I SA/Ol 60/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. J. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego i doradcy podatkowego w sprawie ze skargi I. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: I. przyznać prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę 200 zł (dwieście złotych); II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego i doradcy podatkowego. Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2009r. (doręczonym w dniu 5.05.2009r.) Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówiła I. J. przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 12 maja skarżąca wniosła sprzeciw, zatem stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. postanowienie referendarza sądowego utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu przeszła do kompetencji sądu. Rozpoznając wniosek z dnia 18 marca 2009r. o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego i doradcy podatkowego Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje: Uregulowana przepisami Oddziału 2, Rozdziału 3, Działu V p.p.s.a. instytucja prawa pomocy stanowi realizację zagwarantowanego Konstytucją prawa do sądu. W myśl art. 244 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego (jednego spośród wymienionych profesjonalnego pełnomocnika, a nie kilku) i stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przysługuje – co do zasady osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z literalnego brzmienia przepisów dotyczących prawa pomocy wynika, że należy brać pod uwagę sytuację majątkową strony. Nie wyklucza to jednak dokonywania oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przy wykładni systemowej ustawy normującej tryb postępowania przed sądem administracyjnym. Zapewnienie dostępu do sądu nie oznacza bowiem zagwarantowania stronie w każdym wypadku gdy tego żąda, bezwarunkowego prawa do bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów. Pomoc taka stanowi odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., że strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Do sądu należy ocena, czy wykazana przez stronę sytuacja majątkowa, rodzinna i osobista stanowi wystarczającą podstawę do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w tym także w kontekście rodzaju sprawy i treści skargi. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 1336,31 zł brutto, a netto (w tym po potrąceniach komorniczych) 790.97 zł. Nie posiada żadnego majątku: nieruchomości, ruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów majątkowych o wartości powyżej 3.000 euro. Zamieszkuje w domu syna, który użycza jej pokoju z możliwością korzystania z kuchni i łazienki. Nie prowadzi z synem wspólnego gospodarstwa domowego. Na uzasadnienie żądania skarżąca podała, że z emerytury w kwocie 780,97 zł nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego bez uszczerbku dla zaspokojenia podstawowych potrzeb. Natomiast pomoc prawna jest jej potrzebna głównie dlatego, że nie zna orzecznictwa NSA i Komentarzy itd. a prawo jest niejednoznacznie interpretowane przez poszczególne urzędy i izby skarbowe. Z akt sądowych wynika, że wcześniej tj. przed złożeniem wniosku na urzędowym formularzu, wnioskodawczyni żądając zwolnienia od kosztów podała, iż ponosi miesięczne wydatki na leki w kwocie 200 zł (od 1991r. ma stałą grupę inwalidzką), na środki czystości - 140 zł, na niezbędną odzież i telefon oraz porto łącznie 150 zł i 300 zł na wyżywienie. Natomiast na wezwanie Referendarza wystosowane w trybie art. 255 p.p.s.a. o podanie dokładniejszych danych oraz przedstawienie dokumentów potwierdzających wydatki, przedstawienie dochodów syna oraz wypowiedzenia się w kwestii ewentualnie posiadanych rachunków bankowych – w piśmie z dnia 14.04.2009r. wyjaśniła, że nie posiada rachunku bankowego i odmówiła informacji w pozostałym zakresie. W sprzeciwie od postanowienia Referendarza skarżąca nie podała żadnych nowych okoliczności, które szczegółowo obrazowałyby jej aktualną sytuację, a powołała się na przeszłe zdarzenia związane z prowadzoną działalnością, które, jak należy wnioskować spowodowały, że ta działalność nie przyniosła oczekiwanych rezultatów. Mając na uwadze opisany stan sprawy Sąd uznał, że trudna sytuacja materialna nie uzasadnia przyjęcia, że wnioskodawczyni nie posiada środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (jak to stanowi art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) dla całkowitego zwolnienia od kosztów i ustanowienia radcy prawnego bądź doradcy podatkowego. W ocenie Sądu uzasadnione jest przyznanie pomocy częściowej – stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 200 zł. Z emerytury w kwocie netto 780 zł skarżąca jest w stanie ponieść jednorazowy wydatek w kwocie 200 zł bez uszczerbku koniecznego utrzymania, zwłaszcza że mieszka z synem, któremu (jak wynika z akt sprawy podatkowej) przekazała majątek. Sąd uznał za nieuzasadnione udzielenie pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji strona może działać osobiście. Należy wskazać, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. przy rozstrzyganiu sprawy Sąd nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stąd nieznajomość orzecznictwa NSA (czy komentarzy) dotyczącego kwestii rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją nie stanowi wystarczającej przesłanki do uznania, że zaistniała konieczność ustanowienia radcy prawnego bądź doradcy podatkowego. Wnioskodawczyni nie wskazała żadnych innych okoliczności, które uniemożliwiłyby jej, bez pomocy pełnomocnika dochodzenie praw przed sądem. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.