I SA/Ol 637/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Kędzierski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 października 2008 r. wniosku I.S. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi I.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym I.S. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]"w przedmiocie zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. Z uzasadnienia złożonego wniosku oraz dodatkowych wyjaśnień wynika, iż skarżąca przebywa obecnie na zasiłku macierzyńskim zajętym z tytułu zobowiązań podatkowych i w związku z tym otrzymuje jedynie kwotę 940 zł. Na utrzymaniu posiada dwoje dzieci w wieku 3 miesięcy i 3 lat, które wychowuje samotnie nie mając ustanowionych jeszcze alimentów. Starsze dziecko jest alergikiem i wymaga stałego leczenia. W związku z chorobą, syn ostatnio przebywał na leczeniu w uzdrowisku w R., zaś skarżąca musiała wynająć tam kwaterę prywatną. Powyższy pobyt w R. wiązał się z koniecznością poniesienia kosztów w kwocie 880 zł (za wynajem kwatery prywatnej) dodatkowo kosztów wyżywienia i przejazdu. Ponadto podała, że musi co sześć tygodni opłacić szczepienia młodszego dziecka w wysokości 120 zł. Wskazała, iż jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Z zamieszczonego we wniosku oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że skarżąca posiada mieszkanie o powierzchni 50 m2 , zasoby pieniężne w wysokości 10.000 zł. Na koszty utrzymania prowadzonego przez wnioskodawczynię gospodarstwa domowego składają się następujące wydatki: zakup oleju opałowego (faktura z dnia 20 marca 2007r. na kwotę 2.298,30 zł) zakup drewna opałowego, opłaty za energię elektryczną (od 38,66 zł do 56,80 zł miesięcznie), opłaty za wodę i ścieki (79,30 zł od I-VI 2008r.), podatek od nieruchomości (116 zł za rok 2008r.), raty z tytułu kredytu (30,19 zł rata miesięczna opłacona 25 lutego 2008 r.), spłata kredytu – [...] (150 zł miesięcznie), opłaty za przedszkole (od 130 zł za wrzesień do kwoty 56,50 zł za miesiąc grudzień i styczeń, dodatkowo 8 zł miesięcznie z tytułu składki na Radę Rodziców), abonament telewizyjny Cyfra+, zakup ubezpieczenia samochodu osobowego marki N (płatany w dwóch ratach 891 zł do dnia 19 grudnia 2007r. i 865 zł do 19 czerwca 2008r.), opłaty za telefon TP SA (78,78 zł faktura z dnia 07 stycznia 2008r.), opłata za telefon GSM (68,00 zł rachunek z dnia 22 stycznia 2008r.), opłaty za prenumeratę książek do nauki (39,60 zł opłacony w dniu 4 marca 2008r.). Nadto wskazała, że z otrzymywanego zasiłku macierzyńskiego w kwocie 1850 zł brutto po wszelkich potrąceniach (m.in. z tytułu spłaty kredytu mieszkaniowego z Zakładowego Funduszu Mieszkaniowego w wysokości 220 zł miesięcznie) w miesiącu marcu 2008r. do wypłaty otrzymała kwotę 705,22 zł. Wnioskodawczyni przedłożyła także kartę informacyjną potwierdzającą pobyt na leczeniu uzdrowiskowym syna, postanowienie o umorzeniu dochodzenia w sprawie kradzieży z włamaniem samochodu marki P. oraz zażalenie na postanowienie o zawieszeniu śledztwa. Dodatkowo skarżąca oświadczyła, że samochód L. z uwagi na bardzo zły stan techniczny sprzedała za kwotę 2.000 zł w dniu 08 lutego 2008r., zaś w grudniu 2007r. nabyła samochód N. Nieruchomość położoną w L., nabytą w dniu 27 kwietnia 2004r. sprzedała w dniu 17 marca 2006r. za kwotę 305.000 zł. Otrzymaną kwotę ze sprzedaży nieruchomości przeznaczyła na konieczny remont zawilgoconego mieszkania i dołączonego pomieszczenia. Ponadto wskazała, że stale przyjmuje leki. Postanowieniem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia "[...]"odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw w uzasadnieniu którego dodatkowo podała, że posiadane przez nią oszczędności w kwocie 10.000 zł znajdują się na lokacie w banku i stanowią zabezpieczenie na przyszłość dzieci. Skarżąca zaś jako matka samotnie wychowująca dzieci nie może pozwolić sobie na wyzbycie się wszystkich oszczędności na przedmiotowy proces sądowy. Zakupiła samochód warty 30.000 zł taniej za 2.000 € ze środków uzyskanych ze sprzedaży domu. Nie prawdziwe jest, że ponosi samowolnie nieobowiązkowe opłaty. Samochód jest jej bowiem niezbędny, a opłaty z nim związane są obowiązkowe. Jest zmuszona korzystać niekiedy z kart kredytowych, gdyż nie starcza jej pieniędzy na zakup żywności, ubrań dla dzieci. Sumy zadłużeń nie są wysokie ok. 300 zł i nie mają wpływu na stan majątkowy w takim znaczeniu, że mogłyby zostać przeznaczone na koszty postępowania. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia "[...]"odmówiono I.S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazano m.in., iż oceniając sytuację finansową i rodzinną skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Sąd zauważył, że skarżąca uzyskuje niewysokie, lecz stałe dochody miesięczne z tytułu zasiłku macierzyńskiego i samotnie prowadzi gospodarstwo domowe i wychowuje dwójkę małoletnich dzieci. Jednakże posiada majątek, z którego może pokryć koszty postępowania związane z udziałem w niniejszej w sprawie. Podano również, iż skarżąca uzyskała w 2006r. kwotę 305.000 zł. z tytułu sprzedaży nieruchomości. Część tej kwoty przeznaczyła na remont mieszkania pozostała jednakże część została do jej dyspozycji. W grudniu 2007r. wnioskodawczyni zakupiła samochód osobowy o wartości 30.000 zł i ponosi koszty jego eksploatacji i ubezpieczenia. Wydatek na zakup samochodu poczyniony został przez skarżącą w momencie, w którym wiedziała już o wydaniu przez organ drugiej instancji decyzji w zakresie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych, co więcej już po wniesieniu przez nią skargi do sądu administracyjnego. Wskazano również, iż , iż w dniu 7 lutego 2008r. wnioskodawczyni odebrała wezwanie do uiszczenia wpisu w wysokości 1.277 zł, zaś jak sama podaje dzień później tj. w dniu 8 lutego 2008r. sprzedała samochód L za który otrzymała kwotę 2.000 zł. Skarżąca opłaca również abonament telewizyjny Cyfra +, zaciąga i spłaca kredyty konsumpcyjne. Wnioskodawczyni posiada także oszczędności w kwocie 10.000 zł. Jednak z uwagi na fakt, iż środki te znajdują się na lokacie bankowej i w zamiarze skarżącej służyć mają wyłącznie jako zabezpieczenie przyszłości dzieci nie mogą zostać przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Zdaniem Sądu, sposób dysponowania dochodami przez wnioskodawczynię wskazuje, iż priorytetowo traktuje jedynie wydatki prywatne, znajdując na ich pokrycie środki finansowe, kosztem środków związanych ze swoim udziałem w sprawie, które chce w całości przerzucić na Skarb Państwa. Na powyższe postanowienie I. S. złożyła zażalenie błędnie nazwane, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Podniosła, że Sąd I instancji mylnie zinterpretował stan faktyczny przedmiotowej sprawy, gdyż skarżąca poczyniła maksymalne oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenie koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny żyjąc poniżej minimum socjalnego. Strona aktualnie wróciła do pracy, zarabia 600 zł i jej sytuacja finansowa jest bardzo trudna. Następnie powtórzyła okoliczności przedstawione w sprzeciwie. Postanowieniem z dnia "[...]", sygn. akt "[...]"Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie. Zdaniem NSA wrozpoznawanej sprawie kwestią niewyjaśnioną pozostaje jednak na co strona przeznaczyła całość środków pieniężnych ze sprzedaży nieruchomości położonej w L. dokonanej w marcu 2006 r. Ze złożonych oświadczeń wynika jedynie, że kwota 100.000 zł została skradziona przez byłego partnera podatniczki, natomiast pozostałe środki, tj. 200.000 zł zostały przeznaczone na remont 50 - metrowego mieszkania oraz zakup samochodu w kwocie 30.000 zł. W ocenie NSA dla pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy niezbędne jest wyjaśnienie jak strona rozdysponowała środki w wysokości 200.000 zł. Na te okoliczności winna być wezwana do przedłożenia faktur obrazujących jej wydatki na w/w. remont mieszkania. W piśmie do Sądu z dnia "[...]" podniosła, że może je przedłożyć do wglądu. Poza tym wyjaśnienia wymaga kwestia zaległych zobowiązań podatkowych, na które zajęty był zasiłek macierzyński. Należy przy tym pamiętać, że chodzi o ustalenie stanu faktycznego na dzień orzekania. Ponadto należy wyjaśnić jakie koszty leczenia ponosi strona w związku ze schorzeniami, na które cierpi, tj. reumatologicznym zapaleniem stawów i alergią. W odpowiedzi na wezwanie Sądu I. S. przedłożyła kserokopie faktur potwierdzających wydatki poczynione na remont zakupionego mieszkania, akt notarialny – umowę kupna mieszkania w kwocie 21. 374 złotych, zaświadczenie o zajęciu komorniczym wynagrodzenia za pracę w wysokości 808 złotych, zaświadczenie o wynagrodzeniu w kwocie 2.191,40 złotych, dokumentację dotycząca zajęcia egzekucyjnego – 49.106,64 złotych, wyciąg z rachunku bankowego – saldo – 4,96 złotych, dokumentacje leczenia laryngologicznego, zaświadczenie o leczeniu w poradni reumatologicznej, kserokopie recept oraz wyjaśniła, iż zakupu leków dokonuje przez Internet, albowiem ceny są niższe niż w aptece. Łączny koszt leków to około 300 zł. Ponadto wskazała, iż jej leczenie wymaga specjalnej diety i oszczędnego trybu życia, do czego potrzebna jest zdrowa żywność oraz auto. Nie posiada oszczędności, a jedynie lokatę, która jest zabezpieczeniem dla dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./,przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (Sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Zaznaczyć należy, iż przyznanie prawa pomocy ma charakter obligatoryjny w tym sensie, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu zobowiązuje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Celem tej instytucji jest bowiem zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Należy zauważyć, że jedyną przesłanką jaką przewiduje art.246§ 1 pkt 1 w/w ustawy, jest sytuacja materialna wnioskodawcy i to ona decyduje o przyznaniu prawa pomocy. Ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia kosztów postępowania spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Przy czym nie wystarczy wykazać, że poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną skarżącego, lecz chodzi o sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że poniesienie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony W rozpatrywanym przypadku taka sytuacja nie ma miejsca. Oceniając sytuację materialną skarżącej, Sąd uznał, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w całości i ustanowienie dla niej adwokata. Skarżąca wykazała, że posiada dochody, będąc zatrudniona na czas nieokreślony jak i nieruchomość. I. S. dokonała w 2006 r. sprzedaży domu za kwotę 305.000 zł. Część z tej kwoty – 100.000 zł posiada ojciec dzieci skarżącej, natomiast (tj. 49.995 złotych) przeznaczyła na remont mieszkania zakupionego w 2005 r., jak również dokonała w 2007 r. zakupu samochodu osobowego o wartości 30.000 zł. Łącznie z kwoty uzyskanej przez skarżącą ze sprzedaży domu wydała około 180.000zł. Wobec czego powinna posiadać oszczędności w kwocie 120.000 zł. Skarżąca opłaca również abonament Cyfra +, oraz zaciąga i spłaca kredyty konsumenckie. Podkreślić również należy, iż I. S. dokonała zakupu samochodu osobowego po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu w przedmiotowej sprawie. Wskazać należy, iż Sąd podziela wyrażony w judykaturze pogląd, iż przedkładanie przez skarżącą należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowoadministracyjnego zainicjowanego przez stronę na Skarb Państwa. Należy zauważyć, iż pieniądze ze sprzedaży domu w dużym zakresie zostały przeznaczone na prywatne potrzeby skarżącej. W ocenie Sądu poziom życia I. S. wskazuje, iż jest ona w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Trudno jest zwolnić skarżącą, tylko z tego względu, iż jest osobą schorowaną od kosztów sądowych i przerzucić obowiązek opłacenia postępowania prowadzonego w jej indywidualnej sprawie na budżet państwa. Jest osoba pracującą, osiągającą stałe dochody miesięczne, i jak wynika z przedstawionej dokumentacji (faktur) powinna ona posiadać oszczędności ze sprzedaży domu. Zdaniem Sądu, okoliczność zaciągana przez skarżącą kredytów konsumenckich, świadczy o posiadaniu przez skarżącą odpowiednich środków finansowych, które umożliwiają spłatę. Trzeba tutaj także podkreślić, że prawa pomocy nie można traktować jako formy kredytu Państwa dla strony, do czego w istocie sprowadzałoby się uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu skarżąca nie udowodniła faktu, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.