I SA/Ol 641/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2017 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. M. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 15 listopada 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2013r. postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 100 (sto) złotych. M. M. (dalej: skarżący, wnioskodawca, strona) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]"w przedmiocie: podatku od towarów i usług za luty 2013r. Wnioskiem z dnia 4 sierpnia 2017r., skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 228 zł. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynikało, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie posiada jakiegokolwiek majątku. Zamieszkuje w mieszkaniu syna. Nie uzyskuje żadnego dochodu. Do jego miesięcznych wydatków należą opłata za mieszkanie i garaż w wysokości 440 zł, ogrzewanie średnio rocznie 250 zł, energia elektryczna około 140 zł miesięcznie, telefon, internet, abonament telewizyjny 170 zł, stałe koszty leczenia (lekarstwa ) około 110 zł miesięcznie, łącznie wydatki 1.110 zł miesięcznie. Ponadto posiada zadłużenie w wysokości 115.000 zł z tytułu niespłaconego kredytu w BZ WBK zaciągniętego na działalność gospodarczą. Argumentując wniosek wskazano, że skarżący ma 58 lat, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Nie korzysta z żadnych form pomocy finansowej oprócz wsparcia najbliższych- rodziny. Jest osobą chorą, czeka na operację głowy, ma silną astmę oskrzelową, nie może funkcjonować bez silnych leków. Ma problemy z rękoma i nogami z uwagi na uszkodzony kręgosłup. Jego stan zdrowia nie pozwala na podjęcie pracy jaką proponuje mu Powiatowy Urząd Pracy. Nie ma prawa do zasiłków z MOPS z uwagi na zamieszkiwanie w mieszkaniu syna, które przekracza powierzchniowo ustawowe normy dodatku mieszkaniowego. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.) wyjaśniono, iż skarżący nie pozostaje w związku małżeńskim, na tę okoliczność została przedstawiona kserokopia wyroku Sądu Okręgowego z dnia 22 listopada 2005r. o rozwiązaniu małżeństwa wnioskodawcy. Wskazano, iż skarżący nie posiada żadnych lokat bankowych, ani terminowych. Wyjaśniono, że wnioskodawca utrzymuje się z pomocy rodziny (syna, córki) oraz z pieniędzy jakie otrzymał po śmierci ojca. Pomoc rodziny ma charakter rzeczowy oraz finansowy. Wnioskodawca zamieszkuje w mieszkaniu syna i na ile może pomaga w utrzymaniu mieszkania. Córka skarżącego pomimo trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej również wspiera w miarę swoich możliwości ojca. Skarżący w listopadzie 2016r. nabył udziały w Spółce z o.o.za kwotę 5.000 zł za środki finansowe jakie otrzymał po zmarłym ojcu. Spółka jak dotychczas nie zarobiła żadnych pieniędzy, wystawiła jedną fakturę na kwotę 854 zł plus VAT. Wyjaśniono, iż skarżący nie posiadał i nie posiada żadnego majątku. Odnośnie środków z jakich pokrywane są koszty ustanowionego pełnomocnika, wyjaśniono, iż kancelaria radcy prawnego po zapoznaniu się z historią skarżącego postanowiła wyświadczyć usługę prawną za kwotę 4 zł plus VAT. Do wyjaśnień zostały przedłożone następujące dokumenty źródłowe: kopie czterech faktur VAT z dnia 26.07.2017r. tytułem opłat za doradztwo prawne każda wystawiona na kwotę 1 zł plus podatek VAT (k. 37-40), kopia wyciągu z KRS na dzień 10.01.2017r. (k. 41-45), wyciągi z rachunków bankowych za okres od 06.06.2017r. do 05.10.2017r. (k. 46-49- 81), kopia wyroku SO z dnia 22.11.2005r. (k.50), kopie deklaracji VAT-7 za lipiec, sierpień, wrzesień 2017r. (k. 51-53, 55-57, 59-61), wyciągi z rachunku firmowego (k.54, 58, 62). Starszy Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 15 listopada 2017r. odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Oceniając sytuację majątkową i osobistą wnioskodawcy starszy referendarz sądowy wskazał, że wyjaśniania skarżącego nie wskazują w sposób jednoznaczny jakimi środkami finansowymi miesięcznie dysponuje czy to z tytułu darowizn od dzieci czy też z tytułu środków odziedziczonych po ojcu. W konsekwencji, zdaniem referendarza nie jest możliwe ustalenie że skarżący rzeczywiście nie może samodzielnie ponieść kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania. Podkreślono, że skarżący został wezwany w sposób czytelny i zrozumiały również do uprawdopodobnienia, iż osoby które go wspomagają posiadają zdolność finansową na udzielanie pomocy w zakresie jego utrzymania. Pomoc finansowa, zgodnie z wykazanymi przez wnioskodawcę wydatkami bez wyżywienia, musi wynosić co najmniej 1.100 zł miesięcznie. Wskazano, że skarżący nie wyjawił też jakimi środkami dysponuje z tytułu otrzymanych pieniędzy po śmierci ojca. W ocenie referendarza sądowego wątpliwości lub brak danych co do rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej skarżącego uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawcy w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem strona skarżąca w sprzeciwie podniosła m.in., że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Nie posiada żądnych dochodów, oszczędności ani majątku, czy lokat. Wręcz przeciwnie posiada zadłużenie w wysokości 115.000 zł. Zdaniem skarżącego przedłożone dokumenty dowodzą ponad wszelką wątpliwość, że jego sytuacja ,majątkowa w chwili złożenia wniosku nie pozwala mu na ponoszenie kosztów postępowania sądowego. Wnioskodawca ponownie wskazał, że nie jest zdolny do podjęcia pracy zarobkowej. Uniemożliwia mu to wiek – 58 lat oraz zły stan zdrowia. Jest osobą schorowaną, będąca pod stałą opieką lekarską. Choruje na silna astmę oskrzelową i czeka na operację głowy. Ma trudności ze swobodnym poruszaniem się z uwagi na uszkodzony kręgosłup. Nie może funkcjonować bez silnych leków. Zdaniem skarżącego udowodnił, że zalicza się do kręgu osób, którym ma służyć pomoc prawna. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ocena czy w sprawie zachodzi konieczność zwolnienia strony od kosztów sądowych podejmowana jest przede wszystkim na podstawie oświadczenia o stanie majątkowym strony. Powinno ono być tak sporządzone by odzwierciedlało całą sytuację majątkową i życiową ubiegającego się o zwolnienie. Pozwala ono na ocenę czy strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek w niniejszej sprawie dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Prawo pomocy jest jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu i zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jednak to rzeczą wnioskodawcy jest dokładne i zgodne z prawdą przedstawienie własnej sytuacji majątkowej oraz wykazanie, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu przedstawione przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji finansowej i osobistej pozwoliły stwierdzić, iż złożony przezeń wniosek zasługiwał na uwzględnienie w części. Biorąc pod uwagę fakt, że strona jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i korzysta z pomocy finansowej oraz rzeczowej najbliższej rodziny, zdaniem Sądu wnioskodawca nie będzie w stanie w całości ponieść kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz wysokość wpisu w niniejszej sprawie, do którego uiszczenia strona jest zobowiązana (228 zł) oraz w innej zawisłej przed tutejszym Sądem (1.585 zł), Sąd doszedł do wniosku, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Sądu sytuacja finansowa skarżącego pozwala na wygospodarowanie środków na uiszczenie kosztów sądowych w części. Przyznane zwolnienie nie przekracza możliwości finansowych wnioskodawcy, a opłacenie wpisu sądowego w wysokości 100 złotych nie uczyni uszczerbku w utrzymaniu koniecznym skarżącego. Za przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł, przemawia również okoliczność, że odmowa przyznania prawa pomocy stanowiłaby w rozpoznawanej sprawie naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu, ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP .Brak środków na uiszczenie wpisu spowodowałaby konieczność cofnięcia skargi, bądź jej odrzucenie. W konsekwencji obiektywnie uniemożliwiłoby to stronie skarżącej doprowadzenie do kontroli zaskarżonej decyzji (tj. realizację prawa do sądu). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.