I SA/Ol 569/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 17 października 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Dyrektora "[...]" Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżący D. P., reprezentowany przez pełnomocnika, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu od skargi określonego w wysokości 3.119,00 zł. Według informacji zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF), skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną (32 l.) oraz dwojgiem dzieci w wieku 6 i 3 lata. Ich majątek stanowi mieszkanie wraz z miejscem garażowym o wartości "[...]" zł zakupione na kredyt. Innego majątku skarżący oraz jego żona nie posiadają. Wnioskodawca uzyskuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości "[...]" zł netto, natomiast jego żona otrzymuje wynagrodzenie w wysokości "[...]" zł netto. Łączny dochód rodziny wynosi "[...]" zł netto. Skarżący wykazał następujące stałe miesięczne wydatki: kredyt mieszkaniowy rata w wysokości "[...]" zł, czynsz "[...]" zł, media około "[....]" zł, przedszkole i zajęcia dla dzieci około "[...]" zł, telefon "[...]" zł. Uzasadniając wniosek wskazał, iż wraz z żoną są młodym małżeństwem "na dorobku", mającym na utrzymaniu dwoje dzieci. Pomimo wysokich zarobków ich jedynym majątkiem jest mieszkanie zakupione na kredyt. Do wniosku załączono kopię zeznania podatkowego skarżącego za rok 2016 oraz wyciąg z rachunku bankowego mBanku za okres od 01.01.2017r. do 17.07.2017r. (k. 41-54), kopię zaświadczenia o zatrudnieniu i zarobkach (k. 55), kopię umowy o mieszkaniowy kredyt budowlano-hipoteczny (k. 56-64), kopię harmonogramu spłat (k. 65-67). Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r, poz. 1369 ze zm.), zwaną dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym o co wniósł w niniejszej sprawie skarżący, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Instytucję prawa pomocy należy stosować wyjątkowo, a więc w stosunku do osób ubogich, nie mających jakichkolwiek stałych źródeł dochodów, czy też posiadających je, jednak w wysokości nie wystarczającej na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja materialna skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on, środków pieniężnych na opłacenie kosztów niniejszego postępowania. Skarżacy wraz z żoną, dysponując stałymi miesięcznymi dochodami w łącznej kwocie "[...]" zł netto oraz majątkiem w postaci mieszkania, posiada obiektywnie rozumianą zdolność do wygospodarowania środków odpowiadających kosztom sądowym w niniejszej sprawie, choć niewątpliwie nie są one niskie (3.119 zł). Po uwzględnieniu stałych miesięcznych wydatków w wysokości "[...]" zł skarżącemu i jego rodzinie pozostaje do dyspozycji kwota "[...]" zł. Skarżący nie wykazał co prawda wszystkich wydatków oraz kosztów związanych z utrzymaniem rodziny (takich jak chociażby koszty wyżywienia, środków czystości, itp.), jednakże przy wysokości osiąganego przez rodzinę dochodu i racjonalnym gospodarowaniu nim, będzie w stanie uiścić wpis sądowy od skargi oraz ewentualne przyszłe koszty sądowe. Ewentualny obowiązek poniesienia innych opłat sądowych (tj. opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia pobiera się w kwocie 100 zł oraz wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu od skargi) rozłożony będzie w czasie. Ponadto, co ustalono na podstawie akt administracyjnych, skarżący w latach 2010-2013 z tytułu prowadzenia produkcji rolnej na obszarze ponad 50 ha, otrzymywał płatności rolnośrodowiskowe w łącznej kwocie ponad 300.000,00 zł. W ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek skarżący prowadząc działalność rolniczą na znaczną skalę (powierzchnia gruntów, wysokość dopłat) winien przewidzieć również konieczność dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Pozyskane z tytułu dopłat środki pozwalały skarżącemu na zabezpieczenie kwoty wymaganych na chwilę obecną kosztów sądowych związanych z zainicjowanym przez wnioskodawcę postępowaniem sądowym, dotyczącym prowadzonej przez niego działalności rolniczej. Wskazać również należy, że z oświadczenia wnioskodawcy nie wynika, aby w niniejszym przypadku zachodziły szczególne okoliczności (np. ciężka, obłożna choroba, poważne kłopoty rodzinne, niedostatek, nadzwyczajne zdarzenia losowe), mogące skutkować obciążeniem ponadprzeciętnie wysokimi wydatkami. Jak wynika z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy, ciężar wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Rolą sądu (referendarza sądowego) nie jest natomiast poszukiwanie argumentów i dokumentów obrazujących trudną sytuację majątkową strony. W związku z tym, skoro nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.