I SA/Ol 574/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 17 lutego2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. z domu S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. z domu S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za kwiecień 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 6 grudnia 2011r. skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z kilkumiesięcznym synem. Skarżąca oświadczyła także, że uzyskuje dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego w wysokości 500 zł. Posiada majątek w postaci domu o powierzchni 120 m2, przy czym połowa domu stanowi własność rodziców. Nadto posiada nieruchomość rolną o powierzchni 7 ha. Dodatkowo oświadczyła, że w banku spółdzielczym posiada kredyt na kwotę "[...]". Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawczyni wskazała, iż nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych z powodu trudnej sytuacji finansowej. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 15.12.2011 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: a) wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez skarżącą kont i lokat bankowych za ostatnie sześć miesięcy w tym rachunków obsługujących spłatę posiadanych kredytów i pożyczek, b) oświadczenia o rodzaju i wysokości ponoszonych kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącej oraz osób prowadzących z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z odpisami dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków, c) oświadczenia o wysokości uzyskiwanych dochodów, nadto złożenie oświadczenia czy na małoletnie dziecko skarżąca otrzymuje jakiekolwiek środki pieniężne jeżeli tak należało wskazać z jakiego tytułu oraz określić ich wysokość, d) oświadczenia w kwestii wszystkich posiadanych nieruchomości i ruchomości powyżej 3.000 zł w okresie od 1.01.2010 r. do 15.12.2011 r., e) odpisów deklaracji VAT -7 za ostanie sześć miesięcy, f) kopii ksiąg rejestracyjnych posiadanych zwierząt, g) zaświadczenia Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości i rodzaju płatności wypłaconych stronie od początku ubiegłego do 15.12.2011 r., h) przedłożenie innych dokumentów, oświadczeń mogących potwierdzić w ocenie skarżącej trudną sytuację materialną i życiową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 5 stycznia 2012r. złożyła oświadczenie, iż w okresie od 1.01.2010 r. do 15.12.2011 r. posiadała ruchomości w postaci ciągnika rolniczego, nadto nieruchomości w postaci zabudowanej działki o powierzchni "[...]" arów oraz gruntu rolnego o powierzchni [...] ha. Wyjaśniła, że ponosi wydatki w postaci: podatek rolny – 41 zł (kwartalnie), opłata za energię elektryczną 700 zł (kwartalnie), opłata za wodę ok. 100 zł miesięcznie, opłata za gaz i telefon ok. 150 zł miesięcznie, koszty zakupu żywności, środków higienicznych, ubrań ok. 1.000 zł miesięcznie, wydatki na paliwo ok. 5.000 zł rocznie, zakup opału ok. 4.000 zł rocznie, zakup koncentratów do pasz ok. 400 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż uzyskuje dochody wyłącznie z gospodarstwa rolnego tj. uzyskiwanych dopłat i sprzedaży zwierząt. Dodatkowo skarżąca przedłożyła zaświadczenie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości i rodzaju płatności wypłaconych w okresie od 1.01.2010 r. do dnia 15.12.2011 r., z którego wynika, że w dniu 26.01.2010 r. otrzymała płatność obszarową w wysokości [...] zł, płatność z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w wysokości [...] zł w dniu 3.02.2010 r., płatność z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości [...] zł przekazaną w dniu 26.10.2010 r., oraz płatność obszarową w kwocie [...] zł przekazaną na rachunek bankowy w dniu 3.12.2010 r. Nadto przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank Spółdzielczy za okres od 01.06.2011 r. do 31.12.2011 r. z którego wynika, że w okresie tym na rachunku tym dokonano dwóch operacji bankowych tj. skarżąca otrzymała jednorazową zapomogę z tytułu urodzenia dziecka w kwocie 1.000 zł, oraz dokonano wypłaty ww. kwoty na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego. Skarżąca przedstawiła także odpisy deklaracji VAT-7 za okres od 06.2011 do 11.2011 roku oraz odpisy faktur VAT: za zakup oleju napędowego z dnia 02.06.2011 r. na kwotę 200 zł brutto, za zakup oleju napędowego z dnia 28.12.2011 r. na kwotę 150 zł brutto, za zakup środków żywienia dla zwierząt z dnia 06.12.2011 r. na kwotę 439,02 zł brutto, za wodę z dnia 23.11.2011 r. na kwotę 192,80 zł brutto, za energię z dnia 22.11.2011 r. na kwotę 775,85 zł. Nadto przedłożyła odpisy ksiąg rejestracyjnych posiadanych zwierząt. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o prawo pomocy, strona musi wykazać, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania - w tym drugim przypadku bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Nie wystarczy przy tym wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawczyni nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca nie wykazała i nie uprawdopodobniła, iż jej sytuacja materialna jest rzeczywiście tak ciężka, iż wymaga pomocy Państwa w zakresie poniesienia za nią kosztów sądowych. Na wstępie należy stwierdzić, że pomimo wezwania skarżąca nie wyjaśniła wszystkich okoliczności określających jej aktualną sytuację materialną, a mianowicie: nie złożyła oświadczenia w zakresie wysokości uzyskiwanych dochodów, ograniczając się wyłącznie do stwierdzenia, iż uzyskuje dochody wyłącznie z prowadzenia gospodarstwa rolnego tj.: z dopłat oraz ze sprzedaży zwierząt. Skarżąca nie wskazała przy tym wysokości dochodu uzyskiwanego ze sprzedaży zwierząt. Podobnie strona nie złożyła także oświadczenia, czy na małoletnie dziecko otrzymuje (czy też nie) jakiekolwiek środki pieniężne i ewentualnie z jakiego tytułu. Ponadto złożone (w odpowiedzi na wezwanie) oświadczenia pozostają także w sprzeczności z wcześniej złożonymi oświadczeniami w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z informacjami wynikającymi z akt administracyjnych. Wskazać należy w tym zakresie, że w formularzu wniosku skarżąca wykazała, że uzyskuje dochody w kwocie 500 zł miesięcznie brutto, natomiast w odpowiedzi na wezwanie oświadczyła, że tytko z tytułu wydatków na zakup żywności, środków higienicznych czy ubrań miesięcznie wydatkuje kwotę ok. 1.000 zł (nie licząc innych stałych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego a wskazanych przez skarżącą). Nadto składając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że posiada kredyt zaciągnięty w banku spółdzielczym w kwocie [...] natomiast pomimo wezwania skarżąca nie przedłożyła, ani wyciągu z rachunku bankowego obsługującego ww. zobowiązanie, jak i składając oświadczenie o wysokości ponoszonych wydatków nie wskazała wysokości ewentualnie spłacanych rat zaciągniętego kredytu. Mając na uwadze wysokość posiadanych przez skarżącą zobowiązań należy także wskazać, że z akt administracyjnych wynika, że strona zawarła umowę pożyczki w dniu 6.05.2010 r. Nr [...] z [...] na sfinansowanie zakupu kombajnu w kwocie 200.000 zł. Powyższe zobowiązanie nie zostało wykazane przez skarżącą ani w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w odpowiedzi złożonej na wezwanie. Dodatkowo wskazać należy, że także oświadczenie skarżącej w zakresie posiadanych ruchomości w okresie od 1.01.2010 r. do 15.12.2011 r. jest nierzetelne w stosunku do ustaleń orzekającego dokonanych w oparciu o posiadane akta administracyjne. Skarżąca składając oświadczenie o posiadanym majątku zarówno w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i na wezwanie referendarza o wykazanie posiadanych ruchomości w okresie od 1.01.2010 r. do 15.12.2011 r. oświadczyła wyłącznie, że posiada ciągnik rolniczy. Natomiast z akt administracyjnych wynika jednoznacznie, że w okresie od 1.01.2011 r. do 15.12.2011 r. skarżąca posiadała także kombajn, którego wartość w roku 2010 rzeczoznawca określił na kwotę ponad 200.000 zł a zatem na kwotę ponad 3.000 euro. Niezależnie od stwierdzonych nieścisłości w złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym wnioskodawczyni należy stwierdzić, że z przedstawionego zaświadczenia wystawionego przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wynika, że w dniu 3.12.2010 r. przekazano na rachunek bankowy skarżącej kwotę dopłaty w wysokości [...] zł. Natomiast z podliczenia wszystkich wykazanych przez skarżącą wydatków w złożonym oświadczeniu z dnia 5.01.2012 r. wynika, że rocznie strona wydatkuję kwotę ok. 31.764 zł. Zatem jeżeli by ograniczyć rozważania dotyczące sytuacji materialnej wnioskodawczyni wyłącznie do tych danych przestawionych przez stronę należało by uznać, że strona winna posiadać środki finansowe pochodzące z otrzymanej dopłaty na opłacenie także kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie 1.388 zł. Reasumując należy jednak stwierdzić, że przedłożone oświadczenia w zestawieniu m.in. z informacjami wynikającymi z akt administracyjnych wskazują, iż skarżąca nie przedstawiła referendarzowi sądowemu wiarygodnych informacji dotyczących swojej rzeczywistej sytuacji finansowej, w takim zakresie orzekający nie miał podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przerzucenie tego ciężaru na Budżet Państwa byłoby w tej sytuacji naruszeniem art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którym "Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych". Nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 11.12.2001 r. sygn. akt SK 16/00 (publikowany LEX Omega nr 50258) podkreślił, że na podstawie art. 84 Konstytucji RP każdy ma obowiązek świadczeń podatkowych na rzecz Państwa, a to oznacza równoczesne ograniczenie prawa dysponowania należącymi do niego środkami pieniężnymi, w szczególnych wypadkach prowadzące nawet do umniejszenia substancji jego majątku. Powyższe orzeczenie można odnieść również do kosztów sądowych, które odpowiednio jak świadczenia podatkowe stanowią zobowiązania publicznoprawne. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.