I SA/Ol 634/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 26 października 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. Ł. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi G.Ł. na decyzję Dyrektora Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: uchylenia decyzji dotychczasowej i przyznania płatności z sankcjami na zalesianie gruntów rolnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata Wnioskiem z dnia 17 października 2011r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF), skarżąca G. Ł. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem i synem. Mąż skarżącej otrzymuje emeryturę w wysokości 2.770,71 zł brutto miesięcznie, syn otrzymuje rentę w wysokości 612 zł. Rodzina utrzymywała się również z premii pielęgnacyjnej i zalesieniowej w wysokości 36.000 zł rocznie - od 2006 do 2009r., w 2010r. premia nie została przyznana. Skarżąca wskazała, iż jest właścicielką domu o powierzchni 295,89 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 1,68 ha oraz młodego lasu (od 2 do 7 lat) o powierzchni 20,77 ha. Posiada samochód osobowy marki "[...]" z 2001r. we współwłasności z synem. Innego majątku nie posiada. Wnioskodawczyni wyjaśniła, iż spłaca kredyt hipoteczny zaciągnięty w "[...]", którego rata miesięczna wynosi około 785,26 zł (stan zadłużenia 31.306,52 CHF), spłaca również kredyt hipoteczny "[...]" w banku "[...]" miesięczna rata wynosi około 984,70 zł (stan zadłużenia 114.051,06 zł), ponadto spłaca kredyt zaciągnięty w 2010r. po wstrzymaniu wypłaty przez ARiMR w "[...]" rata miesięczna wynosi 497,02 zł (stan zadłużenia 17.500 zł). Argumentując wniosek wskazała, iż od momentu wstrzymania płatności na zalesianie gruntów rolnych tj. od 2010r. do chwili obecnej nie ma żadnego dochodu z gospodarstwa. Jedyny dochód to emerytura męża, która w całości przeznaczana jest na pokrycie kredytów hipotecznych, które zostały zaciągnięte na remont siedliska, aby można było w nim zamieszkać. We wcześniejszym wniosku złożonym bez zachowania wymaganej formy złożenia go na formularzu wniosku PPF, skarżąca wskazała dodatkowo na ponoszone miesięcznie wydatki a mianowicie: lekarstwa 200 zł, energia elektryczna 100 zł, gaz 50 zł, woda wywóz śmieci 100 zł, paliwo do samochodu 350 zł, podatek rolny i KRUS 250 zł. Dodała również, iż mąż otrzymuje emeryturę w wysokości 2.283,35 zł, przyjęto zatem, iż kwota ta jest kwotą netto, natomiast syn otrzymuje rentę w wysokości 540 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jeśli natomiast osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, to w świetle art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznawane jest prawo pomocy w zakresie częściowym. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Rzeczą wnioskodawcy - jako zainteresowanego - jest wykazanie zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zatem to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zostanie bowiem przyznane tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawczyni nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Osoby fizyczne powinny partycypować w kosztach postępowania, jeżeli mają jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla nich i ich rodziny. Zwrócić należy uwagę, iż przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika jest obciążeniem budżetu państwa i przerzuceniem ciężaru tych kosztów na Skarb Państwa. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Rozpoznając złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić iż, G. Ł. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania czy też pełnych kosztów postępowania bez ryzyka wystąpienia uszczerbku utrzymania koniecznego swojego i rodziny. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż rodzina skarżącej utrzymuje się ze stałych i regularnych źródeł dochodów jakimi są emerytura męża, a także renta syna. Skarżąca posiada majątek nieruchomy w postaci domu o powierzchni 295,89m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 1,68 ha oraz lasu o powierzchni 20,77 ha, posiada majątek ruchomy w postaci samochodu "[...]", majątkowa sytuacja skarżącej jest zatem stabilna i nie wskazuje na to, że skarżąca jest osobą wymagającą pomocy Państwa. Dodatkowo analiza przedstawionych przez wnioskodawczynię wydatków daje podstawy do stwierdzenia, iż skarżąca wydatkuje kwotę większą niż uzyskuje tj. suma kosztów utrzymania skarżącej i jej rodziny wynosi około 3.316 zł (łącznie ze spłatą kredytów) i przekracza uzyskiwane dochody (2.976,97 zł). W ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek przedstawione koszty utrzymania zostały wykazane wybiórczo, nie są to z pewnością wszystkie koszty ponoszone przez skarżącą. Wnioskodawczyni musi bowiem ponosić także inne koszty miesięcznego utrzymania związane chociażby z podstawami egzystencji życiowej takie jak chociażby zakup wyżywienia czy podstawowych środków czystości, a także opału (czy też kosztów związanych z ogrzewaniem). Wnioskodawczyni nie wykazała natomiast, aby korzystała z czyjejś pomocy finansowej, lub też innych form pomocy. Skarżąca nie wyjaśniła przy tym, w jaki sposób niweluje powstającą co miesiąc nadwyżkę kosztów nad dochodami (minimum 300 zł), która musi istnieć od czasu wstrzymania płatności tj. od 2010r., wskazywała jedynie na bardzo trudną sytuację finansową. Z tego względu oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącą budzi wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawczyni i jej możliwości płatniczych. Zauważyć należy, iż na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Odnosząc się do zaciągniętych przez skarżącą kredytów i uiszczanych z tego tytułu rat w wysokości 2.266 zł miesięcznie stwierdzić należy, iż nie oznacza to jeszcze, że nie ma ona dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Przeciwnie wnioskodawczyni posiada zdolność do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Ponadto ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Tym samym niezrozumiałe jest, aby skarżąca spłacała inne ciążące na niej zobowiązania, a jednocześnie żądała by na tej podstawie koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za nią Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Ponadto dodać należy, iż majątek skarżącej został zwiększony o uzyskane kwoty kredytów, i tym samym to sama skarżąca winna tak rozsądnie zawierać umowy kredytowe, aby spłata kredytu nie stanowiła nadmiernego obciążenia co do kosztów utrzymania skarżącej i jej rodziny. Reasumując stwierdzić należy, iż rozpoznający wniosek nie neguje, iż w chwili obecnej skarżąca znalazła się w trudniejszej sytuacji finansowej, o czym świadczy wstrzymanie płatności na zalesianie gruntów od 2010r., a co za tym idzie znaczne zmniejszenie rocznych i miesięcznych dochodów, jednakże na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącą zakresie. Jak wykazano wyżej wnioskodawczyni wydatkuje środki pieniężne przewyższające uzyskiwane dochody, nieznane jest zatem źródło dodatkowych dochodów oraz ich wysokość. Nie bez znaczenia jest również posiadanie znacznego majątku nieruchomego przez skarżącą pomimo, iż jest on obciążony hipoteką. Nadto wskazać należy, iż skarżąca regularnie spłaca inne zobowiązania (ok. 2.266 zł) o charakterze cywilnoprawnym w wysokości znacznie przekraczającej wysokość wymaganego na chwilę obecną wpisu sądowego w wysokości 200 zł oraz ewentualnego kosztu związanego z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika (którego koszt zgodnie z § 18 ust.1 lit.c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie wynagrodzenia za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu [Dz.U. Nr 163, poz. 1348] wynosi 240 zł). Na marginesie jedynie wskazać można, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.