I SA/Ol 602/19

WyrokWSA w Olsztynie2019-11-21

Skład orzekający: Jolanta Strumiłło, Renata Kantecka, Przemysław Krzykowski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ administracji prawidłowo zastosował klauzulę dotyczącą przypadków obejścia prawa (art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013) odmawiając przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi (ONW) z powodu sztucznego stworzenia warunków do uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji prawidłowo zastosowały klauzulę obejścia prawa, odmawiając przyznania płatności ONW. Stwierdzono, że wystąpiły łącznie przesłanka obiektywna (multiplikowanie podmiotów w celu obejścia zasady degresywności płatności) i subiektywna (zamierzona koordynacja działań przez C.C. i powiązane podmioty w celu uzyskania nienależnych korzyści). Działania te uniemożliwiły osiągnięcie celów systemu wsparcia, jakim jest m.in. wspieranie konkurencyjności i zapobieganie koncentracji środków w dużych gospodarstwach.
Stan faktyczny
Skarżący S.B. złożył wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2017. Organy administracji odmówiły przyznania płatności, uznając, że skarżący stworzył sztuczne warunki do uzyskania korzyści niezgodnych z celami pomocy finansowej. Stwierdzono, że skarżący nie prowadził samodzielnie gospodarstwa rolnego, a jego działania były częścią skoordynowanego przedsięwzięcia z innymi podmiotami, zarządzanego przez C.C., w celu obejścia zasady degresywności płatności. Skarżący zarzucił organom naruszenie przepisów K.p.a. i prawa materialnego.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło ( sprawozdawca ) Sędziowie sędzia WSA Renata Kantecka sędzia WSA Przemysław Krzykowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Niewiadomska po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 21 listopada 2019r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2017 oddala skargę. S.B. (strona, skarżący, beneficjent) wniósł do wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie (dalej: "Dyrektor OR ARiMR") z dnia "[...]"., którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Kierownik BP ARiMR") z "[...]"r., odmawiającą stronie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2017. Jak wynika z przedstawionych wraz ze skargą akt administracyjnych sprawy, w dniu "[...]". strona wniosła o przyznanie płatności na rok 2017, w tym m.in. płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2017 deklarując grunty rolne o powierzchni 46,57 ha. Rozpatrując wniosek, Kierownik BP ARiMR uznał, że zostały stworzone sztuczne warunki do otrzymania korzyści niezgodnych z celami pomocy finansowej przyznawanej w ramach dennego systemu wsparcia i w konsekwencji odmówił przyznania stronie wnioskowanej pomocy. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Dyrektor OR ARiMR odwołał się do przepisów § 2 ust. 1 – 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 – 2020 (Dz. U. z 2015 r. poz. 364 ze zm.), a także art. 3 pkt 1-3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2017 r., poz. 1853). Powołał ponadto brzmienie art. 4 ust. 1 lit. a) i lit. c) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. UE L z 2013 r. Nr 347 s. 608). Organ odwoławczy zaznaczył, że zgodnie z art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L z 1995 r. Nr 312 s. 1), działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. Ponadto stosownie do art. 60 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej (Dz. Urz. UE L Nr 347 s. 549 ze zm.) bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Organ odwoławczy wskazał, że beneficjentem jakiejkolwiek pomocy z ARiMR może być osoba, która jest rolnikiem, która posiada i prowadzi gospodarstwo rolne, oraz która produkuje żywność i pasze. Z materiału dowodowego wynika, że skarżący nie spełnił przymiotów beneficjenta. Podał również, że skarżący uczestniczy jedynie w "projekcie" pozyskiwania zawyżonych dopłat przez C Sp. z o.o. z siedzibą w S.. Prawidłowość ustaleń, że osoby zarządzające Spółką stworzyły sztuczne warunki w celu uzyskania korzyści majątkowych potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z 15 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Ol 213/19, dokonując oceny materiału dowodowego obejmującego m.in. pozyskiwanie nieuprawnionych dopłat przez stronę. Organ odwoławczy wskazał, że w dniu "[...]"r. strona złożyła wniosek o wpis do ewidencji producentów i nadanie numeru identyfikacyjnego, w którym jako pełnomocnika podała C.C, który jest wspólnikiem Spółki C i jednocześnie pełnomocnikiem 11 innych producentów rolnych, wobec których jest osobą bliską mającą bezpośredni wpływ na osoby reprezentowane. Zdaniem organu II instancji, zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdził, że skarżący nie prowadził samodzielnie i na własny rachunek gospodarstwa rolnego. Rzekome gospodarstwo rolne nie stanowi jednostki samodzielnej, a deklarowane do płatności grunty rolne są częścią składową gospodarstwa Spółki. W kontekście uzyskiwanych dochodów, ubiegania się o te same płatności, posiadania tego samego adresu, osoby pełnomocnika, wspólnych rachunków bankowych, powiązania pomiędzy Spółką i pozostałymi producentami, w tym również skarżącym, pozwalały na uznanie, że stanowią oni w istocie jeden podmiot gospodarczy. Zdaniem organ odwoławczego przedłożone dokumenty: umowa dzierżawy gruntów rolnych zawarta w dniu "[...]"r., umowa świadczenia usług agrotechnicznych z dnia "[...]"r., faktura za dzierżawę z dnia "[...]"r., wypowiedzenie umowy dzierżawy z dnia "[...]"r. oraz wykaz działań agrotechnicznych nie potwierdzają działalności prowadzonej samodzielnie i na własny rachunek przez skarżącego. Dokonując analizy wysokości czynszu dzierżawnego za okres obowiązywania umowy dzierżawy, tj. 10 lat począwszy od 1 maja 2017 r., organ II instancji uznał, że korzyści, jakie mogłaby uzyskać Spółka z tytułu dopłat są niewspółmiernie wyższe niż zysk z tytułu czynszu dzierżawnego. Analizując przedłożone dokumenty stwierdzono, że kwota faktury dotyczącej czynszu dzierżawnego jest nieadekwatna do wielkością jaka powinna być zapłacona. Brak jest również dokumentów potwierdzających zmiany warunków dzierżawy. Dokonując analizy umowy na świadczenie usług agrotechnicznych na rok 2017r. wskazano, że skarżący nie wykonał osobiście żadnych zabiegów agrotechnicznych. Całość prac została wykonywana przez K.H. Rozliczenie odbywało się na zasadzie opłaty w postaci zbalotowanego siana. W ocenie organu, potwierdziło to, że w latach 2015 – 2018 działki rolne były w całości użytkowane rolniczo przez inne osoby, a zamiarem strony nie było pozyskiwanie dochodu z plonów. W ocenie organu, potwierdziło to, że zamiarem strony nie było pozyskiwanie dochodu z plonów. Biorąc pod uwagę powyższe oraz okres zawarcia umowy dzierżawy zdaniem organu, zachodzi podejrzenie, że zawarta przez stronę umowa dzierżawy była umową pozorną. Za pozornością umowy przemawiał również fakt jej rozwiązania (pismem z dnia "[...]"r. i wygasła "[...]"r.) pomimo zawarcia jej na okres 10 lat. W dalszej kolejności organ II instancji przedstawił wynik symulacji przewidywanej płatności za rok 2017, jaką mogłaby uzyskać Spółka, gdyby zadeklarowała wydzierżawione działki, zgodnie z którym przybliżona płatność dla Spółki za 2017 r. wyniosłaby 7.831,25 zł, tj. o 57.755,70 zł mniej niż suma płatności uzyskanych przez indywidualnych producentów. W ocenie organu, pomimo że skarżący formalnie stanowi odrębny podmiot, jest jednak faktycznie ściśle powiązana ze Spółką oraz pozostałymi osobami fizycznymi, które łączy osoba pełnomocnika, stopień pokrewieństwa. Strona nie posiada infrastruktury w postaci budynków, maszyn czy urządzeń rolniczych. Nie okazała dokumentów świadczących o prowadzeniu działalności rolniczej w sposób samodzielny i niezależny od innych podmiotów. Nie posiada własnego majątku i korzysta z podmiotów zewnętrznych. Strona nie wykazała, aby osiągnęła dochody, ponosiła koszty działalności, bądź posiadała dokumenty potwierdzające prowadzenie działalności rolniczej we własnym imieniu i na własną rzecz. Gospodarstwo rolne nie jest odrębnym i samodzielnym podmiotem gospodarczym pod względem technicznym i ekonomicznym, nie jest też kierowane przez stronę. Zdaniem organu odwoławczego celem umów dzierżawy gruntów był podział gospodarstwa Spółki na kilka mniejszych, co miało na celu pobieranie zwiększonych dopłat do gruntów rolnych. Gospodarstwo strony nie stanowi jednostki wyodrębnionej, a jest częścią składową gospodarstwa Spółki. Organ odwoławczy uznał również, że nie doszło do naruszenia art. 7, art. 7a § 1, art. 8, art. 75 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej jako "k.p.a.". W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona, wnosząc o uchylenie decyzji organu odwoławczego i orzeczenie o kosztach postępowania, zarzuciła tej decyzji naruszenie norm postępowania mające bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie, tj.: 1) art. 6 k.p.a. polegające na kwestionowaniu faktu prowadzenia przez skarżącego działalności rolniczej, pomimo iż zakres i sposób czynności skarżącego na gruntach w pełni odpowiada pojęciu działalności rolniczej w rozumieniu przepisów unijnych, co oznacza, że organ posługiwał się pozanormatywnymi kryteriami; 2) art. 7 k.p.a. polegające na bezpodstawnej odmowie podjęcia na wniosek strony czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności ustalenia stopnia samodzielności w prowadzeniu działalności rolniczej przez skarżącego. 3) art. 7 i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 27 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wpieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 – 2020 (Dz. U. z 2018 r. poz. 627 ze zm.) poprzez naruszenie zasady praworządności oraz zaufania do organów władzy publicznej, polegające na: - samowolnym odwróceniu (przeniesieniu na stronę) ciężaru dowodu, w zakresie ustalenia przesłanek zastosowania klauzuli sztucznych warunków, pomimo iż istniejące orzecznictwo sądów administracyjnych wyraźnie wskazuje, że to organ administracji powinien w sposób obiektywny udowodnić, a nie jedynie ogłosić, zaistnienia w sprawie przesłanek zastosowania klauzuli sztucznych warunków; - przyjęciu bezprawnego domniemania stworzenia przez skarżącego rzekomo sztucznych warunków wyłącznie w oparciu o istnienie kilku okoliczności, o niejasnym znaczeniu dla sprawy, takich jak fakt korzystania przez skarżącego z tego samego pełnomocnika, co inni beneficjenci, które to okoliczności organ zaliczył do dowolnie pojemnej kategorii "powiązań"; - rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie analogii do innych rozpatrywanych przez organ przypadków, a więc na skutek obciążenia skarżącego wnioskami i ocenami odnoszącymi się do innych beneficjentów, bez dokładnego wyjaśnienia, czy takie wnioski i oceny będą miały także zastosowanie, ze względu na obiektywne okoliczności sprawy do osoby skarżącego. 4) art. 77 § 1 K.p.a. - polegające na braku wszechstronnego rozpatrzenia dostępnego materiału dowodowego. 5) art. 80 K.p.a. - polegające na braku udowodnienia przez organ okoliczności, mających odpowiadać przesłankom zastosowanej normy art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. 6) art. 107 § 3 K.p.a. - polegające na braku spełniającego standardy określone przez ustawodawcę uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, w szczególności wyrażonego w decyzji przekonania, że skarżący miał jakoby w sposób sztuczny i sprzeczny z celami systemu płatności ONW utworzyć warunki do przyznania mu wnioskowanych płatności. Organ nie wykazał konkretnych okoliczności dotyczących bezpośrednio samego skarżącego, na których oprzeć miał swoje tezy ani nie wskazał logicznych związków pomiędzy rozmaitymi okolicznościami, jakie przytoczył w swojej decyzji organ, a rzekomym zaistnieniem przesłanek do odmowy przyznania stronie płatności-na podstawie powołanej jako podstawa rozstrzygnięcia normy prawa materialnego. 7) art. 10 oraz art. 79a K.p.a. - poprzez rażące zaniechania przez organ I instancji dopełnienia wynikającego z w/w przepisów obowiązku wyraźnego poinformowania strony na piśmie o zakończeniu prowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego, związanej z tym faktem możliwości ostatecznego wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów (podczas gdy skarżący zwracając się do organu o wyznaczenie nowego terminu przesłuchania oczekiwał że będzie miał możliwość przedstawić dowody w postaci swojego osobistego oświadczenia w obecności pracowników organu) W ocenie strony, konsekwencją w/w naruszeń zasad postępowania było naruszenie przez organ następujących norm prawa materialnego: art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego Rady (UE) nr 1306/2013 poprzez próbę zastosowania jako podstawy rozstrzygnięcia pomimo braku wykazania określonych w tym przepisie przesłanek; W uzasadnieniu strona podniosła m.in. , że okoliczności sprawy nie dają podstaw do zastosowania jako podstawy rozstrzygnięcia klauzuli sztucznych warunków powołując się na wyrok TSUE z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12. Wskazano również, że organ swojej tezy o fikcyjnej roli skarżącego (statusie osoby de facto podstawionej) nie udokumentował żadną konkretną wątpliwością odnośnie faktycznego zaangażowania skarżącego w realne prowadzenie gospodarstwa (tzn. w sprawie nie ma żadnych argumentów, nie mówiąc o dowodach, z których można by za uzasadniony uznać pogląd, że skarżący w rzeczywistości nie zajmował się faktycznie gruntami będącymi przedmiotem uzyskanej przez niego dzierżawy). Zdaniem strony organ nie dostrzegł, że oddanie skarżącemu w ekonomicznie korzystną dzierżawę użytkowanych przez niego i zadeklarowanych z tego tytułu do płatności gruntów rolnych miało inny powód niż chęć stworzenia sztucznych warunków do uzyskania przez skarżącego unijnych płatności - powodem tym była, mieszcząca się z cała pewnością w granicach racjonalnie pojmowanych zasad doświadczenia życiowego - wola udzielenia członkowi rodziny wsparcia poprzez zaoferowania mu bazy materialnej, umożliwiającej mu ubieganie się o publiczne środki unijne z tytułu wykonania przez niego osobiście (a nie przez udzielającą dzierżawy spółkę, czego w najmniejszym stopniu organ nie wykazał) faktycznych prac zmierzających do utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej, nagradzanych przez prawodawcę unijnego przewidzianym we właściwych przepisach wsparciem finansowym z tego tytułu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczas prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie była zasadna. Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do oceny, czy organ odwoławczy prawidłowo zastosował wobec strony art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013, tj. klauzulę dotyczącą przypadków obchodzenia prawa. Zgodnie z tym przepisem, bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Nadto przepisem prawa materialnego, który wyznacza kierunek prowadzenia ustaleń faktycznych w sprawie, jest art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95. W myśl tego przepisu, działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przepisy te zawierają tzw. klauzulę generalną pozwalającą organom administracyjnym podejmowanie działań mających na celu zapobieżenie obejścia prawa przez podmioty ubiegające się o przyznanie płatności i ich otrzymanie wbrew intencjom prawodawcy unijnego (wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I GSK 736/18, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak inne orzeczenia powołane poniżej, o ile nie podano innego publikatora). W konstrukcji norm prawa unijnego zwrotem niedookreślonym jest sformułowanie "warunki zostały sztucznie stworzone". Ustalenie znaczenia tego pojęcia może mieć miejsce wyłącznie w ściśle określonym stanie faktycznym, przy czym ustawodawca określił cel "sztucznego stworzenia warunków", którym jest uzyskanie korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia. W ocenie Sądu, na gruncie analizowanego przepisu warunki można uznać za stworzone sztucznie, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności faktycznych można przyjąć, że nie miałyby one miejsca gdyby podmiot działał rozsądnie, kierując się zgodnymi z prawem motywami innymi niż uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia (wyrok NSA z 15 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 563/19). Omawiana klauzula generalna nie dotyczy konkretnych sytuacji, jakie mogą powstać na gruncie konkretnej płatności. Z założenia obejmuje całość bądź istotną część zjawiska uznawanego za sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale innemu przepisowi - dla podmiotu tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu (wyrok NSA z 8 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 1621/18). Nie jest bowiem możliwe stworzenie skutecznej normy ogólnej, która wprost przewidywałaby