia, środków czystości, itp.), jednak przy wysokości osiąganego przez rodzinę dochodu i racjonalnym gospodarowaniu nim będzie w stanie uiścić wpis sądowy od skargi oraz ewentualne przyszłe koszty sądowe. Ewentualny obowiązek poniesienia innych opłat sądowych (tj. opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia pobiera się w kwocie 100 zł oraz wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu od skargi) rozłożony zaś będzie w czasie. Ponadto, referendarz sądowy wskazała na wynikający z materiałów sprawy fakt otrzymywania przez skarżącego w latach 2010-2013, z tytułu prowadzenia produkcji rolnej na obszarze ponad 50 ha, płatności rolnośrodowiskowych w łącznej kwocie ponad 300.000 zł. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżący złożył sprzeciw, w którym wniósł o jego zmianę. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił obrazę przepisów postępowania, tj. art. 265 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r, poz. 1369 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie nie ma on zastosowania. Skarżący podniósł, że ocena sytuacji finansowej strony została ustalona w sposób powierzchowny i pobieżny w oparciu o niepełne informacje w zakresie jego sytuacji majątkowej, z pominięciem zasadniczej okoliczności dotyczącej posiadania przez niego oszczędności umożliwiających uiszczenie opłaty sądowej oraz jego zdolności zarobkowych na tle tego, czy umożliwiają one uiszczenie opłaty bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Zdaniem skarżącego, taka analiza nie została przeprowadzona w sposób prawidłowy, skoro Sąd nie posiadał pełnych informacji, a takich powinien zasięgnąć zobowiązując stronę do ich przedłożenia. Strona podkreśliła, że nie posiada oszczędności i nie jest w stanie w krótkim okresie czasu zgromadzić środków na pokrycie kosztów opłaty sądowej w niniejszej sprawie, bez radykalnej ingerencji w wydatki na utrzymanie rodziny, w szczególności małoletnich dzieci. Dochody jego rodziny, chociaż relatywnie wysokie są pożytkowanie w całości w każdym miesiącu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. W niniejszej sprawie strona wniosła o zwolnienie z kosztów sądowych, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W myśl zaś art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w takim zakresie następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie od kosztów sądowych, jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną. Należy podkreślić, że w świetle powołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zdaniem Sądu, w okolicznościach sprawy Referendarz sądowy w sposób prawidłowy zbadała sytuację finansową wnioskodawcy pod kątem zdolności poniesienia przez niego kosztów sądowych. Zauważenia wymaga, że w świetle powołanych wyżej przepisów w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, nie jest rolą Sądu samodzielne poszukiwanie argumentów i dokumentacji, obrazujących faktyczną sytuację majątkową strony. To obowiązkiem wnioskodawcy było przedstawienie wszelkich istotnych materiałów źródłowych dotyczących tej sytuacji, których analiza pozwoliłaby dokonać prawidłowej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Również wnosząc sprzeciw i znając konsekwencje nieprzedstawienia w pełnym zakresie swojej sytuacji materialnej, strona nie uzupełniła danych, ani nie przedstawiła dodatkowej dokumentacji, która pozwoliłaby na ponowną i odmienną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący miał zaś już świadomość ciążącego na nim w tym postępowaniu obowiązku przekonywującego wykazania wszystkich okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy. Jak już wyżej wskazano, to na osobie ubiegającej się o prawo pomocy ciąży obowiązek składania jasnych, wyczerpujących i rzetelnych wyjaśnień. Sąd nie ma obowiązku poszukiwania za stronę informacji, które obrazują jej rzeczywistą sytuację materialną i rodzinną. Na etapie prowadzenia postępowania w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, a jedynie dokonuje oceny oświadczenia majątkowego strony, uzupełnionego ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. Skarżący w sprzeciwie w istocie nie przedstawił żadnych nowych okoliczności wpływających na odmienną ocenę jego możliwości finansowych, ograniczając się do polemiki i kwestionowania ustaleń i oceny Referendarza. Koszty postępowania sądowoadministracyjnego – w tym koszty sądowe, nie mogą być zaś stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Dlatego też, część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W związku z wnioskiem skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) W świetle nie budzących wątpliwości ustaleń w sprawie, w szczególności co do tego, że skarżący wraz z małżonką comiesięcznie dysponują - po uwzględnieniu wydatków (3.650 zł) - kwotą 6.850 zł, stanowisko Referendarza, że wnioskodawca posiada obiektywnie rozumianą zdolność do wygospodarowania środków odpowiadających kosztom sądowym w niniejszej sprawie (3.119 zł), nie budzi zastrzeżeń Reasumując, zawarta w zaskarżonym postanowieniu ocena w zakresie braku podstaw faktycznych i prawnych dla przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, jest prawidłowa. Z tych względów, postanowienie to należało utrzymać w mocy. Na marginesie dodać należy, że art. 265 p.p.s.a., którego naruszenie zarzuca skarżący, dotyczy udziału przedstawiciela prokuratury w posiedzeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.