I SA/Ol 641/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za luty 2013r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 4 sierpnia 2017r., złożonym wraz ze skargą, skarżący M. M., reprezentowany przez radcę prawnego R. N., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 228 zł. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynikało, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie posiada jakiegokolwiek majątku. Zamieszkuje w mieszkaniu syna. Nie uzyskuje żadnego dochodu. Do jego miesięcznych wydatków należą opłata za mieszkanie i garaż w wysokości 440 zł, ogrzewanie średnio rocznie 250 zł, energia elektryczna około 140 zł miesięcznie, telefon, internet, abonament telewizyjny 170 zł, stałe koszty leczenia (lekarstwa ) około 110 zł miesięcznie, łącznie wydatki 1.110 zł miesięcznie. Ponadto posiada zadłużenie w wysokości 115.000 zł z tytułu niespłaconego kredytu w "[...]" zaciągniętego na działalność gospodarczą. Argumentując wniosek wskazano, że skarżący ma 58 lat, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Nie korzysta z żadnych form pomocy finansowej oprócz wsparcia najbliższych- rodziny. Jest osobą chorą, czeka na operację głowy, ma silną astmę oskrzelową, nie może funkcjonować bez silnych leków. Ma problemy z rękoma i nogami z uwagi na uszkodzony kręgosłup. Jego stan zdrowia nie pozwala na podjęcie pracy jaką proponuje mu Powiatowy Urząd Pracy. Nie ma prawa do zasiłków z MOPS z uwagi na zamieszkiwanie w mieszkaniu syna, które przekracza powierzchniowo ustawowe normy dodatku mieszkaniowego. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.) wyjaśniono, iż skarżący nie pozostaje w związku małżeńskim, na tę okoliczność została przedstawiona kserokopia wyroku Sądu Okręgowego "[...]" z dnia "[...]" o rozwiązaniu małżeństwa wnioskodawcy. Wskazano, iż skarżący nie posiada żadnych lokat bankowych, ani terminowych. Wyjaśniono, że wnioskodawca utrzymuje się z pomocy rodziny (syna, córki) oraz z pieniędzy jakie otrzymał po śmierci ojca. Pomoc rodziny ma charakter rzeczowy oraz finansowy. Wnioskodawca zamieszkuje w mieszkaniu syna, który na ile może pomaga w utrzymaniu mieszkania. Córka skarżącego pomimo trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej również wspiera w miarę swoich możliwości ojca. Skarżący w listopadzie 2016r. nabył udziały w Spółce z o.o.za kwotę 5.000 zł za środki finansowe jakie otrzymał po zmarłym ojcu. Spółka jak dotychczas nie zarobiła żadnych pieniędzy, wystawiła jedną fakturę na kwotę 854 zł plus VAT. Wyjaśniono, iż skarżący nie posiadał i nie posiada żadnego majątku. Odnośnie środków z jakich pokrywane są koszty ustanowionego pełnomocnika, wyjaśniono, iż kancelaria radcy prawnego po zapoznaniu się z historią skarżącego postanowiła wyświadczyć usługę prawną za kwotę 4 zł plus VAT. Do wyjaśnień zostały przedłożone następujące dokumenty źródłowe: kopie czterech faktur VAT z dnia 26.07.2017r. tytułem opłat za doradztwo prawne każda wystawiona na kwotę 1 zł plus podatek VAT (k. 37-40), kopia wyciągu z KRS na dzień 10.01.2017r. (k. 41-45), wyciągi z rachunków bankowych za okres od 06.06.2017r. do 05.10.2017r. (k. 46-49- 81), kopia wyroku SO z dnia 22.11.2005r. (k.50), kopie deklaracji VAT-7 za lipiec, sierpień, wrzesień 2017r. (k. 51-53, 55-57, 59-61), wyciągi z rachunku firmowego (k.54, 58, 62). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, publ. CBOSA). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego w trybie art. 255 P.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy sądu o sytuacji strony, natomiast wówczas, gdy osoba ubiegająca się o prawo pomocy nie prześle żądanych dokumentów lub też udzieli informacji fragmentarycznych bądź też niespójnych – wówczas zachodzą przesłanki do odmowy uwzględnienia złożonego wniosku (por. postanowienie NSA z 28.01.2015 r., sygn. II OZ 43/15; postanowienie NSA z 13.01.2015 r., sygn. II OZA 1394/14 publ. CBOSA). W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącego oświadczenia nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia sytuacji finansowej wnioskodawcy nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie może ponieść kosztów niniejszego postępowania. Przede wszystkim skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił okoliczności z czego się utrzymuje przy braku jakichkolwiek dochodów. Wskazać należy, iż w wezwaniu z dnia 18 października 2017r. wezwano wnioskodawcę do wyjaśnień w zakresie źródeł utrzymania oraz sposobu w jaki pokrywa miesięczne wydatki w wysokości co najmniej 1.100 zł (rubryka 11) nie licząc wyżywienia, środków czystości itp. Ponadto wezwano skarżącego do wyjaśnień czy korzysta