zakaz wskazanego wyżej działania prowadzącego wprost do uzyskania płatności w wysokości wyższej od tej, którą beneficjent otrzymałby w "normalnym" układzie rzeczy (wyrok NSA z 13 grudnia 2018 r., sygn. akt I GSK 917/18). Aby zastosować przepis sankcyjny o wyłączeniu płatności, organy administracji powinny drobiazgowo ustalić i udowodnić wszystkie okoliczności mogące stanowić potwierdzenie stworzenia w sposób sztuczny warunków wymaganych do otrzymania płatności. Stanowisko to znajduje odzwierciedlenie w argumentacji przedstawianej w uzasadnieniu wyroków składających się na jednolitą linię orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych, które w podobnych sprawach wielokrotnie odwoływały się do wykładni prawa przedstawionej w uzasadnieniu wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 Słynczewa siła EOOD przeciwko Izpylnitelen direktor na Dyrżawen fond "Zemedelie" - Razplasztatelna agencija (opubl. http://eur-lex.europa.eu). W uzasadnieniu tego wyroku TSUE wskazał, że organ, dokonując oceny w konkretnych okolicznościach sprawy, jest obowiązany wykazać, że doszło do łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogół obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i elementu subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań unijnych poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Z orzeczenia TSUE wynika, że zaistnienie tego subiektywnego elementu może zostać również wzmocnione przez dowód zmowy mogącej przyjąć postać zamierzonej koordynacji pomiędzy różnymi inwestorami ubiegającymi się o pomoc w ramach systemu wsparcia, w szczególności gdy projekty inwestycyjne są identyczne lub gdy istnieje więź geograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna, prawna lub personalna pomiędzy tymi projektami (pkt 41 wyroku). Dokonując wykładni pojęcia "stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności", TSUE wyraził m.in. pogląd, że sąd krajowy może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. W związku z powyższym wyrokiem TSUE należy wskazać, że jakkolwiek odnosił się on do treści art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011, to jednak ze względu na zbieżność z treścią art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 pozostaje on w dalszym ciągu aktualny oraz ma pełne zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Mając zatem na względzie okoliczności faktyczne sprawy i przedstawioną powyżej wykładnię przepisów prawa w wyroku TSUE, Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie organy wykazały w sposób niewątpliwy, że zaistniały łącznie obydwie przesłanki, poprzez które można ocenić zaistnienie sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia. Dla dokonania oceny, czy w przedmiotowej sprawie zostały stworzone we wskazanym rozumieniu sztuczne warunki, o których mowa w art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, konieczne jest ocenienie działań nie tylko skarżącego, ale również reprezentowanych przez C.C. pozostałych 10 podmiotów, a ponadto występujących pomiędzy nimi zależności i powiązań. Należy także podkreślić, że tutejszy Sąd weryfikował już kwestię stworzenia sztucznych warunków polegających na utworzeniu 12 podmiotów (11 osób fizycznych i spółka z o.o.) w ramach sądowej kontroli decyzji administracyjnej wydanej wobec innego podmiotu w ramach kampanii o przyznanie płatności na rok 2016, stwierdzając, że taka sytuacja stworzenia sztucznych warunków wystąpiła. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela i podtrzymuje w całości stanowisko tut. Sądu wyrażone w wyroku z 15 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Ol 213/19. Okoliczności faktyczne rozpoznawanej aktualnie sprawy związane z mechanizmem stworzenia całego skoordynowanego przedsięwzięcia i charakterem działalności są tożsame jak w przypadku odmowy przyznania płatności na rok 2016 w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 213/19. W niniejszej sprawie nie było kwestionowane formalnoprawne wyodrębnienie skarżącego jako podmiotu ubiegającego się o płatności rolne. Przedmiot sporu sądowego został umiejscowiony na innej płaszczyźnie dotyczącej tego, czy materiał dowodowy pozwalał przyjąć, że formalnoprawne