I SA/Ol 579/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2017 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 19 grudnia 2016r., sygn. akt I SA/Ol 579/16 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi A.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]"., Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i ustanowić stronie skarżącej adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2016r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie zwolnił skarżącą od kosztów sądowych oraz odmówił ustanowienia dla niej adwokata. Rozstrzygnięcie to opierało się na stwierdzeniu, że miesięczny dochód skarżącej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie jest stały i waha się w granicach od 1.000 zł do 4.000 zł miesięcznie, natomiast wydatki związane z rehabilitacją wnioskodawczyni stanowią ponadprzeciętne koszty utrzymania gospodarstwa domowego, tym samym wniosek zasługuje na częściowe uwzględnienie w zakresie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Odmawiając ustanowienia pełnomocnika z urzędu zwrócono natomiast uwagę, iż dochody skarżącej nie są na tyle niskie, aby nie można było poczynić z nich jakichkolwiek oszczędności, o czym świadczyła również okoliczność spłaty zaległych zobowiązań podatkowych w wysokości 5.828,70 zł. Wskazano również na majątek nieruchomy męża wnioskodawczyni oraz dodatkowo na gwarancje procesowe przewidziane w przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zabezpieczające sytuację strony występującej bez profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 23 września 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącej utrzymał w mocy ww. postanowienie starszego referendarza sądowego. Na rozprawie w dniu 30 listopada 2016r. skarżąca zgłosiła wniosek o odroczenie rozprawy i ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu twierdząc, że od ostatniego postanowienia dotyczącego prawa pomocy jej sytuacja życiowa zmieniła się, ponieważ obecnie leczy się u neurologa. W dniu 7 grudnia 2016r. wpłynął do tut. Sądu formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF), w którym skarżąca zwróciła się ponownie o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Z danych zawartych w formularzu wniosku wynikało, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochód w wysokości od 1.000 zł do 2.500 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni wskazała, iż nie posiada jakiegokolwiek majątku nieruchomego, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł, a także oszczędności i innych zasobów pieniężnych. Mąż skarżącej jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 2 ha 60 arów. Ze względu na stan zdrowia mąż nie uprawia ziemi, nie pobiera też opłat oraz dotacji z tego tytułu. Od 2011r. skarżąca pozostaje z mężem w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej. Wnioskodawczyni wykazała następujące zobowiązania i stałe wydatki: rehabilitacja powypadkowa, dojazdy, leki 400-800 zł miesięcznie, energia elektryczna 124,45 zł miesięcznie, opłata energetyczna za dostawę energii 195 zł miesięcznie, wywóz nieczystości 130 zł kwartalnie, wywóz śmieci 28 zł miesięcznie, podatek od nieruchomości 109 zł kwartalnie, opłata za telefon i Internet 112,18 zł, zadłużenie w ZUS – 15.000 zł, zajęcie komornicze 119.092,78, stałe leki męża 100 zł. Argumentując wniosek skarżąca podniosła, iż nie stać ją na "porady prawne" oraz koszty sądowe "podłamujące podstawę egzystencji". Do złożonego wniosku załączono kopię karty informacyjnej pobytu skarżącej w dniach od 05.08.2015r. do 26.08.2015r. na oddziale rehabilitacyjnym z pododdziałem rehabilitacji neurologicznej(k. 76), kopię zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego na kwotę należności głównej 119.092,78 zł, odsetek 24.745,20 zł z dnia 25.06.2013r. (k.77), kopię zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy (k. 78), 4 kopie przelewów bankowych w wysokości 112 zł, 195 zł, 124 zł, 100 zł, z listopada 2016r. tytuły– nieczytelne (k. 79), kopię karty zabiegów rehabilitacyjnych w ZOZ przeprowadzonych w dniach 04.04.2016r-15.04.2016r. oraz 04.05.2016r. do 17.05.2016r. (k. 80-82), kopie dokumentów potwierdzających przychód i koszty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres styczeń-listopad 2016r. (k. 83-94). Postanowieniem dnia 19 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 579/16 Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie umorzył postępowanie w przedmiocie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu postanowienia wskazano m.in., że skarżąca wnosząc ponownie o przyznanie prawa pomocy podnosiła, iż jej sytuacja zmieniła się ponieważ aktualnie leczy się także u neurologa. Przedłożona przez nią karta informacyjna leczenia rehabilitacyjnego (z pododdziałem rehabilitacji neurologicznej) dotyczy bowiem okresu sprzed ponad roku (05.08.2015r.-26.08.2015r.) przed wydaniem prawomocnego postanowienia w zakresie przyznania prawa pomocy (23.09.2016r.). Podkreślono, że ubiegając się uprzednio o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie podnosiła okoliczności związanych z leczeniem neurologicznym. Natomiast aktualnie podnosząc tę okoliczność nie udokumentowała jej jakimikolwiek bieżącymi dokumentami. Dokonane zabiegi rehabilitacyjne również dotyczą okresu (kwiecień 2016r., maj 2016r.) poprzedzającego wydanie pierwszego postanowienia w zakresie prawa pomocy. Okoliczności tych skarżąca nie podnosiła w pierwszym wniosku. Z porównania obu wniosków, zdaniem referendarza wynika również, iż nie zwiększyły się obecnie wydatki związane z leczeniem oraz rehabilitacją wnioskodawczyni. Stwierdzono zatem, że powoływanie się przez skarżącą na nowe okoliczności związane z pogorszeniem się jej zdrowia czy dodatkowym leczeniem i zabiegami nie zostały przez nią potwierdzone. Wskazano, że odmienna od poprzedniego wniosku jest jedynie wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżącą. W poprzednim wniosku wskazała ona iż z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochody w wysokości od 1.000 do 4.000 zł natomiast obecnie deklarowany przez nią dochód wynosi od 1.000 zł do 2.500 zł miesięcznie na dwie osoby. Na potwierdzenie powyższych twierdzeń przedstawiła kopie dokumentów obrazujących przychód i koszty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres styczeń-listopad 2016r. Z dokumentów tych wynika, iż skarżąca w wyżej wskazanym okresie uzyskała przychód w wysokości 60.480 zł, dokonała zakupu towarów handlowych na kwotę 15.893 zł poniosła koszty w wysokości 6.102,25 zł. Tym samym dochód przed opodatkowaniem i składkami ZUS wyniósł 38.484,75 zł., co potwierdza wysokość deklarowanego obecnie przez stronę dochodu. Powyższa okoliczność, zdaniem referendarza sądowego nie stanowi jednakże o zmianie sytuacji majątkowej i życiowej strony w sposób uzasadniający przyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu. Skarżąca nie utraciła bowiem źródła dochodu, którego posiadanie deklarowała w poprzednio złożonym wniosku, a jedynie wysokość tego dochodu uległa zmniejszeniu. Nie można również zakładać, że sytuacja finansowa skarżącej w zakresie uzyskiwanego dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej nie ulegnie w przyszłości poprawie. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem strona wniosła sprzeciw, w którym zarzuciła: - błąd w ustaleniach faktycznych mający istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie nie przeanalizowanie w pełni sytuacji materialnej wnioskodawczyni i uznaniu, że w chwili obecnej jest ona w stanie ustanowić adwokata z wyboru, podczas gdy strona ma liczne zobowiązania wynoszące setki tysięcy złotych, co uniemożliwia jej ponoszenia jakichkolwiek dodatkowych kosztów poza spłatą zobowiązań oraz utrzymaniem siebie i rodziny; - naruszenie przepisów postępowania a mianowicie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), poprzez uznanie, że stronie nie przysługuje pomoc prawna z urzędu ze względu na fakt, że Sąd I instancji nie jest związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod rozwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonywanych przez organ administracji, którego akt lub organ zostały naruszone, podczas gdy jedynymi przesłankami warunkującymi udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym są przesłanki materialne (finansowe); - nie rozpoznanie w całości wszystkich danych znajdujących się w aktach sprawy i stwierdzenie, że mąż strony powinien wynająć, wydzierżawić lub sprzedać posiadane nieruchomości, podczas gdy liczne ziemie należące do wyżej wymienionego obciążone są hipotekami i innymi obciążeniami uniemożliwiającymi swobodne korzystanie przez stronę z prawa własności. Skarżąca podkreśliła, że schorzenia neurologiczne, które u niej obecnie wykryto generują koszty związane z leczeniem oraz dojazdem na zabiegi medyczne. Obecny jej stan uniemożliwiał będzie udział w toczącym się postępowaniu. Udział ten, zdaniem strony jest niezbędny do rozpoznania sprawy, dysponując całkowicie zebranym materiałem dowodowym. Strona nie mogąc brać udziału w rozprawach, nie będzie miała możliwości zając swojego stanowiska, jak też przedstawić na poparcie swoich twierdzeń stosownych dowodów. Dodała, że jedynymi przesłankami warunkującymi udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym są przesłanki materialne. Do sprzeciwu dołączono: informację dla lekarza kierującego, postanowienie w przedmiocie podziału majątku, odpisy ksiąg wieczystych oraz umowę majątkową małżeńską. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a., m. in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takowego postanowienia sąd- jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od rzeczonego postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. ( § w/w przepisu ). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. ( § 3 tegoż przepisu ). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W komentowanej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny działa jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. W myśl art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata z urzędu jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną. Dokonując analizy sytuacji majątkowej skarżącej oraz dokumenty znajdujące się w aktach sprawy Sąd doszedł do wniosku, że znajduję się ona w trudnych warunkach materialnych i nie posiada realnych możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania . Materiał znajdujący się w aktach sprawy dał Sądowi możliwość porównania go z hipotezą normy zawartej w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i stwierdzenia, że skarżąca wykazała wystąpienie ustawowej przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Biorąc pod uwagę dochód uzyskiwany przez skarżącą oraz jej stan zdrowia Sąd uznał, że zasługuje na uwzględnienie wniosek strony o przyznanie adwokata z urzędu. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.