I SA/Ol 570/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata Wnioskiem z dnia 31 października 2013r. skarżący M. B. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu sądowego w wysokości 100 zł oraz o ustanowienie adwokata (uznano, że dokonana przez skarżącego obróbka graficzna formularza, która nie pozbawiła go żadnych elementów istotnych, nie wpłynęła negatywnie na jego moc prawną). W uzasadnieniu podniósł, iż poniesienie kosztów postępowania naruszyłoby jego "minimum środków posiadanych, niezbędnych, koniecznych do utrzymania." Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi sam gospodarstwo domowe. W rubryce nr 7.1. wykazał dom o pow. ok. 190 m2 i działkę o pow. 950 m2 ("współwłasność w ½ zajęte przez komornika"). Skarżący nie wykazał natomiast jakichkolwiek zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych i dochodów. Do wniosku załączył kopie dokumentów dotyczących prowadzonych przez niego spraw, w tym zarządzenie sądowe o wyznaczeniu dla niego pełnomocnika z urzędu, kopię decyzji z dnia 17 maja 2013 r. oraz 22 października 2013r. w przedmiocie przyznania mu zasiłku celowego na zakup żywności oraz kopię decyzji z dnia 22 października 2013r. w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego z powodu bezrobocia. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia skarżący wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej (w zakresie odnoszącym się do wykazanych we wniosku domu i działki) oraz finansowej (w zakresie odnoszącym się do prowadzonej przez niego działalności gospodarczej pod firmą "[...]", składników majątku wykorzystywanego do jej prowadzenia oraz wysokości przychodu, kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu/straty z tytułu jej prowadzenia; źródła jego utrzymania i ponoszonych przez niego wydatków, a także wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący przedłożył pismo procesowe, w którym wskazał, iż dom i działka wykorzystywane są przez niego jako miejsce zamieszkania, przy czym nie ponosi opłat z nimi związanych, wszelkie media zostały odłączone wiele lat temu. Wyjaśnił, iż prowadzi działalność gospodarczą. Odnośnie źródeł utrzymania wskazał, iż utrzymuje się z zasiłków z MOPS, zbiera na śmietnikach, korzysta z naturalnych źródeł, jak np. zbieranie jabłek, wykorzystuje także wszelkiego rodzaju prezentacje, festyny w celu pozyskania wyżywienia. Wskazał, ze żyje bardzo skromnie, raz lub dwa na tydzień kupuje zupę ( 3,50 zł), lub drugie danie (11-12 zł), litr mleka, trochę bułek, pół chleba na tydzień, woda mineralna. Poza tym kupuje także butle gazową do ogrzewania w cenie 55 zł, oraz kartę do telefonu 50 zł. Oświadczył, iż nie posiada środków na kontach bankowych, a uzyskanie wyciągów z banku jest płatne około 120 zł. Do złożonego oświadczenia wnioskodawca załączył kopię postanowienia sądu rejonowego o zwolnieniu skarżącego od opłaty sądowej, zestawienie dokumentów niezapłaconych w okresie 01.01.2013 – 30-11.2013r., tabelę środków trwałych, dokumenty dotyczące uzyskanego dochodu w roku 2012 i 2013, zeznanie podatkowe PIT -36 oraz PIT/B za 2012r. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. W badanej sprawie M. B. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania jak również pełnych kosztów postępowania bez ryzyka wystąpienia uszczerbku swojego utrzymania - co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym czy też częściowym. Przeciwnie w przedstawionym stanie faktycznym dotyczącym jego sytuacji materialnej nie można stwierdzić, by poniesienie kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, leżało poza zakresem jego możliwości finansowych. Zauważyć należy, iż w złożonym formularzu PPF skarżący przedstawił swoją sytuację materialną i finansową w sposób, który uzasadniałby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednakże w wyniku przedłożenia przez wnioskodawcę dodatkowych dokumentów, na wezwanie wystosowane do niego w trybie art. 255 p.p.s.a., ujawnione zostały nowe okoliczności obrazujące jego rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. Przede wszystkim skarżący nie wykazał, że prowadzi działalność gospodarczą, dlatego też w wezwaniu zobowiązano go do przedłożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów źródłowych w tym przedmiocie. Przedłożone dokumenty pozwalają na stwierdzenie, iż skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe zainicjowanego postępowania tj. na obecnym etapie wpisu od skargi w wysokości 100 zł, a także koszty ustanowienia zawodowego pełnomocnika, jeżeli w jego ocenie zachodzi potrzeba jego powołania. Z przedłożonego zestawienia przychodu i kosztów za okres styczeń - październik 2013 (k. 97) oraz obliczenia dochodu za ten sam okres (k. 96) wynika bowiem, że przychód przewyższał koszty, a uzyskany dochód wyniósł 27.760 zł. Co po odliczeniu podatku i składek ZUS w przybliżeniu daje kwotę dochodu netto około 17.198 zł tj. około 1.700 zł na miesiąc. Ponadto z obliczenia dochodu za okres styczeń-grudzień 2012 (k. 94) wynika, iż na koniec tego okresu wnioskodawca posiadał towar handlowy i materiały na kwotę 426.973,00 zł. Posiadanie towaru na wskazaną kwotę kształtuje sytuację majątkową wnioskodawcy po stronie aktywów. Wykazana natomiast za poprzedni rok strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, nie w każdej sytuacji może być uznana za podstawę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Wykazanie w danym okresie podatkowym straty nie musi oznaczać bowiem utraty płynności finansowej prowadzonej działalności. O możliwościach płatniczych skarżącego świadczy natomiast fakt, że pomimo strat w dalszym ciągu kontynuuje działalność gospodarczą, która w roku bieżącym przynosi ponadto dochód. Skoro zatem skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, nawet pomimo trudności finansowych, to stwierdzić należy, iż nie wykazał, że kondycja finansowa jego firmy jest tak zła, że nie pozwala na partycypowanie w kosztach postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Dodatkowo zauważyć należy, iż skarżący pomimo wezwania nie przedłożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, a to nie pozwala na zweryfikowanie jego oświadczenia co do braku środków na tych rachunkach. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że pomimo tego, iż skarżący korzysta z pomocy społecznej to okoliczność ta nie może być w warunkach niniejszej sprawy uznana za wystarczającą do zwolnienia go od kosztów sądowych oraz ustanowienia dla niego adwokata. Skarżący nie wykazał bowiem, że możliwości zdobycia środków pieniężnych na pokrycie przedmiotowych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania, nie daje prowadzona przez niego działalność gospodarcza. Na marginesie wskazać należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, gdyż jego obecność na tym etapie postępowania nie jest obowiązkowa. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo, ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.