z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnie rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w przypadku zaś odpowiedzi pozytywnej należało podać jej zakres oraz uprawdopodobnić, iż osoba/y ta/te posiada/ją zdolność finansową na udzielanie skarżącemu pomocy, w tym wyjaśnień czy syn, w mieszkaniu którego skarżący zamieszkuje nie może wspomóc go w zakresie kosztów niniejszego postępowania. W odpowiedzi na wezwanie wyjaśniono ogólnikowo, iż skarżący utrzymuje się dzięki pomocy syna i córki oraz z pieniędzy jakie otrzymał po śmierci ojca. Pomoc ma charakter finansowy jak i rzeczowy. Syn w miarę możliwości pomaga finansowo w utrzymaniu mieszkania, córka także na ile może wspomaga ojca. Powyższe wyjaśnienia nie wskazują w sposób jednoznaczny jakimi środkami finansowymi miesięcznie dysponuje skarżący czy to z tytułu darowizn od dzieci czy też z tytułu środków odziedziczonych po ojcu. W konsekwencji nie jest możliwe ustalenie że skarżący rzeczywiście nie może samodzielnie ponieść kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania. Wskazać należy, że skarżący został wezwany w sposób czytelny i zrozumiały również do uprawdopodobnienia, iż osoby które go wspomagają posiadają zdolność finansową na udzielanie pomocy w zakresie jego utrzymania. Dodać należy, że pomoc finansowa, zgodnie z wykazanymi przez wnioskodawcę wydatkami bez wyżywienia, musi wynosić co najmniej 1.100 zł miesięcznie. Skarżący nie wyjawił też jakimi środkami dysponuje z tytułu otrzymanych pieniędzy po śmierci ojca. Wskazać należy, że środki które otrzymał z tego tytułu pozwoliły mu na nabycie w listopadzie 2016r. za kwotę 5.000 zł udziałów w spółce z o.o. Wnioskodawca nie wyjaśnił także czy syn, w którego mieszkaniu zamieszkuje i który w miarę możliwości pomaga finansowo w utrzymaniu mieszkania nie może wspomóc go w zakresie kosztów niniejszego postępowania. W tej sytuacji sam fakt, iż skarżący nie uzyskuje dochodów nie jest wystarczającą przesłanką do zwolnienia go od kosztów sądowych. Powyższe nasuwa wątpliwości co do wiarygodności złożonych wyjaśnień i nie pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny, że skarżący czy osoby, z których pomocy korzysta nie posiadają środków na pokrycie należnych kosztów sądowych, co nie stałoby w sprzeczności z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym "rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie". Skoro skarżący oczekuje od Sądu zwolnienia od kosztów sądowych to na nim spoczywa ciężar wykazania, iż rzeczywiście znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania prawa pomocy. Tym samym powinien jednoznacznie wykazać, że takich środków sam nie posiada, jak również jego najbliżsi, na których utrzymaniu pozostaje, nie są w stanie wspomóc go finansowo w tym zakresie. To strona ma bowiem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Ponadto nie przedłożono kopii dokumentów, z których wynika wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu/straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za rok 2016, oraz okres od 01.01.2017r. do 30.09.2017r., kopii dokumentów, z których wynika wartość i rodzaj składników majątku wykorzystywanego do prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego, w tym m.in. środków trwałych, towarów, produktów. Samo oświadczenie, że Spółka nie zarobiła prawie żadnych pieniędzy nie jest wystarczające dla ustalenia kondycji finansowej prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Istotne bowiem jest jakie w ramach tej działalności ponoszone są koszty, jakie są obroty, a nawet jakiej wysokości poniesiona została ewentualna strata, która sama w sobie nie świadczy jeszcze o braku środków finansowych podmiotu gospodarczego, a jedynie o nadwyżce kosztów nad przychodami. W sytuacji deklarowanego przez skarżącego braku dochodu oraz nie wykazania wysokości środków uzyskiwanych ze strony rodziny, powyższe ustalenia, były istotne dla rozpoznania niniejszego wniosku. Zauważyć należy, że wezwanie wyraźnie obligowało skarżącego do przedłożenia kopii dokumentów – nie tylko deklaracji VAT-7 - pozwalających na ocenę sytuacji finansowej prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Wskazane wyżej wątpliwości lub brak danych co do rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej skarżącego uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawcy w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Sąd (referendarz sądowy) nie ma obowiązku prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych, bądź też gdy dane przedłożone przez skarżącego po prostu nie są wystarczające. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.