wyodrębnienie podmiotowe mogło być uznane za wyodrębnienie sztuczne dokonane wyłącznie w celu uzyskania nienależnych płatności. W ocenie Sądu, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organy prawidłowo ustaliły, że doszło do stworzenia sztucznych warunków dla uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia z uwagi na wystąpienie zarówno przesłanki obiektywnej, jak i przesłanki subiektywnej. Wystąpienie elementu obiektywnego polegało na wykreowaniu obiektywnych okoliczności uniemożliwiających osiągnięcie celu wsparcia rolników na skutek multiplikowania podmiotów celem utworzenia wielu pozornie odrębnych gospodarstw rolnych, w ramach których składane były wnioski o przyznanie płatności. Stworzenie wielu podmiotów reprezentowanych przez tę samą osobę (C.C.) i wnioskujących o przyznanie płatności do działek rolnych o obszarach kwalifikujących je w przedziałach o wysokich stawkach płatności umożliwiało obejście zasady degresywności wyrażonej w przepisach dotyczących przyznania płatności w ramach systemów wsparcia ONW. Jak wynika z przeprowadzonej przez organ II instancji na s. 11 – 12 uzasadnienia decyzji analizy, gdyby do płatności ONW w 2017 r. został złożony jeden wniosek do łącznej powierzchni gruntów zadeklarowanych przez 10 gospodarstw rolnych, to uwzględniając degresywność płatności, przyznana zostałaby płatność w wysokości 7.831,25 zł. Natomiast kwota płatności do powierzchni gruntów zadeklarowanych osobno przez 10 gospodarstw rolnych wyniosłaby 65.586,95 zł. Tym samym nie budzi wątpliwości, że zgłoszenie do płatności gruntów przez pozornie odrębne od siebie gospodarstwa rolne pozwoliłoby ominąć zasadę degresywności płatności i w efekcie umożliwiłoby otrzymanie środków finansowych w wysokości większej niż w sytuacji, gdyby został złożony jeden wniosek, przy czym różnica ta wynosiłaby 57.755,70 zł. W tych okolicznościach została więc spełniona przesłanka obiektywna, gdyż poprzez obejście ograniczeń kwotowych i powierzchniowych nie mogły zostać osiągnięte cele wsparcia, które realizują przepisy wprowadzające ograniczenia, w tym m.in. wspieranie konkurencyjności rolnictwa, zrównoważony rozwój obszarów wiejskich, zapobieganie niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, przeciwdziałanie koncentracji środków w największych gospodarstwach, czy zrównoważony rozdział płatności wśród małych i dużych beneficjentów. Cele te można zrekonstruować z treści rozporządzeń unijnych (pkt 8 i 13 preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013, art. 3 i art. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005, Dz. U. UE. L 2013 r. Nr 347, s. 487 ze zm.), obrazujących wolę prawodawcy, aby wsparciem objęte zostały przede wszystkim mniejsze gospodarstwa, zważywszy, że duże podmioty korzystają już z tzw. efektu skali. Jak wskazano w pkt 13 preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013, cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów, a więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Wskazany powyżej cel, jakim jest wspieranie konkurencyjności, ma zapewnić balans i równomierny rozwój całej grupy przedsiębiorców. Służy temu mechanizm zmniejszający wsparcie dla producentów gospodarujących na większym areale poprzez wprowadzenie ograniczeń kwot wsparcia oraz ograniczeń powierzchni upraw, do których przysługują płatności. Wprowadzenie tego mechanizmu miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w dużych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach. Z uwagi na stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności wskazane cele wsparcia wynikające z obowiązujących przepisów prawa, nie mogły zostać w niniejszej sprawie osiągnięte, co oznacza, że wystąpiła przesłanka obiektywna, o której mowa w powołanym wyżej wyroku TSUE w sprawie C-434/12. Nie kwestionując tego, że strona spełniła wymogi przyznania wnioskowanej płatności, wskazać należy, że istotne znaczenie ma to, że jej działanie w sztucznie stworzonych warunkach uniemożliwiało osiągnięcie celów wynikających z obowiązujących przepisów. Gospodarstwo rolne stworzone zostało wyłącznie w celu uniknięcia skutków ograniczenia płatności dla dużych beneficjentów i to nie tylko przysługujących w ramach płatności ONW, lecz również płatności z innych tytułów. Zdaniem Sądu, w sposób niebudzący wątpliwości organy obu instancji wykazały również wystąpienie w sprawie przesłanki subiektywnej poprzez zobrazowanie zarówno w sposób opisowy, ale także tabelaryczny, powiązań osobowych, majątkowych i organizacyjnych pomiędzy skarżącym i pozostałymi podmiotami. Pozwoliło to na ustalenie zamierzonej koordynacji działań mającej na celu pozyskanie wyższego wsparcia niż to, które przysługiwałoby w sytuacji niestworzenia sztucznych warunków. Ustalone okoliczności faktyczne, które nie zostały skutecznie zakwestionowane przez skarżącego, zdaniem Sądu, jednoznacznie wskazują, że w sprawie nie mamy do czynienia z odrębnymi rolnikami prowadzącymi samodzielną działalność rolniczą, lecz z jednym gospodarstwem rolnym zarządzanym przez C.C.. Zaznaczenia przy tym wymaga, że aby ustalić, kto jest rolnikiem i jakie jest jego gospodarstwo rolne, należy ocenić, jak są realizowane funkcje zarządcze, jak jest ukształtowana struktura majątkowa, a także jak jest zbudowane zaplecze techniczne i organizacyjne i jakie są zasady działania podmiotu czy grupy osób, biorąc przy tym pod uwagę wszystkie jednostki produkcyjne wykorzystywane do działalności rolniczej (wyrok WSA w Bydgoszczy z 16 października 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 992/18). Analiza tych zależności w niniejszej sprawie doprowadziła organy do prawidłowego wniosku, że wykorzystując utworzone podmioty, C.C prowadził przy pomocy najbliższych współpracowników de facto jeden organizm gospodarczy, stanowiący jedno gospodarstwo rolne. Z okoliczności niniejszej sprawy wynika bowiem, że strona ustanowiła jako swego pełnomocnika C.C, który jest wspólnikiem C Sp. z o.o. i jednocześnie jest pełnomocnikiem 10 innych producentów rolnych, dla których jest osobą bliską. Przychody z działalności rolniczej oraz pozyskiwane w tej działalności płatności przez wszystkich zarejestrowanych producentów rolnych wpływały na rachunek bankowy C.C.. Grunty, w oparciu o które strona prowadziła działalność, nie były jej własnością, lecz były dzierżawione od Spółki. Przeprowadzona przez organ odwoławczy analiza wysokości czynszu za okres obowiązywania umowy dzierżawy, wykazała, że korzyści, jakie mogłaby uzyskać spółka z tytułu płatności były niewspółmiernie wyższe niż ewentualny zysk z tytułu czynszu dzierżawnego. Ponadto w toku postępowania strona nie wykazała, by posiadała infrastrukturę służącą prowadzeniu działalności rolnej w postaci np. budynków, maszyn czy urządzeń rolniczych. Strona nie wykonywała osobiście zabiegów agrotechnicznych, zlecając prace w tym zakresie innemu podmiotowi za wynagrodzeniem w postaci zbalotowanego siana. Tym samym strona nie wykazała, by działała w sposób samodzielny i niezależny. Ponadto zwrócenia uwagi wymagała okoliczność nieeksponowana przez organy w niniejszej sprawie, lecz znana Sądowi z urzędu na podstawie akt o sygn. I SA/Ol 213/19, że Spółka przekazała, na podstawie umów dzierżawy, grunty rolne osobom spokrewnionym lub spowinowaconym z osobami będącymi jej udziałowcami i członkami zarządu. Umowy dzierżawy nie były rejestrowane w Urzędzie Gminy, ewidencji gruntów Starostwa Powiatowego ani potwierdzone notarialnie. W świetle uzasadnienia wyroku tut. Sądu z dnia 23 maja 2019 r., analiza umów dzierżawy wskazywała, że korzyści uzyskiwane z czynszu dzierżawnego mogły jedynie zrekompensować Spółce koszty podatku rolnego, który Spółka uiszczała od całej powierzchni gruntów. Spółka nie wykazała przy tym, że z tytułu czynszu dzierżawnego uiszczane były płatności. Grunty wydzierżawione poszczególnym osobom stanowiły gospodarstwa rolne o powierzchni około 50 ha. Każde z tych gospodarstw rozpoczęło uczestnictwo w ramach tego samego pakietu i wariantu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego, przy czym działki ewidencyjne stanowiące własność spółki zlokalizowane są w bezpośrednim sąsiedztwie i stanowić mogą zorganizowaną całość. Zdaniem Sądu, wszystkie powyższe ustalenia potwierdzały, że jedynym celem umów dzierżawy gruntów był podział gospodarstwa rolnego na kilka mniejszych, co miało na celu pobieranie zwiększonych płatności do gruntów rolnych. W tych warunkach nie budzi wątpliwości Sądu, że w sprawie spełniona została także przesłanka subiektywna stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności. Rozproszenie gruntów mogących stanowić zorganizowaną całość, zarządzanych i należących pośrednio lub bezpośrednio do tej samej osoby i położonych w bliskim sąsiedztwie nie znajduje, zdaniem Sądu, uzasadnienia ekonomicznego, lecz potwierdza cel takiego działania, jakim jest obejście zasady degresywności przy płatności ONW. W ocenie Sądu, gospodarstwo rolne skarżącego formalnie tworzyło samodzielne gospodarstwo, w rzeczywistości jednak było to wyodrębnienie wyłącznie formalnoprawne, niestanowiące o jego samodzielności czy niezależności. Gospodarstwo to pozostawało w ścisłym związku z gospodarstwem Spółki oraz osobą C.C.. Wszystkie działania, które miały miejsce, stanowiły w istocie próbę dostosowania wzajemnych relacji między podmiotami, aby uzyskać maksymalne dofinansowanie. Pomimo zatem, że w rozpoznawanej sprawie skarżący wystąpił z oddzielnym wnioskiem o przyznanie płatności, działając formalnie jako samodzielny rolnik, to w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia nr 1307/2013 tworzył on wraz z pozostałymi gospodarstwami jeden organizm gospodarczy. W tych warunkach nie mogły zostać uwzględnione przedstawione przez stronę okoliczności mające uzasadniać inne niż nakierunkowane na osiągnięcie maksymalnych wpływów z tytułu płatności, powody wyodrębnienia gospodarstwa i twierdzenia o jego autonomiczności, jako nieoparte na obiektywnych dowodach oraz niestanowiące logicznych i racjonalnych argumentów powołania kilkunastu podmiotów. Mając zatem na względzie wykazane powiązania majątkowe, osobowe, i organizacyjne uzasadniające twierdzenie o istnieniu w sprawie zamierzonej koordynacji działań, które ukierunkowane były wyłącznie na uzyskanie korzyści sprzecznych z celem wsparcia, uznać należało, że organy prawidłowo uznały, iż w sprawie wystąpił zarówno element subiektywny, jak i obiektywny stworzenia sztucznych warunków, o którym mowa w wyroku TSUE z 12 września 2013 r., sygn. akt C-434/12. W rzeczywistości skarżący wraz z pozostałymi wnioskującymi o płatności byli w świetle art. 4 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia nr 1307/2013 jednym rolnikiem prowadzącym jedno gospodarstwo rolne, na którym poprzez stworzenie sztucznych warunków prowadzili działalność ukierunkowaną na osiągnięcie korzyści sprzecznych z celami wsparcia. Poczynione rozważania stanowią w zasadniczej części ustosunkowanie się do zarzutów skargi, w szczególności zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego Rady (UE) nr 1306/2013. Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga jedynie, że organy nie kwestionowały odrębnego bytu prawnego spółki kapitałowej w stosunku do osób fizycznych zasiadających w jej organach i/lub będących jej udziałowcami, lecz zastosowały wobec strony klauzulę dotyczącą przypadków obchodzenia prawa w sytuacji istnienia przesłanki sztucznych warunków. Odmawiając zaś uwzględnienia zarzutów skargi dotyczących naruszenia prawa procesowego, wskazać należy, że ustalenia stanu faktycznego znajdują odzwierciedlenie w aktach administracyjnych sprawy i zostały obszernie opisane w decyzjach organów obu instancji. W ocenie Sądu, organy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w celu zbadania zaistnienia przesłanek z art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, zebrały i wnikliwie rozpatrzyły zgromadzony materiał dowodowy, w tym materiał przedstawiony przez skarżącego, i na podstawie jego całokształtu trafnie oceniły okoliczności faktyczne, czemu dały wyraz w uzasadnieniach wydanych decyzji. W szczególności wyjaśniły dlaczego, pomimo spełnienia formalnych warunków pomocy, skarżący nie realizuje celów wsparcia, zaś jej powstanie i sposób działalności miały na celu wyłącznie obejście przepisów prawa. Tym samym nie można również zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że organy dopuściły się naruszenia art. 6 k.p.a., 27 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, art. 77 § 1 k.p.a., a także przepisów: art.10, art.79a, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) oddalił skargę.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło