I SA/Ol 611/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2016 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. D. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 20 października 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r., Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. oraz odsetek od nieuregulowanych w terminie zaliczek postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 300 (trzysta) złotych. K.D.(dalej: skarżący, wnioskodawca, strona), reprezentowany przez doradcę podatkowego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r., w przedmiocie : zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. oraz odsetek od nieuregulowanych w terminie zaliczek. Wnioskiem z dnia 18 sierpnia 2016 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wynika że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną i córką. Rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych przez konkubinę wnioskodawcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 8.000 zł netto. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada majątku. W opisie stanu majątkowego osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wyjaśnił, że konkubina posiada dom, o powierzchni 300 m2. W uzasadnieniu wniosku podał, że w związku z wydanymi przez organy podatkowe orzeczeniami utracił możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, która stanowiła jedyne źródło przychodu i zarobku wnioskodawcy. Na skutek działań egzekucyjnych strona obecnie nie dysponuje żadnym majątkiem, z którego mogłaby pokryć koszty postępowania sądowego. Nadto w wyniku prowadzonej egzekucji i wcześniejszego zabezpieczenia środków przez organ egzekucyjny, nie miał również możliwości dokonania zabezpieczenia środków na koszty sądowe. Wnioskodawca wskazał, że działania organów podatkowych doprowadziły do sytuacji, w której nie jest w stanie realizować innych zobowiązań z prowadzonej działalności gospodarczej jak i innych zobowiązań np. z tytułu alimentów na dziecko w kwocie 5.000 zł miesięcznie oraz obsługiwać kredytu bankowego w wysokości 9.000.000 zł Pismem z dnia 10 października 2016 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. , poz. 718 ze zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący pismem z dnia 3 października 2016 r. oświadczył, że: - wszelkie stałe koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego ponosi konkubina. Przy czym zaznaczył, że ze strony konkubiny nie może liczyć na środki pieniężne w zakresie szerszym niż wynika to z zasad współżycia społecznego. Nadto podkreślił, że na skutek działań organów podatkowych utracił możliwości prowadzenia działalności gospodarczej i tym samym możliwości zarobkowania. Dodał, że uzyskuje dochody ze stosunku zlecenia – miesięcznie w wysokości ok. 300 zł, - nie ma rodzeństwa. Rodzice wnioskodawcy utrzymują się z rent w kwotach 700 zł i 900 zł. Nie posiadają poza mieszkaniami, w których zamieszkują innego majątku, - na podstawie umowy najmu zajmuje lokal na Malcie, obecnie zobowiązania z tego tytułu nie są regulowane, - nie posiada statusu osoby bezrobotnej, z uwagi na zawartą umowę zlecenia, - córka nie posiada składników majątkowych o wartości powyżej 5.000 zł. Konkubina jest właścicielką domu o wartości ok. 900.000 zł, w którym wszyscy zamieszkują. Wyjaśnił, że w okresie od 1.01.2014 r. do 28.02.2015 r. dokonał sprzedaży nieruchomości, z tego tytułu uzyskał kwotę ok. 1.700.000 zł. Kwotę tę przeznaczył na spłatę zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek. Podkreślił, że w tym okresie nie przewidywał możliwości przeniesienia sporu na poziom sądowoadministracyjny, a tym samym konieczności opłacenia kosztów sądowych. Wskazał, że nieprawdopodobne jego zdaniem było, że w sytuacji gdy prowadził realną działalność gospodarczą, polegającą na kupnie i sprzedaży realnie istniejących samochodów, organy podatkowe wydadzą decyzje całkowicie negujące poniesione przez niego koszty uzyskania przychodu, - konkubina odmówiła ujawnienia wyciągów bankowych. Wnioskodawca zobowiązał się przedstawić swoje wyciągi z rachunków bankowych w terminie 7 dni od daty niniejszego pisma, - nie złożył zeznania rocznego za 2015 rok, z uwagi na brak dochodów, - z uwagi na faktyczną niemożliwość prowadzenia działalności gospodarczej zlikwidował ją w grudniu 2014r., -pełnomocnik zna jego sytuację majątkową, w skutek czego zgodził się na wypłatę wynagrodzenia po prawomocnym uchyleniu decyzji organów, gdy zostaną przywrócone jego realne możliwości zarobkowe, - stwierdził, że łączna wysokość wyegzekwowanych środków będzie wynikała z wyciągów, które skarżący zobowiązał się przedłożyć, w terminie 7 dni, - posiada polisę na życie od 2014 r., z tytułu której składkę roczną w 2016 r. w kwocie 24.000 zł opłaciła konkubina. Beneficjentami polisy są konkubina oraz córka. Zauważył, że składka jest podwyższona z uwagi na jego stan zdrowia. Podkreślił, że jego podstawowym i nadrzędnym obowiązkiem jest zapewnienie środków utrzymania córce na wypadek jego śmierci. Dodał, że taki obowiązek ciąży również na organach państwa, które są zobowiązane do ochrony praw dziecka. W związku z tym fakt ten nie powinien rozstrzygać o przyznaniu mu prawa pomocy. Do oświadczeń załączył: ostateczne wezwanie do zapłaty wystawione przez GETIN NOBLE BANK SA z dnia 21.07.2016 r. na kwotę 9.341.361,34 zł tytułem należności kapitałowej plus odsetki w wysokości ok. 100.000 zł i koszty upomnienia, trzy rachunki do umowy zlecenia na kwotę 300 zł brutto za ostatnie trzy miesiące br., fakturę za gaz za okres od 14.06.2016 r. do 13.08.2016 r. na kwotę 384,16 zł, fakturę z dnia 27.07.2016 r. na kwotę 707,34 zł oraz fakturę za energię elektryczną za okres od 05.03.2016 r. do 10.05.2016 r. na kwotę 1.417,87 zł. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 20 października 2016 r. odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał m.in., że analiza przedłożonych wybiórczo przez wnioskodawcę dokumentów nie daje podstaw do stwierdzenia, że opłacenie przezeń kosztów sądowych spowoduje negatywne skutki w odniesieniu do jego sytuacji bytowej, jak tego wymaga art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Innymi słowy sytuacja finansowa rodziny skarżącego w świetle przedstawionych oświadczeń nie jest na tyle trudna, aby uniemożliwiała poniesienie wskazanych kosztów. Referendarz sądowy stwierdził, że skarżący oraz prowadząca z nim wspólne gospodarstwo domowe konkubina oraz córka dysponują stałym dochodem w łącznej wysokości ok. 8.000 zł netto uzyskiwanym przez konkubinę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nadto mają zapewnione warunki mieszkaniowe, nie wykazują przy tym żadnych problemów z regulowaniem bieżących zobowiązań i należności, a także nie korzystają z instytucjonalnej pomocy społecznej. Zauważono, że z oświadczeń wnioskodawcy wynika, że status majątkowy jego i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe jest znacząco lepszy niż ogółu społeczeństwa. Konkluzja taka wynika ze złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń. Wnioskodawca bowiem wyjaśnił, że konkubina i córka zamieszkują, w domu którego właścicielką jest konkubina skarżącego, i w którym zamieszkuje również skarżący. Dodatkowo wnioskodawca wynajmuje nieruchomość na Malcie. Całe zaś koszty utrzymania wnioskodawcy i córki ponosi konkubina, która poza niezbędnymi wydatkami na utrzymanie również opłaciła składkę na polisę na życie wnioskodawcy w wysokości 24.000 zł za rok 2016 r. Powyższe oświadczenie, zdaniem referendarza sądowego obiektywnie stanowi o możliwości poniesienia przez skarżącego również kosztów postępowania sądowego. Fakt bowiem, że wnioskodawca wynajmuje nieruchomość na Malcie, pomimo, że jak twierdzi nie uzyskuje dochodów poza dochodem z umowy zlecenia w kwocie 300 zł, a jednocześnie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną mieszkającą w Polsce, świadczy niewątpliwie o ponadprzeciętnej sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego konkubiny. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem strona skarżąca w sprzeciwie podniosła, że ustalenia poczynione przez referendarza sądowego są wewnętrznie sprzeczne, a przez to wadliwe. Z tego powodu trudno jednoznacznie stwierdzić, co faktycznie stanowiło podstawę odmowy przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący w uzasadnieniu sprzeciwu wskazuje na sprzeczności zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Do sprzeciwu załączono zaświadczenie z Banku BPH, z którego wynika kwota zadłużenia: 11.374.142,45 zł oraz zaświadczenie z Banku Zachodniego WBK obrazujące zajęcia egzekucyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ocena czy w sprawie zachodzi konieczność zwolnienia strony od kosztów sądowych podejmowana jest przede wszystkim na podstawie oświadczenia o stanie majątkowym strony. Powinno ono być tak sporządzone by odzwierciedlało całą sytuację majątkową i życiową ubiegającego się o zwolnienie. Pozwala ono na ocenę czy strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek w niniejszej sprawie dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Prawo pomocy jest jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu i zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jednak to rzeczą wnioskodawcy jest dokładne i zgodne z prawdą przedstawienie własnej sytuacji majątkowej oraz wykazanie, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu przedstawione przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji finansowej i osobistej pozwoliły stwierdzić, iż złożony przezeń wniosek zasługiwał na uwzględnienie. Wnioskodawca nie będzie w stanie w całości ponieść kosztów sądowych w sytuacji, w której nie ma bieżących dochodów, poza kwotą ok. 300 zł otrzymywaną w ramach stosunku zlecenia. Posiadane przez niego rachunki bankowe zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. W wyniku działań organu podatkowego i jego orzeczeń zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz wysokość wpisu w niniejszej sprawie, do którego uiszczenia strona jest zobowiązana (38.025 zł), zdaniem Sądu, strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Sądu sytuacja finansowa skarżącego pozwala na wygospodarowanie środków na uiszczenie kosztów sądowych w części. Przyznane zwolnienie nie przekracza możliwości finansowych skarżącego, a opłacenie wpisu sądowego w wysokości 300 złotych nie uczyni uszczerbku w utrzymaniu koniecznym wnioskodawcy i jego rodziny. Za przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 300 zł, przemawia również okoliczność, że odmowa przyznania prawa pomocy stanowiłaby w rozpoznawanej sprawie naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu, ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP .Brak środków na uiszczenie wpisu spowodowałaby konieczność cofnięcia skargi, bądź jej odrzucenie. W konsekwencji obiektywnie uniemożliwiłoby to stronie skarżącej doprowadzenie do kontroli zaskarżonej decyzji (tj. realizację prawa do sądu). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.