I SA/Ol 616/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Spółki A o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania w podatku od gier za październik 2010r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Spółka A reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Argumentując wniosek Spółka oświadczyła, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Wyjaśniła, że w wyniku wprowadzenia nowych przepisów w przedmiocie podatku od gier, nie była w stanie uiszczać w terminie swoich zobowiązań podatkowych. Powyższe spowodowało wszczęcie w stosunku do niej postępowań egzekucyjnych. Na potwierdzenie powyższego przedłożyła postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w "[...]", przedstawiające jak twierdzi skarżąca niepełną listę egzekwowanych przez Dyrektora Izby Celnej w "[...]" tytułów wykonawczych. Podkreśliła, że w ramach toczących się postępowań egzekucyjnych zajęto rachunki bankowe Spółki oraz posiadane udziały w innej Spółce kapitałowej. Wskazała, że podejmuje próby zrównoważenia kosztów zwiększonych należności podatkowych, obniżając koszty funkcjonowania firmy. Wobec powyższego w ocenie skarżącej wniosek w zakresie przyznania prawa pomocy, zmierzający do realizacji prawa do obrony interesu Spółki i umożliwienia jej dalszej działalność jest uzasadniony i konieczny. Nadto z formularza wniosku PPPr. wynika, że kapitał podstawowy Spółki wynosi 1.117.500,00 zł, wartość środków trwałych wnioskodawcy wg. bilansu na dzień 31.12.2010 r. wynosi 21.546.013,40 zł, taką też wartość środków trwałych wskazała skarżąca w formularzu wniosku. Nadto oświadczyła, że strata za ostatni rok obrotowy wyniosła 3.627. 945,39 zł. Na rachunku bankowym prowadzonym przez Bank "[...]" posiada środki w wysokości 2,45 zł. Do wniosku załączyła: odpis wyciągu bankowego potwierdzający wysokość posiadanych środków, odpis bilansu na dzień 31.12.2010 r. (wersja wstępna) oraz odpis rachunku zysków i strat (wariant porównawczy ) na dzień 31.12.2010 r. oraz postanowienie referendarza sądowego w Bydgoszczy z dnia 30 czerwca 2011r. sygn. akt I SA/Bd 394/11 w przedmiocie przyznania prawa pomocy spółce Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony skarżącej wezwanie z dnia 03.11.2011 r. W wezwaniu tym zwrócono się o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: - wyciągów bankowych z wszystkich posiadanych kont ( w tym kont bankowych obsługujących zadłużenie z tytułu posiadanych kredytów i pożyczek) za ostatnie sześć miesięcy ( V-X 2011r.) wraz z potwierdzeniem czy z kont tych prowadzona jest egzekucja, - oświadczenia, czy z umowy spółki wynika obowiązek dokonywania przez wspólników dopłat w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki lub w celu jej dokapitalizowania; bądź czy umowa spółki była w tym celu zmieniana, w przypadku odpowiedzi pozytywnej należy podać w jakich granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału zostały ustalone dopłaty i przedstawienie uchwał wzywających do dopłat, - przedłożenie pełnego sprawozdania finansowego (bilans, rachunek zysków i strat, informacja dodatkowa, rachunek przepływów pieniężnych, zestawienia zmian w kapitale własnym) za 2010 i za okres od 1.01.2011 r. do dnia 1.10.2011r. - sprawozdania z działalności zarządu za rok 2010, - przedłożenia zestawień środków trwałych z podziałem na grupy wg. Klasyfikacji Środków Trwałych za rok 2010 , oraz na dzień 1.10.2011 r., - wyjaśnień, dotyczących uzyskiwanych zysków ewentualnie ponoszonych strat, w związku z posiadanymi udziałami w innych podmiotach gospodarczych, - przedłożenia odpisu umowy o świadczenie usług przez profesjonalnego pełnomocnika oraz wskazanie wysokości zapłaty za świadczone usługi, - przedłożenia innych oświadczeń oraz dokumentów mogących potwierdzić aktualną sytuację finansową skarżącej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik Spółki przy piśmie z dnia 14.11.2011 r. przesłał: deklaracje dla podatku od towarów i usług za lipiec, sierpień i wrzesień 2011r., odpis zeznania podatkowego CIT-8 za 2010 r., rachunek zysków i strat (wariant porównawczy) na dzień 30.06.2011r., bilans na dzień 30.06.2011r, zestawienie środków trwałych z podziałem na grupy wg. Klasyfikacji Środków Trwałych na dzień 31.05.2011 r., odpisy zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego wystawione na dzień 18 i 19.10. 2011r. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zgodnie jednak z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek środków postępowania czy dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 u.p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku Sąd (referendarz sądowy) rozpatruje w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy również mieć na uwadze to, że na skarżącej spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do referendarza sądowego należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności. Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez Spółkę oświadczeń i dokumentów źródłowych, należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj; przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wnioskodawczyni powołała się przede wszystkim na okoliczność poniesienia na koniec 2010 r. straty w wysokości 3.627.945,39 zł, która to miała być skutkiem egzekucji administracyjnej prowadzonej w związku z niewykonywaniem przez stronę zobowiązań podatkowych powstałych na skutek zmiany przepisów prawa w zakresie stawki podatku od gier. Odnosząc się do tej kwestii, wskazać należy, że pomimo poniesienia straty Spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie zainicjowała postępowania upadłościowego czy naprawczego. Potwierdza to, iż poniesienie w danym okresie straty księgowej, wbrew koncepcji strony, nie może być utożsamiane ze stanem niewypłacalności. Wręcz przeciwnie, analiza przedłożonego przez stronę rachunku zysków i strat na dzień 31.12.2010r oraz 30.06.2011 r. uprawnia wniosek, że strona prowadziła działalność w znacznych rozmiarach na co wskazuje wysokość przychodów ze sprzedaży w kwocie 82.699.694 zł (w I półroczu br.) oraz wysokość poniesionych kosztów w kwocie 85.136.132 zł. w tym koszty z tytułu amortyzacji wyniosły 2.257.907 zł. Amortyzacja jest kosztem niepieniężnym (to znaczy nie pociąga za sobą wydatków w bieżącym okresie). Jest także źródłem finansowania inwestycji restytucyjnych. Z pomocą amortyzacji nakłady na zakup czy wytworzenie środka trwałego są stopniowo zaliczane w koszty poszczególnych okresów, co pozwala (przynajmniej teoretycznie) zgromadzić fundusze na zakup nowych środków trwałych po całkowitym zamortyzowaniu starych. Nadto stwierdzić należy, że wysokość poniesionych kosztów tych pieniężnych – 82.878.230 zł (nie licząc amortyzacji) oznacza, że dysponuje ona środkami na ich ponoszenie. Także analiza bilansu sporządzonego na dzień 30 czerwca 2011 r. nie dawała podstaw do uwzględnienia twierdzeń strony o jej trudnej sytuacji finansowej. Z ujętych w nim danych wynikało bowiem, że posiadała ona środki trwałe o wartości 19.288.111,40 zł, w tym urządzenia techniczne i maszyny o wartości 19.033,92 zł, środki transportu o wartości 1.064.284,92 zł, inne środki trwałe o wartości 18.202.500,16 zł i środki trwałe w budowie o wartości 1.070.399 zł. Ponadto wnioskodawczyni posiadała udziały w jednostkach powiązanych o wartości 15.631.033 zł oraz udzieliła długoterminowych pożyczek na kwotę 1.674.537 zł. Spółka posiadała również należności krótkoterminowe w wysokości 8.770.618,00 zł. Ponadto z bilansu sporządzonego na dzień 30 czerwca 2011 r. wynika, że z tytułu kredytów i pożyczek długoterminowych Spółka posiadała zadłużenie w kwocie 13.121437 zł nadto z tytułu zobowiązań krótkoterminowych (pożyczki i kredyty) w wysokości 5.928.182 zł. Powyższe w ocenie referendarza świadczy o zdolności kredytowej skarżącej, tym samym w sytuacji braku aktualnie środków pieniężnych na konieczne koszty sądowe skarżąca może zaciągnąć kolejne zobowiązania na opłacenie koniecznych kosztów sądowych. Wskazać przy tym należy, że pomimo wezwania strona nie przedłożyła odpisów rachunków obsługujących zadłużenie z tytułu zaciągniętych zobowiązań kredytowych. Jedynie z porównania odpisów bilansu przedstawionych na dzień 31.12.2010 r. i na dzień 30.06.2011 r. wynika, że w okresie tym wartość zobowiązań krótkoterminowych z wartości 24.946.527,88 zł spadła do wartości 12.262.774,01 zł na dzień 30.06.2011 r. Przy czym z tytułu kredytów i pożyczek wartość ta spadła z kwoty 9.198.182 zł do kwoty 5.928.182 zł., nastąpiła zatem spłata w wysokości 3.270.000 zł. Z porównania wyżej wskazanych bilansów wynika, iż spłata miała miejsce także w przypadku długoterminowych zobowiązań z tytułu kredytów i pożyczek wartość ta zmalała o 840.000 zł. Z tytułu podatków, ceł ubezpieczeń i innych świadczeń wartość ta spadła z kwoty 5.128.860,09 zł do kwoty 4.257.010,01 zł natomiast z tytułu dostaw i usług o okresie wymagalności powyżej 12 miesięcy z kwoty 5.372.829,79 zł do kwoty 1.756.980,00 zł. Z powyższego wynika, iż spółka posiada środki na regulowanie swoich zobowiązań. W takiej sytuacji podnoszony fakt, iż z tytułu prowadzonej działalności ponosi stratę, zwłaszcza biorąc pod uwagę wysokość należnego wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie 1.500 zł, jest w ocenie referendarza sądowego nietrafiony. Wskazać również należy, iż na dzień 30.06.2011 r. Spółka posiadała środki pieniężne i inne aktywa finansowe w wysokości 380.675,01, co więcej były to środki pieniężne zgromadzone w kasie i na rachunkach. Przy czym zaznaczyć należy, że na dzień 31.12.2010 r. Spółka posiadała z tego tytułu niższą kwotę, bo w wysokości 203.348,29 zł. Powyższe dane świadczą o skali prowadzonej działalności jak i o środkach jakimi obracała skarżąca, a także o zwiększeniu środków pieniężnych, którymi mogła dysponować. Przedstawione dane wskazują, że Spółka prowadziła jak i nadal prowadzi działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach, a wydatki z tytułu kosztów oznaczają, że dysponuje ona środkami