I SA/Ol 571/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. C. – D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. C. – D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za miesiące czerwiec oraz od sierpnia do grudnia 2010r. postanawia: zwolnić skarżącą od wpisu sądowego ponad kwotę 5.000 zł Wnioskiem z dnia 9 października 2012r. skarżąca A. C. – D., reprezentowana przez doradcę podatkowego R. M., zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu od skargi w wysokości 14.740 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni pracuje i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.500 zł brutto. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem, synem oraz babcią. Mąż skarżącej nie uzyskuje dochodów, babcia otrzymuje emeryturę, której wysokości skarżąca nie wykazała. Skarżąca jest właścicielką mieszkania o powierzchni 36 m2. Skarżąca nie posiada innego majątku: nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych powyżej 3000 euro. Podała, że jest właścicielką samochodu osobowego marki "[...]" rok produkcji 2001 o wartości ok. 9000 zł. Samochód został zajęty przez Urząd Skarbowy na poczet zaległości podatkowych. Wskazała również, iż osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają jedynie przedmioty codziennego użytku. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawczyni wskazała, iż nie posiada żadnych możliwości zdobycia środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Wyjaśniła, iż wysokość jej pensji netto wynosi 1.100 zł, prowadzi również działalność gospodarczą , którą zamierza zamknąć. Mąż skarżącej jest bezrobotny i nie uzyskuje żadnego dochodu. W miarę możliwości w gospodarstwie domowym pomaga finansowo babcia wnioskodawczyni. Całość dochodów gospodarstwa domowego pochłaniają wydatki związane z jego utrzymaniem i bieżące, niezbędne potrzeby których wysokość skarżąca określiła na kwotę 1500-1700 zł miesięcznie. Wskazała, iż opłaca czynsz za mieszkanie w wysokości ok. 300 zł, energię elektryczną ok. 60-70 zł, gaz ok. 200 zł, przedszkole syna 470 zł, wyżywienie, ubranie – ok. 500-700 zł. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012r. , poz. 270 dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 15.10.2012r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe, przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, - wyciągów bankowych z wszystkich posiadanych kont (firmowych i osobistych) z okresu ostatnich sześciu miesięcy (kwiecień – wrzesień 2012r.) posiadanych przez skarżącą oraz osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, bądź oświadczenia o braku powyższych, - zeznań podatkowych skarżącej za ubiegły rok podatkowy (2011), - przedłożenia deklaracji VAT-7 za ostatnie pół roku, w związku z oświadczeniem skarżącej, iż prowadzi również działalność gospodarczą, - ewidencji środków trwałych oraz ewidencji wyposażenia za rok 2011 i 2012, - przedłożenia bilansu oraz rachunku zysków i strat za rok 2011 i za okres od 1.01.2012 r. do dnia 30.09.2012r., - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów netto (na rękę ) babci skarżącej, – wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o stanie majątkowym skarżącej (nieruchomościach, nieruchomościach rolnych, innych nieruchomościach, podania ich powierzchni i położenia, ruchomościach, przedmiotach wartościowych o wartości większej niż 3000 euro, zasobach pieniężnych, oszczędnościach, papierach wartościowych) – w okresie 01.01.2010 – 30.09.2012r., – wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o stanie majątkowym małżonka skarżącej (nieruchomościach, nieruchomościach rolnych, innych nieruchomościach, podania ich powierzchni i położenia, ruchomościach, przedmiotach wartościowych o wartości większej niż 3000 euro, zasobach pieniężnych, oszczędnościach, papierach wartościowych) – w okresie 01.01.2010 – 30.09.2012r., - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy skarżąca lub jej rodzina korzysta z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości i częstotliwości otrzymywanych świadczeń ( zasiłków, dodatków), - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia od kiedy (data) mąż skarżącej jest osobą bezrobotną, czy jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, w przypadku odpowiedzi twierdzącej przedłożenia odpowiedniego zaświadczenia w tym zakresie z PUP, w tym czy pobiera zasiłek dla bezrobotnych i w jakiej wysokości, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy mąż skarżącej uzyskuje jakiekolwiek dochody, w tym z prac dorywczych i sezonowych, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości oraz częstotliwości osiąganych dochodów. - oświadczenia czy i w jakiej wysokości wnioskodawczyni zapłaciła za usługi doradcy podatkowego, przedłożenia umowy zawartej z pełnomocnikiem, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia w zakresie ewentualnego posiadania przez skarżącą, jej małżonka lub dzieci polis ubezpieczeniowych na życie wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, częstotliwości i wysokości składek. W odpowiedzi na wezwanie w piśmie z dnia 26.10.2012r. skarżąca wyjaśniła, iż emerytura pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym babci wynosi netto 1.500 zł. Wskazała, iż jedyną nieruchomość jaką posiada jest lokal, mieszkanie o powierzchni 36 m2. Innych nieruchomości nie posiada, nie posiada papierów wartościowych oszczędności ruchomości o wartości powyżej 3000 euro. Posiada samochód o wartości około 9.000 zł. Podała, iż również jej mąż nie posiada żadnych nieruchomości, wartościowych ruchomości, oszczędności czy papierów wartościowych. Skarżąca oświadczyła, że nie korzysta z pomocy odpowiednich ośrodków pomocy społecznej. Wskazała również, iż jej mąż jest osobą bezrobotną od października 2010r., nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy i nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych. Nie uzyskuje żadnych dochodów, w tym z prac dorywczych i sezonowych. Skarżąca złożyła oświadczenie, iż zapłaciła za usługi doradcy podatkowego 5.000 zł za postępowanie przed organem I Instancji oraz 5.000 zł przed organem II instancji. Na tę okoliczność przedłożyła stosowną umowę z dnia 20 marca 2012r. (k. 50). Wskazała, iż nie posiada polis ubezpieczeniowych na życie, podobnie jej małżonek i dziecko. Do złożonych oświadczeń wnioskodawczyni przedłożyła dokumenty źródłowe. Fakturę za prąd w kwocie 73,82 zł oraz 76,68 zł, wpłaty do wspólnoty mieszkaniowej w kwotach za czynsz 154,69 zł oraz za fundusz remontowy 65,34 zł, rachunek za gaz w wysokości 415,36 zł za okres dwóch miesięcy, wyciągi z rachunków bankowych (k. 33-37), zeznanie podatkowe PIT -36 za rok 2011, PIT/B, deklaracje VAT -7 za okres luty – sierpień 2012r., potwierdzenie przyjęcia wniosku przedsiębiorcy o wykreśleniu wpisu z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Jak już wskazano, prawo pomocy może być przyznane tylko wówczas, gdy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Na wstępie niniejszych rozważań przyznać należy, iż sytuacja majątkowa skarżącej nie pozwala jej na uiszczenie całości kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 14.740 zł. W niniejszej sprawie uznano, że skarżąca wykazała przesłanki do zastosowania w jej przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od części wpisu sądowego tj. zwolnienia ponad kwotę 5.000 zł. Przyznać należy, iż sytuacja finansowa skarżącej nie należy do łatwych i wskazuje, iż może mieć ona trudności z uiszczeniem kosztów sądowych w wysokości całego wpisu sądowego. Wskazać bowiem należy, iż wnioskodawczyni osiąga niskie dochody w wysokości około 1.100 zł netto, korzysta z pomocy finansowej babci, pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Łączny dochód członków rodziny wynosi 2.600 zł, natomiast wydatki skarżąca określiła na kwotę około 1.740 zł. W tym miejscu należy