I SA/Ol 593/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. D. i P. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr Rep. "[...]" w przedmiocie: stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 29 października 2012r. skarżący P. D. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez wnioskodawcę formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie wynikały jakiekolwiek dane dotyczące jego majątku, dochodów, stanu materialnego jak również stanu rodzinnego. Skarżący P. D. wykreślił rubryki dotyczące posiadania majątku nieruchomego, ruchomego, zasobów pieniężnych, dochodu, stanu rodzinnego, stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz innych dodatkowych informacji o stanie majątkowym. Jako argumentację wniosku podniósł jedynie, iż nie posiada środków na prowadzenie sprawy. Wskazał, że Urząd Miasta w "[...]" poprzez swoje działanie doprowadza do niewypłacalności finansowej. Z akt administracyjnych wynikało, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości w "[...]". Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U z 2012, poz. 270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., został on wezwany w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów takich jak: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem ( w tym rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, czynsz, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia z czego się utrzymuje, w związku z wypełnieniem rubryki nr 10 formularza wniosku PPF " Dochody" w sposób wskazujący, iż nie uzyskuje żadnych dochodów, w sytuacji korzystania z pomocy finansowej innych osób ( np. rodziny), należało wskazać stopień pokrewieństwa oraz uprawdopodobnić, iż osoby te są w stanie pomagać skarżącemu, poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość dochodów tych osób (np. odcinki renty, emerytury, wyciągi bankowe potwierdzające wpływy wynagrodzenia), - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy korzysta z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości i częstotliwości otrzymywanych świadczeń, - oświadczenia o posiadanych nieruchomościach (podania ich rodzaju, powierzchni i położenia), ruchomościach, przedmiotach wartościowych o wartości większej niż 3000 euro, zasobach pieniężnych, oszczędnościach, papierach wartościowych, w okresie od 01.01.2011 r. do 29.10.2012 r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należało wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu, ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży), - wyciągów bankowych z wszystkich posiadanych kont) z okresu ostatnich trzech miesięcy (wrzesień - październik 2012r.) posiadanych przez skarżącego, bądź oświadczenia o braku powyższych, – wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o stanie majątkowym współmałżonki (nieruchomościach, podania ich rodzaju, powierzchni i położenia, ruchomościach, przedmiotach wartościowych o wartości większej niż 3000 euro, zasobach pieniężnych, oszczędnościach, papierach wartościowych) – w okresie 01.01.2011 – 29.10.2012r., – oświadczenia czy posiada polisy ubezpieczeniowe, jeżeli tak to kiedy zostały(a) zawarte(a), jaka jest wysokość i częstotliwość rat oraz jakie środki zostały na nich zgromadzone. Powyższe wezwanie zostało doręczone wnioskodawcy w dniu 8 stycznia 2013r. Skarżący nie nadesłał żadnych oświadczeń i dokumentów. Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić także należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Stosownie bowiem do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Tymczasem złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. nie zawierało nie tylko dostatecznych czy wyczerpujących danych, lecz nie zawierało żadnych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd pismem z dnia 21 grudnia 2012r. zwrócono się o jego uzupełnienie wskazując jednocześnie jakie oświadczenia oraz dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać. Pomimo upływu wyznaczonego terminu sądowego, do dnia wydania niniejszego orzeczenia wnioskodawca nie nadesłał jakichkolwiek żądanych dokumentów ani oświadczeń. W tej sytuacji stwierdzić należało, iż skarżący nie udowodnił, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Dlatego też w ocenie rozpoznającego wniosek istotnym dla oceny kompletnej i rzeczywistej sytuacji skarżącego było zestawienie jego miesięcznych wydatków oraz wysokości dochodów. Niezbędne jest bowiem porównanie możliwości finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy (a więc badanie sytuacji materialnej po opłaceniu stałych koniecznych wydatków) z wielkością obciążeń tytułem kosztów, jakie strona musi ponieść w danym postępowaniu. Skarżący mógł również wyjaśnić, że utrzymuje się z pomocy opieki społecznej lub pomocy rodziny czy innych osób. Tym samym nie ustalono z czego skarżący się utrzymuje w sytuacji wykazania braku jakichkolwiek dochodów. Nie wyjaśniono czy skarżący posiada rachunki bankowe czy posiada (bądź posiadał) zgromadzone na nich środki finansowe. Niewyjaśniona pozostała również kwestia posiadania ewentualnego majątku przez skarżącego w okresie dwuletnim przed dniem złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym nie zostało wyjaśnione czy skarżący w tym okresie posiadał ewentualne składniki majątkowe, a jeżeli tak to jakie. Dane w tym zakresie również uwiarygodniają przedstawianą przez potencjalnego wnioskodawcę trudną sytuację majątkową. Obrazują bowiem tę sytuację w przedziale czasu poprzedzającym złożenie skargi i pozwalają stwierdzić, czy brak majątku występuje od dłuższego czasu, czy przeciwnie stosunkowo niedawno wnioskodawca wyzbył się bądź spieniężył oraz jakie składniki swojego majątku. Reasumując stwierdzić należy, iż stan majątkowy skarżącego nie został w jakikolwiek sposób wyjaśniony. Oświadczenie złożone we wniosku, iż nie posiada środków na prowadzenie sprawy nie jest wystarczające dla oceny jego stanu majątkowego i nie może stanowić podstawy przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Uzyskanie powyższych danych było istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego. Bez dokładnego bowiem ustalenia stanu majątkowego, dochodów i wydatków nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych czy ich części. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić natomiast podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Należy także wskazać, że Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w wyroku z dnia 16 października 2012 r. w sprawie Piętka przeciwko Polsce (skarga nr 34216/07) wskazał, iż "od stron (...) ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się dołożenia staranności i współpracy z sądem, w szczególności, kiedy prowadzone postępowanie o zwolnienie od kosztów dotyczy przedstawienia sądowi, w zakreślonym terminie, dowodów dotyczących sytuacji finansowej strony, niezłożenie wymaganych dokumentów w zakreślonym terminie oznacza brak podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów sadowych". W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.