na ich ponoszenie. Zestawienie tych informacji z wartością należnych kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, przemawia za uznaniem, iż nawet przyjmując, iż Spółka obecnie ma trudności finansowe, to pomimo tych trudności nadal prowadzi działalność gospodarczą, co potwierdzają odpisy złożonych deklaracji na podatek od towarów i usług. Tym samym winna liczyć się również z koniecznością opłacenia należnych kosztów sądowych. Podkreślić przy tym należy, że decyzję w zakresie określenia zobowiązania z tytułu podatku od gier Naczelnik Urzędu Celnego wydał w dniu 23.11.2010 r. Rozpoznając niniejszy wniosek zauważenia wymaga, iż pomimo wezwania skarżąca nie przedłożyła wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Niewątpliwie Spółka w związku z obsługą posiadanych zobowiązań z tytułu kredytów musi posiadać rachunki bankowe. Zaznaczyć przy tym należy, że Spółka składając formularz wniosku ujawniła tylko jeden rachunek bankowy ( z saldem 2,45 zł), w dodatku bez przedstawienia dokonywanych na nim operacji finansowych, pomimo prowadzenia przez nią działalności gospodarczej w znacznej skali. Natomiast w odpowiedzi na wezwanie nie przedłożyła wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, przedłożyła jedynie zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność ale dotyczące dwóch rachunków bankowych (Bank "[...]", Bank "[...]".). Należy w tym miejscu przypomnieć, że zgodnie z art. 22 § 1 ustawy z dnia 02 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity z 2010 r., Dz. U. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) przedsiębiorca ma obowiązek dokonywania i przyjmowania płatności w obrocie profesjonalnym (z innymi przedsiębiorcami w związku z wykonywaną działalnością) za pośrednictwem rachunku bankowego. Bez wątpienia zatem, ujawniony rachunek bankowy, nie może być jedynym rachunkiem bankowym spółki, na którym dokonywane są jej operacje finansowe, zwłaszcza, że w samym wniosku o przyznanie prawa pomocy wspomniała o rachunkach bankowych, zajętych przez organy podatkowe. Skarżąca nie przedłożyła również oświadczenia w zakresie ewentualnych dopłat przez wspólników, sprawozdania z działalności zarządu za rok 2010, wyjaśnień, dotyczących uzyskiwanych zysków lub ponoszonych strat, w związku z posiadanymi udziałami w innych podmiotach gospodarczych oraz odpisu umowy o świadczenie usług przez profesjonalnego pełnomocnika ze wskazaniem wysokości zapłaty za świadczone usługi. Wyjaśnić należy, że istotną kwestią dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy jest ustalenie możliwości skorzystania przez Spółkę z dopłat od wspólników. Kodeks Spółek Handlowych przewiduje bowiem instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, w tym przypadku udziałowcy Spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Niezłożone w tym zakresie oświadczenia w ocenie referendarza nie może stanowić rzetelnej informacji o realnych możliwościach sfinansowania dopłat przez wspólników. W tym zakresie zgodnie z wezwaniem skarżąca powinna przedłożyć oświadczenia :czy z umowy spółki wynika obowiązek dokonywania przez wspólników dopłat w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki lub w celu jej dokapitalizowania; bądź czy umowa spółki była w tym celu zmieniana, w przypadku odpowiedzi pozytywnej należy podać w jakich granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału zostały ustalone dopłaty. Podkreślić przy tym należy, że aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników". Odnosząc się natomiast do podnoszonej przez spółkę argumentacji, iż w innych postępowaniach toczących się przed wojewódzkimi sądami administracyjnym przyznano jej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie tych samych okoliczności, które stanowiły podstawę złożonego w niniejszej sprawie wniosku, wskazać należy, że okoliczność przyznania prawa pomocy w innej sprawie nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający indywidualną sprawę rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (postanowienia z dnia 11 czerwca 2010 r. sygn. akt: I OZ 416/10, I OZ 418 – 420/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko to jest tym bardziej nie do przyjęcia w sytuacji, jaka miała miejsce w niniejszej sprawie, tj. gdy strona, poprzez nieprzedstawienie wszystkich żądanych dokumentów, nie dopełnia ciążącego na niej obowiązku wykazania podstaw faktycznych przyznania prawa pomocy, co uniemożliwia pełną ocenę stanu rzeczywistego i obecnych możliwości płatniczych Reasumując należy stwierdzić, że przedłożone oświadczenia w zestawieniu z przedłożonymi dokumentami księgowymi wskazują, iż skarżąca nie przedstawiła referendarzowi sądowemu wszystkich istotnych informacji dotyczących swojej rzeczywistej sytuacji finansowej, natomiast w oparciu o przedstawione oświadczenia i dokumenty orzekający uznał, że Spółka nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności, na podstawie art. 246§2 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji