I SA/Ol 639/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 11 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.D. Firma A o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" o Nr "[...]" w przedmiocie określenia daty powstania długu celnego, określenia kwoty podatku akcyzowego, opłaty paliwowej oraz podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 6 grudnia 2009 r. A.D. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, iż wskutek kryzysu oraz działań organu celnego nastąpiło znaczne zmniejszenie zamówień w prowadzonej działalności gospodarczej. Zajęcie rachunku bankowego w konsekwencji określenia należności celnych doprowadziło do redukcji zatrudnienia i utraty płynności finansowej. Strona powołała się ponadto na okoliczność spadku ilości przewozów w prowadzonej działalności gospodarczej w okresie zimowym oraz obowiązek regulowania zobowiązań z tytułu kredytów i umów leasingu. Podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną E. D. i trojgiem dzieci, z których jedno jest małoletnie. Skarżący jest właścicielem mieszkania o pow. 104 m² oraz garażu i warsztatu. Ponadto w skład majątku wchodzą: dwa autokary DAF (kredyt), autokar Mercedes (leasing), samochód Ford Transit i samochód osobowy Voyager. Według oświadczenia wnioskodawcy, nie posiada on przedmiotów wartościowych, jak również zasobów pieniężnych. W odpowiedzi na wystosowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., wezwanie Sądu z dnia 23 grudnia 2009 r. o uzupełnienie braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący oświadczył, że jego dochód miesięczny netto z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wynosi 3.500 zł, zaś osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie osiągają żadnych dochodów. Jedyną pomocą, jaką strona uzyskała w ciągu ostatnich lat, było rozłożenie na raty podatku od środków transportowych. Dodała, że posiada kredyty w Banku B w E. w następujących wysokościach: 60.000 zł – kredyt obrotowy, 60.000 zł – kredyt na budowę domu, 120.000 zł – kredyt inwestycyjny, 450.000 zł – kredyt na zakup autokarów oraz 30.000 zł. Jednocześnie skarżący przedłożył dokumenty w postaci: informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2008 (PIT/B), zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2008 (PIT – 36L) i 2007 (PIT – 37), informację o odliczeniu wydatków mieszkaniowych w roku podatkowym 2007 (PIT/D), wydruk kart analitycznych z rachunku posiadanego w Banku B za okres od dnia 1 września do 30 listopada 2009 r. oraz dokument zatytułowany "Rozliczenie za rok 2009". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony obowiązane są ponosić koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe regulacje prawne, należy stwierdzić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Wskazać jednak również należy, iż ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I OZ 79/08). Rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest natomiast wykazanie zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zatem to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Sąd bowiem przyzna prawo pomocy tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na podstawie zebranego w aktach materiału, Sąd uznał, że przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności nie pozwalają uznać, że skarżący nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania. Za takim wnioskiem przemawia w szczególności fakt posiadania i regulowania zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym. Sąd podziela wyrażony w judykaturze pogląd, iż przedkładanie przez skarżącego należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowoadministracyjnego zainicjowanego przez stronę na Skarb Państwa. Należy zauważyć, iż liczne kredyty, opiewające na ogólną wartość 720.000 zł, zostały zaciągnięte na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej oraz prywatne potrzeby skarżącego i jego rodziny (budowa domu). Podkreślenia wymaga również, że strona posiada m.in. kredyt inwestycyjny w wysokości 120.000 zł oraz kredyt na zakup autokarów w wysokości 450.000 zł. Fakt ponoszenia wydatków z tytułu inwestycji w prowadzonej działalności gospodarczej stoi zatem w sprzeczności z twierdzeniem wnioskodawcy o trudnej sytuacji, skutkującej utratą płynności