I SA/Ol 574/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 15 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.S. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" o Nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia w sprawie odmowy przeprowadzenia dowodu postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 7 sierpnia 2009 r. S.S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną D. D. – S. i małoletnim synem. Jak wyjaśnił, prowadzi działalność gospodarczą, z której do dnia 30 czerwca 2009 r. uzyskał dochód w wysokości 13.036,60 zł, zaś jego żona z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej do dnia 30 czerwca 2009 r. poniosła stratę w wysokości 26.929,19 zł. Skarżący wraz z żoną są właścicielami nieruchomości (domu) o pow. 265 m² w budowie oraz dwóch mieszkań: o pow. 30 m² położonego w S. i o pow. 35 m² położonego w B. Ponadto w skład majątku wchodzi nieruchomość rolna o pow. 1,23 ha – nieużytek, trzy kioski handlowe oraz dwie działki budowlane o pow. 0,0375 ha i 292 m². Według oświadczenia wnioskodawcy, nie posiada on przedmiotów wartościowych, jak również zasobów pieniężnych. Uzasadniając złożony wniosek, strona wskazała, iż posiada zaległości w regulowaniu płatności do Urzędu Skarbowego oraz Urzędu Gminy i Miasta. Ponadto wskazała, że obciążą ją zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów na prowadzenie działalności gospodarczej, zakup mieszkania i działki budowlanej w Banku A w kwocie 9.950 zł, Agencji Rozwoju w kwocie 240.000 zł, w Banku A w wysokości 10.000 zł oraz w Banku B w wysokości 95.000 zł. Dodatkowo wskazała, że posiada samochody: Renault Megane rok prod. 1999 oraz VV Transporter rok prod. 1994 r., które są niezbędne w prowadzonej działalności gospodarczej. Postanowieniem Referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 22 września 2009 r. odmówiono skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że przedstawiona we wniosku sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Stwierdzono, iż wnioskodawca posiada znaczny majątek w postaci dwóch mieszkań, domu w budowie, trzech kiosków handlowych, dwóch działek budowlanych oraz nieruchomości rolnej. Z tego względu trudno uznać skarżącego za osobę ubogą, wymagającą pomocy państwa. Oceny tej nie mógł zmienić fakt posiadania zadłużenia wobec organów administracyjnych, samorządowych czy też w postaci zaciągniętych kredytów. Zwłaszcza zobowiązania kredytowe należące do kategorii zobowiązań cywilnoprawnych nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się koszty sądowe. Dokonując oceny sytuacji majątkowej skarżącego, wzięto również pod uwagę fakt, że wpis od skargi w sprawie wynosi 100 zł. Od powyższego postanowienia strona skarżąca złożyła sprzeciw, w którym zarzuciła naruszenie art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. Podniosła, że podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy przyznania praw pomocy, nie uwzględniono faktu, że posiadany przez nią majątek nie przynosi dochodu, a jedynie generuje koszty związane z jego utrzymaniem. Z tego też względu powstały zaległości wobec organów. Ponadto obowiązana jest do regulowania comiesięcznych rat kredytów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, a zatem wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpoznaniu. Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zatem to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Sąd bowiem przyzna prawo pomocy tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia również wymaga, że zasada prawa do sądu nie może być interpretowana w ten sposób, że na państwo mają być przerzucane wszelkie koszty postępowania sądowego. Sąd pragnie podnieść, iż w procesie decyzyjnym dotyczącym zwalniania z kosztów sądowych, istotnym jest również to, że opłaty sądowe są dochodami budżetu państwa. W takiej sytuacji przyznane sądowi prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać z mocy prawa przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności powinno się ono sprowadzać do przypadków, w których aktualnie zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Na podstawie zebranego w aktach materiału, Sąd uznał, że sytuacja materialna skarżącego nie pozwala uznać, że nie jest on w stanie partycypować w kosztach postępowania. Za takim wnioskiem przemawia w szczególności fakt posiadania znacznego majątku nieruchomego. Dysponowanie majątkiem w postaci nieruchomości wiąże się natomiast z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych, m.in. poprzez racjonalne nim gospodarowanie. Uwzględniając powyższe, nie mogła odnieść skutku argumentacja strony, iż majątek ten nie jest wykorzystywany w prowadzonej działalności gospodarczej, nie przynosi jej dochodu, a jedynie generuje koszty związane z jego utrzymaniem. Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w postanowieniu NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., o sygn. akt I OZ 835/05, opubl. CBOiIS, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Zatem, mając na uwadze przedstawione powyżej składniki znacznego w stosunku do możliwości przeciętnego obywatela majątku strony, nie można było uznać, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie zasługiwał na uwzględnienie. Argumentem przemawiającym za odmową przyznania prawa pomocy jest również okoliczność regulowania przez stronę zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym. Sąd podziela wyrażony w judykaturze pogląd, iż przedkładanie przez skarżącego należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowoadministracyjnego zainicjowanego przez stronę na Skarb Państwa. Należy zauważyć, iż kredyty zostały zaciągnięte na potrzeby działalności gospodarczej, ale również na prywatne potrzeby skarżącego, a zatem trudno jest z tego tytułu zwolnić go od kosztów sądowych i przerzucić obowiązek opłacenia postępowania prowadzonego w jej indywidualnej sprawie na budżet państwa. Trzeba tutaj także podkreślić, że prawa pomocy nie można traktować jako formy kredytu Państwa dla strony, do czego w istocie sprowadzałoby się uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Ponadto, zdaniem Sądu, okoliczność udzielenia kredytów przez banki, świadczy o posiadaniu przez skarżącego i jego małżonki odpowiednich środków finansowych, które umożliwiają im spłatę kredytu. Wnioskodawca wraz z żoną posiadają zweryfikowaną przez instytucję finansową zdolność kredytową, czyli mają możliwości, by po odjęciu kosztów utrzymania rodziny zaoszczędzić część swojego dochodu, z przeznaczeniem na inne cele. Uznać zatem należy, że skoro wnioskodawca ma możliwości, by zaciągać kredyty oraz spłacać ich raty, powinien też zabezpieczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Ponadto, mając na uwadze wysokość ciążących na stronie zobowiązań cywilnoprawnych, wysokość wpisu sądowego w niniejszej sprawie (100 zł) nie wydaje się być nadmiernie wygórowaną w stosunku do możliwości finansowych strony. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.