wskazać, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliższej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Biorąc pod uwagę dochody i wydatki prowadzonego gospodarstwa domowego stwierdzić należy, iż do dyspozycji rodziny pozostaje kwota około 860 zł miesięcznie (2.600 zł – 1740 zł). Powyższa kwota nie stanowi znaczących zasobów finansowych niezbędnych do akumulacji środków finansowych, koniecznych do poniesienia kosztów w związku z zainicjowanym przez skarżącą postępowaniem sądowym. Biorąc jednak pod uwagę całokształt sytuacji materialnej rodziny wnioskodawczyni stwierdzić należy, iż nie jest ona na tyle trudna, aby uiszczenie przez skarżącą części kosztów sądowych było rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Sytuacja bytowa skarżącej i jej rodziny jest bowiem stabilna. Wnioskodawczyni i jej rodzina posiada stałe miejsce zamieszkania oraz stałe i regularne dochody które wystarczają na jej utrzymanie. Dlatego też w ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek nie ma przeszkód, aby skarżąca poniosła koszty sądowe w postaci części wpisu sądowego. Ponadto nie bez znaczenia dla oceny możliwości finansowych skarżącej była również możliwość opłacenia wynagrodzenia dla ustanowionego przez nią pełnomocnika. Wskazać bowiem należy, że w tak trudnej sytuacji finansowej jaką wykazuje wnioskodawczyni, była ona w stanie ponieść koszty ustanowienia pełnomocnika w wysokości 10.000 zł. Rozpoznający wniosek nie neguje prawa, jak również potrzeby skarżącej do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego. Nie mniej jednak niezrozumiałym jest, dlaczego koszty te, mają pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa oraz dlaczego te koszty skarżąca może ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego już nie. Stwierdzić przy tym należy, iż skarżąca nie wyjaśniła w jaki sposób, i z jakich środków pokryła wyżej wskazaną opłatę. Wyższe dochody skarżącej nie wynikają również ze złożonego za ubiegły rok zeznania podatkowego oraz deklaracji VAT – 7 za rok bieżący. Umowę z pełnomocnikiem wnioskodawczyni zawarła w dniu 20.03.2012r., skarżona decyzja wydana została zaś w dniu 26.07.2012r. Skarżąca mogła zatem przewidzieć konieczność poniesienia również kosztów sądowych. Odnosząc się do sytuacji pozostawania bez pracy męża wnioskodawczyni, stwierdzić należy, iż nie ma co prawda obowiązku zarejestrowania się w odpowiednim urzędzie pracy, jednakże w ocenie rozpoznającego wniosek, w sytuacji pozostawania bez pracy oraz ciążących na rodzinie kosztach utrzymania, należy wykorzystywać każdą szansę w celu podjęcia zatrudnienia także tę, którą oferują odpowiednie instytucje państwowe, mające na celu wspomaganie osób bezrobotnych. Wskazać również należy, iż wyjątkową okoliczność w tej sytuacji, stanowi uczęszczanie trzyletniego dziecka do przedszkola i ponoszenie z tego tytułu dodatkowych kosztów utrzymania w kwocie 470 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie wykazała przy tym żadnych przyczyn stojących na przeszkodzie w zajęciu się dzieckiem przez jej męża, w trakcie jej nieobecności związanej z przebywaniem w pracy (takich jak np. choroba, inwalidztwo). Powyższe powoduje powzięcie uzasadnionych wątpliwości w zakresie nie uzyskiwania dochodów przez męża wnioskodawczyni, wysokości dochodu rodziny, a w konsekwencji jej możliwości finansowych. W świetle wyżej przedstawionych okoliczności stwierdzić należy, iż sytuacja majątkowa wnioskodawczyni umożliwia uiszczenie wpisu sądowego w zakresie częściowym, skarżąca posiadała bowiem środki umożliwiające poniesienie części kosztów sądowych w wysokości 5.000 zł. Zauważyć również należy, iż skarżąca zostaje zwolniona od części wpisu w wysokości 9.740 zł. Przyznanie wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym nie stanowi w jej sytuacji przeszkody w realizacji przysługującego jej prawa do sądu. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.