finansowej. Trudno jest też z tego tytułu zwolnić stronę od kosztów sądowych i przerzucić obowiązek ponoszenia kosztów w postępowaniu prowadzonym w jego indywidualnej sprawie na budżet Państwa. Trzeba tutaj także podkreślić, że prawa pomocy nie można traktować jako formy kredytu Państwa dla strony, do czego w istocie sprowadzałoby się uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Ponadto, zdaniem Sądu, okoliczność udzielenia kredytów przez banki, świadczy o posiadaniu przez skarżącego odpowiednich środków finansowych, które umożliwiają ich spłatę. Wnioskodawca posiada bowiem zweryfikowaną przez instytucję finansową zdolność kredytową, czyli ma możliwości, by po odjęciu kosztów utrzymania rodziny zaoszczędzić część swojego dochodu z przeznaczeniem na inne cele. Konsekwencją uznania, że strona ma możliwości, by zaciągać kredyty oraz spłacać ich raty, jest wniosek, że powinna ona również zabezpieczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Ponadto, mając na uwadze wysokość ciążących na skarżącym zobowiązań cywilnoprawnych oraz ich miesięcznych rat, wysokość powstałych dotychczas kosztów sądowych w niniejszej sprawie (100 zł – opłata kancelaryjna za odpis wyroku wraz z uzasadnienia) nie wydaje się być nadmiernie wygórowaną w stosunku do możliwości finansowych strony. Argumentem przemawiającym za odmową przyznania prawa pomocy jest również okoliczność posiadania przez skarżącego znacznego majątku nieruchomego i ruchomego. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku wynika bowiem, że strona posiada mieszkanie o pow. 104 m², garaż i warsztat. Ponadto w piśmie z dnia 30 grudnia 2009 r. wnioskodawca zaznaczył, że zaciągnął kredyt w wysokości 60.000 zł na budowę domu. Dysponowanie majątkiem w postaci nieruchomości wiąże się natomiast z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych, m.in. poprzez racjonalne nim gospodarowanie. Zatem, mając na uwadze przedstawione powyżej składniki znacznego w stosunku do możliwości przeciętnego obywatela majątku strony, nie można było uznać, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie zasługiwał na uwzględnienie. Odnosząc się natomiast do wykazanego przez wnioskodawcę dochodu, podnieść należy, że zgodnie z jego oświadczeniem wynosi on 3.500 zł netto miesięcznie. Ponadto z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) wynika, że w 2008 r. strona osiągnęła dochód w wysokości 51.269,57 zł, a zatem w wysokości wyższej aniżeli w 2007 r. (0 zł). Powyższe wskazuje na tendencję wzrostową dochodu uzyskiwanego z prowadzonej działalności gospodarczej w 2008 r. w porównaniu do roku poprzedzającego. Z przedstawionego zaś dokumentu zatytułowanego "Rozliczenie za rok 2009" wynika natomiast, że przychód ze sprzedaży za okres styczeń – listopad 2009 r. wynosił 545.239,54 zł przy kosztach uzyskania przychodu w wysokości 545.685,75 zł. Ustosunkowując się do powyższej kwestii, wskazać należy, że Sąd nie jest w stanie dokonać pełnej analizy możliwości finansowych strony ze względu na to, że pomimo prawidłowego wezwania, nie udzieliła ona informacji oraz nie przedłożyła dowodów na potwierdzenie rodzaju i wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków. Brak oświadczenia wnioskodawcy w tym zakresie nie pozwala natomiast na ustalenie w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości w zakresie relacji osiąganych dochodów do ponoszonych wydatków. Tym samym nie pozwala na stwierdzenie, iż strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych. Tymczasem, jak zaznaczono na wstępie rozważań, to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Końcowo wskazać należy, że w dniu 22 stycznia 2009 r. strona złożyła w placówce pocztowej dyspozycję przekazu kwoty 223 zł tytułem wpisu sądowego od złożonej w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej. Zatem uznać należało, że poniesienie kosztów sądowych w tej części nie było obciążeniem ponad możliwości skarżącego. Do kosztów sądowych na dzień rozpoznania wniosku zaliczyć można jedynie opłatę kancelaryjną za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem w wysokości 100 zł. Powyższe wskazuje zatem, że skarżący jest w stanie również zgromadzić środki pozwalające na uiszczenie ewentualnie pozostałych kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.