I SA/Ol 64/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 17 marca 2012r. skarżący R. G. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 500 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną. Skarżący zajmuje mieszkanie o powierzchni 27 m2 w domu swoich dzieci A. K. i K. G. na zasadzie nieodpłatnej dożywotniej służebności. Wskazał, iż jest zobowiązany do pokrywania bieżących opłat takich jak energia elektryczna, woda, gaz, ścieki, telefon, śmieci. Nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego, zasobów pieniężnych oraz wartościowych przedmiotów. Wnioskodawca utrzymuje się z renty w wysokości 468,98 zł netto, jego małżonka otrzymuje emeryturę w wysokości 1496 zł netto. Łączny dochód małżonków wynosi 1.965 zł. Argumentując wniosek wskazał, iż jest osobą niezdolną do pracy, w wieku 61 lat, po wszczepieniu dwóch endoprotez obu stawów biodrowych. Do wniosku załączył karty leczenia szpitalnego (k. 57,58) oraz kserokopię odcinka renty (k. 59). Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 28.03.2012 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet – w części w jakiej obciążają one skarżącego, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, raty pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, podatków itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, iż miesięczne koszty stałych wydatków własnych i rodziny wynoszą: energia elektryczna 275,57 zł, gaz ziemny 386,87 zł, woda i ścieki 206,72 zł, wywóz śmieci 32,59, opał w okresie grzewczym 350 zł. Wskazał, iż żona uiszcza miesięczne wpłaty na poczet zaległych wypłat pracowniczych do Komornika Sądowego w "[...]" w wysokości 300 zł, opłaca również składki PZU Życie S.A. w wysokości 46 zł. Natomiast skarżący spłaca raty grzywny do Sądu Rejonowego w "[...]" w wysokości 100 zł miesięcznie. Powyższe wydatki zostały uwiarygodnione odpowiednimi dokumentami (k. 74-81). Łącznie wydatkują zatem 1.697,75 zł. Wskazał nadto, iż przepisywane lekarstwa wykupuje co drugi miesiąc w ilości około 30 % recept, z uwagi na brak środków finansowych. Skarżący wyjaśnił, iż mieszkanie udostępniają mu nieodpłatnie dzieci na zasadzie dożywotniej służebności osobistej. Pokrywają one opłaty podatku od nieruchomości. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Nie wystarczy przy tym wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja materialna jest rzeczywiście tak ciężka, iż wymaga pomocy Państwa w zakresie poniesienia za niego kosztów sądowych. Wnioskodawca wraz z żoną, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, utrzymuje się z dochodów osiąganych z renty chorobowej (skarżącego) oraz emerytury (małżonki) w łącznej wysokości 1.965 zł netto miesięcznie. Wydatki małżonków skarżący określił na kwotę 1.697,75 zł bez kosztów wyżywienia, odzieży czy lekarstw. Analizując sytuację finansową skarżącego należy pamiętać, iż w zamian za darowiznę domu jednorodzinnego (akt notarialny z dnia 2 lipca 2001r., k. 112-113), dzieci skarżącego ustanowiły na rzecz jego i jego małżonki dożywotnią nieodpłatną służebność osobistą mieszkania (akt notarialny z dnia 6 lutego 2007 r. k. 104-106). W tej sytuacji są podstawy do tego, aby przyjąć, że skarżącego oraz jego małżonkę nie powinny obciążać już wydatki związane z utrzymaniem całego budynku. W sytuacji, w której strona i jej małżonka mają ustanowioną na swoją rzecz służebność osobistą mieszkania, zmianie uległy zasady wydatkowania środków pieniężnych na swoje utrzymanie. Strona taka ma już bowiem zapewnione prawo do korzystania z określonego pomieszczenia w nieruchomości i urządzeń przeznaczonych do wspólnego użytki mieszkańców budynku (art. 302 § 1 k.c.). Dlatego też część ponoszonych przez skarżącego wydatków nie mieści się w kategorii wydatków koniecznych. Ponoszenie przez niego kosztów zakupu opału, energii elektrycznej, gazu, wody i ścieków oraz wywozu śmieci, zgodnie z aktem notarialnym z 6 lutego 2007r., jest niczym nie uzasadnione. Dlatego też należy uznać, iż skarżący dobrowolnie płaci wskazane opłaty. Nie jest bowiem zobowiązany do uiszczania wydatków związanych z utrzymaniem całego budynku, które wynoszą 1.251,75 zł. Skoro uzyskiwane dochody nie są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), to uzasadnione jest ich przeznaczenie na koszty postępowania sądowego. Na marginesie wskazać należy, iż w dokumentach zgromadzonych w toku postępowania podatkowego takich jak: protokół o stanie majątkowym zobowiązanego z dnia 03.06.2009r. (k. 60) oraz oświadczenie majątkowe z dnia 21.09.2010r. (k. 50-51) skarżący wykazywał odmienną sytuację, a mianowicie, iż nie ponosi opłat związanych z eksploatacją domu i że opłaty te regulowane są przez właścicieli domu tj. dzieci skarżącego. Sytuacja ta odpowiadałaby treści aktu notarialnego z dnia 06.02.2007r. Stwierdzić zatem należy, że dysponowanie przez skarżącego i jego małżonkę kwotą 1.965 zł netto miesięcznie, a po potrąceniu zaległości z tytułu zaległych wypłat pracowniczych, wpłat na poczet grzywny, ubezpieczenia PZU, kwotą 1.519 zł miesięcznie przy korzystaniu z nieodpłatnej służebności mieszkania, nie pozwala uznać, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, skoro nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji