I SA/Ol 651/14
WyrokWSA w Olsztynie2014-11-27
Skład orzekający: Andrzej Błesiński, Ryszard Maliszewski, Wojciech Czajkowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu składek, gdy wnioskodawca powołuje się na trudną sytuację finansową wynikającą z prowadzenia działalności gospodarczej, zaległych alimentów i konieczności opieki nad matką?Ratio decidendi
Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że organ ZUS prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Organ wykazał, że nie zaszły przesłanki całkowitej nieściągalności należności, ani też przesłanki uzasadniające umorzenie w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż wnioskodawca nie wykazał, że opłacenie składek pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, ani nie udokumentował konieczności sprawowania opieki nad chorą matką. Decyzja organu nie nosi cech dowolności, a postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami prawa.Stan faktyczny
Skarżący J. Ż. złożył do ZUS wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, powołując się na trudną sytuację finansową wynikającą z problemów w działalności gospodarczej oraz konieczność regulowania zaległych alimentów. ZUS odmówił umorzenia, a następnie utrzymał tę decyzję w mocy po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Organ uznał, że nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności ani przesłanki do umorzenia z uwagi na trudną sytuację życiową i rodzinną. Skarżący wniósł skargę do WSA, podnosząc m.in. kwestię egzekucji alimentów z jego emerytury.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Błesiński (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski, sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Protokolant referent stażysta Milena Małyszko, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 27 listopada 2014r. sprawy ze skargi J. Ż. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę .
J. Ż. ( dalej jako skarżący , strona, wnioskodawca ) wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( dalej jako ZUS , organ , Zakład) o umorzenie należności z tytułu składek.
W uzasadnieniu wniosku strona podała, że trudna sytuacja finansowa wynika z problemów powstałych w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej, a także z przymusowej konieczności regulowania zaległych i bieżących alimentów.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych , decyzją z dnia "[...]" , na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 , 2, 3 i 3a, art. 24 ust.2 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. z 2013r., poz. 1442 dalej jako u.s.u.s.) odmówił umorzenia należności z tytułu składek :
- na ubezpieczenie społeczne za okres od marca 2009r. do stycznia 2010r, od października 2010r. do stycznia 2011r., od sierpnia 2011r. do kwietnia 2013r. w łącznej kwocie 27.036,78 zł,
- na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2009r. do stycznia 2010r, od października 2010r. do stycznia 2011r., od sierpnia 2011r. do kwietnia 2013r. w łącznej kwocie 11.642,74 zł,
- Fundusz Pracy za okres od marca 2009r. do stycznia 2010r. w łącznej kwocie 796,65 zł .
Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", ZUS utrzymał powyższą decyzję w mocy.
W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 28 ust. 1,2, 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365, dalej jako rozporządzenie) .
Organ stwierdził, że wobec faktu, iż właściwy organ egzekucyjny nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek oraz faktu, iż wnioskodawca w dalszym ciągu pobiera świadczenie emerytalne brak jest przesłanek zawartych w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s., a tym samym brak podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności.
Wobec powyższego ponownie dokonano oceny wniosku pod kątem zastosowania umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie ze szczegółowymi wytycznymi wynikającymi z rozporządzenia.
Z uwagi na fakt, że wnioskodawca nie przedłożył żadnej nowej dokumentacji organ przyjął, że jego sytuacja rodzinna i materialna nie uległa zmianie. Źródłem utrzymania strony jest emerytura, z której komornik dokonuje potrąceń na rzecz zaległych i bieżących alimentów. W dalszym ciągu prowadzi on gospodarstwo domowe z matką, która również posiada ustalone prawo do świadczenia emerytalnego. Prowadzona działalność gospodarcza w dalszym ciągu posiada status zawieszony i nadal ponoszone są koszty związane z utrzymaniem zakładu, istnieje zatem realne prawdopodobieństwo pojęcia przez wnioskodawcę działalności.
Mając na uwadze powyższe organ uznał, że sytuacja materialno-bytowa nie uzasadnia umorzenia zaległości z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji. Tym samym uznano, że nie wystąpiła przesłanka zawarta w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.
W złożonym wniosku strona nie podniosła okoliczności określonych w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, tzn. nie wskazała, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, iż opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności.
Wnioskodawca powołał się jednak na okoliczności określone w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia to znaczy na okoliczność, że konieczność sprawowania opieki nad matką w znaczny sposób organiczna mu prowadzenie działalności gospodarczej, a co za tym idzie – uzyskanie dochodu. Jednakże, w ocenie organu, posiada on stały dochód w postaci emerytury, który pobiera niezależnie od stanu zdrowia swojego, matki lub prowadzonej działalności. Ponadto nie udokumentował w żaden sposób stanu zdrowia matki oraz konieczności sprawowania opieki.
Zakład wskazał, że nie kwestionuje trudności z jakimi się wnioskodawca boryka, jednak, w kontekście obowiązujących przepisów prawa zła sytuacja materialna oraz brak środków na pokrycie zadłużenia wobec ZUS nie przesądza o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku.
Tym samym organ stwierdził, że nie można przyjąć, iż w niniejszym przypadku wystąpiły przesłanki określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek.
Dodatkowo organ podniósł, że powołany przez wnioskodawcę fakt niepowodzenia związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może stanowić przesłanki przemawiającej za umorzeniem należności, gdyż nie wystąpiły zdarzenia nadzwyczajne , a przyczyną był jedynie brak przychodów z prowadzonej działalności. Każdy płatnik ma obowiązek samodzielnie kontrolować stan wykonania nałożonych na niego ustawowych obowiązków opłacania należnych składek, zaniedbania w tym zakresie nie mogą stanowić przesłanki umorzenia.
Organ rozpatrując złożony wniosek wziął również pod uwagę zasadę tzw. interesu społecznego oraz słusznego interesu obywatela, wskazując, że umorzenie należności z tytułu składek stanowiłoby wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Zdaniem organu w powyższej sprawie został należycie wyważony, często niezgodny interes społeczny i słuszny interes obywatela. Organ w oparciu o zebrany i udostępniony przez stronę materiał dowodowy dokonał jasnej i precyzyjnej oceny przesłanek umożliwiających umorzenie. Zatem podjęte w ramach uznania administracyjnego – negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygniecie – nie może być uważane za dowolne.
Dodatkowo organ wskazał, że wniosek strony o udzielenie ulgi w postaci układu ratalnego został rozpatrzony pozytywnie. Jednak nie doszło do podpisania umowy, gdyż wnioskodawca stwierdził, iż ze względu na potrącenia z emerytury dokonywane przez komornika jego wniosek stał się "automatycznie nieaktualny".
Organ poinformował, że stosownie do art. 5 ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013r., poz. 1440), przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty dla płatników składek, zobowiązanych do opłacania składek na własne ubezpieczenie emerytalne i rentowe, nie uwzględnia się okresu, za który nie zostały opłacone składki, mimo podlegania obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu w tym okresie.
Skargę na w/w decyzję wniósł J. Ż.
W uzasadnieniu podniósł, że mając świadomość, że do przyszłej emerytury brakuje mu około trzech lat pracy w dniu "[...]" uruchomił działalność gospodarczą, mając nadzieję dopracować do pełnej emerytury. Gdy działalności przynosiła minimalne zyski opłacał składki ZUS, od czasu gdy zaczęła przynosić stratę popadł w zadłużenie wobec ZUS. Z dniem "[...]". zlikwidował prowadzoną działalność gospodarczą. Natomiast z dniem "[...]"został emerytem. Dzięki przyznanej abolicji i rozłożeniu pozostałej kwoty na raty miał nadzieję na spłatę pozostałego zadłużenia wobec ZUS. Niestety w kwietniu 2014r. komornik zaczął ściągać z jego emerytury zaległe alimenty w kwocie prawie 62 tysięcy zł, w wysokości 65% emerytury tj. 725,92 zł miesięcznie. Do wypłaty w związku z tym dostaje 422,23 zł. Alimenty przysługują jego córce, która w lipcu 2014r. skończyła 27 lat, ma się dobrze, dlatego złożył w marcu 2014r. do sądu pozew o uchylenie alimentów.
Wskazał, że wraz z matką utrzymują się z kwoty około 1.500 zł, czyli 50 zł dziennie, co powoduje, że skarżącemu brakuje na wszystko. Mając tylko 422 zł emerytury nie jest w stanie spłacać zaległości w ZUS. Na rozprawie sprecyzował , że wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez pełnomocnika, podtrzymał swoją decyzję, jak również wcześniejszą argumentację i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. ) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( j.t. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w przedstawionym wyżej aspekcie, Sąd nie znalazł podstaw do przyjęcia, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa o postępowaniu, bądź prawa materialnego.
Materialnoprawna możliwość umorzenia należności z tytułu składek przewidziana została w art. 28 ust. 1 i 2 oraz w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a zgodnie z art. 32 u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i składek zdrowotnych. Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznania administracyjnego. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi. Nadmienić przy tym należy, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją ale nie jest jego prawem. Oznacza to, iż sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego (przyjęcie spełnienia przesłanek prawnomaterialnych uwzględnienia lub odmowy uwzględnienia wniosku). Tak rozumiana kontrola sądowa odnosi się więc do oceny, czy organy zachowały reguły postępowania przy ustalaniu okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru zawartym w ww. przepisach. W szczególności Sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny ( art. 80 k.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 k.p.a.).
Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, tj. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca zawarł zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Tym samym uznać należy, iż jedynie zaistnienie którejkolwiek z siedmiu sytuacji wskazanych w ww. przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.
Całkowita nieściągalność zachodzi gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
W niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności , nie zaistniał bowiem żaden z siedmiu przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Tym samym zdaniem Sądu, prawidłowo organ ustalił, w niniejszej sprawie, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium , gdyż skarżący podbiera świadczenie emerytalne.
Ustawodawca w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidział również możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w uzasadnionych przypadkach. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W ocenie Sądu także i przy ocenie przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. organ wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności, czyniąc prawidłowe ustalenia i dokonując trafnych ocen, które stały się podstawą zaskarżonej decyzji.
Przedstawione i przeanalizowane w uzasadnieniu decyzji okoliczności świadczą bowiem niewątpliwie, że powoływane przez wnioskodawcę okoliczności nie pozwalały na przyznanie mu wnioskowanej ulgi. Należy przy tym podkreślić, iż z treści § 3 ust. 1 rozporządzenia wprost wynika, że to na wnioskodawcy ( zobowiązanym ) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek. Mimo to organ podjął szereg działań z urzędu, zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy.
W sposób przekonywujący organ wskazał, iż skarżący nie wykazał jednoznacznie, iż opłacenie należności z tytułu składek mogłaby pozbawić go i jego rodzinę (matkę) możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (przesłanka przewidziana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, w oparciu o zebrane dowody ustalono bowiem, że skarżący pobiera świadczenie emerytalne, zaś okolicznością przemawiającą za umorzeniem nie może być okoliczność, iż do momentu gdy prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosiła chociażby minimalne zyski opłacał składki, przestał je opłacać dopiero gdy działalność zaczęła przynosić stratę. Jak prawidłowo wskazał organ, każdy płatnik prowadzi działalność gospodarczą na własne ryzyko, które zawsze winno być wkalkulowane w prowadzoną działalność. Osoby prowadzące działalność gospodarczą obowiązane są samodzielnie opłacać należności z tytułu składek bez specjalnego wezwania w wyznaczonym ustawowym terminie płatności, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 12 u.s.u.s. od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności (art. 13 pkt 4 u.s.u.s.).
Tym samym, kłopoty czy nawet niepowodzenia powodujące konieczność zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej nie są przesłanką warunkującą umorzenie należności, w sytuacji gdy nie wystąpiły zdarzenia nadzwyczajne, a przyczyną tych niepowodzeń był jedynie brak przychodów z prowadzonej działalności.
Ze zgromadzonego przez organ materiału wynika nadto , że skarżący nie korzystał z pomocy społecznej ji nie był rejestrowany jako bezrobotny ( k. 50 i 51 akt adm.).
Za omawianą przesłankę z § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia nie może zostać również uznana, szczególnie uwypuklana na etapie wniesienia skargi do sądu, okoliczność prowadzenia egzekucji przez komornika z tytułu zaległych alimentów. Organ oceniając bowiem tą okoliczność prawidłowo wskazał, iż źródłem utrzymania skarżącego jest świadczenie emerytalne wypłacane w niższej wysokości z uwagi na toczącą się egzekucję, jednak w dalszym ciągu prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z matką, która posiada również ustalone prawo do świadczenia emerytalnego.
Przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie były przedmiotem rozważań organu, gdyż wnioskodawca nie wskazał, iż poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go dalszego prowadzenia działalności.
Również w stosunku do wskazywanej przez skarżącego przesłanki wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia – konieczności sprawowania stałej opieki nad matką, zgodzić należy się ze stanowiskiem organu, iż nie została ona wykazana przez skarżącego. Zdaniem Sądu, zasadnie wywiedziono w uzasadnieniu decyzji, że nie przedstawił on żadnej dokumentacji medycznej potwierdzającej zły stan zdrowia matki, poprzestając jedynie na oświadczeniach o wymaganej opiece nad matką oraz kontrolach lekarskich, tym bardziej, że okoliczności te pozostają bez wpływu na wysokość uzyskiwanego dochodu – skarżący otrzymuje bowiem dochód w postaci świadczenia emerytalnego.
Podkreślić należy jeszcze raz, że okoliczności podnoszone przez stronę skarżącą, zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i w postępowaniu przed sądem administracyjnym, dotyczące okoliczności powstania zaległości nie mają wpływu na ocenę podjętego rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 września 2011r., sygn. akt II GSK 832/10 (opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazał, że przy badaniu przesłanek z art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia istotna jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane jako samodzielna przesłanka umorzenia należności. Nie można jednak nie zauważyć , że zaległości alimentacyjne , na które wskazuje skarżący jako przyczynę niemożności uiszczenia zaległych należności ZUS , powstały wyłącznie w wyniku jego postępowania i zaniedbania możliwości wcześniejszego ubiegania się o uchylenie obowiązku alimentacyjnego . Trwające obecnie postępowanie przed sądem rodzinnym w tym przedmiocie pozwoli w przyszłości uwolnić się od tego obowiązku.
Reasumując wskazać należy, że umorzenie składek zawsze powinno wynikać z zaistnienia rzeczywiście wyjątkowych i nadzwyczajnych okoliczności wyłączających możliwość ich uregulowania. W opisanych wyżej okolicznościach, uprawniony jest wniosek, iż do takich, biorąc pod uwagę obecną sytuację materialno-bytową, sytuacja zobowiązanego nie należy.
W świetle treści powołanych wyżej przepisów, dokonana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ocena sytuacji majątkowej strony, cech dowolności nie nosi. Argumentacja uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jest zdaniem Sądu logiczna i przekonywująca. Tym bardziej, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek podejmowane są w ramach uznania administracyjnego. Ustawodawca nie przewidział żadnej okoliczności, która obligowałaby ZUS do umorzenia należności z tytułu składek. Odmowa umorzenia nie narusza więc prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki przemawiające za umorzeniem jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Organ nie ma więc obowiązku wydania rozstrzygnięcia zgodnie z oczekiwaniami osoby składającej wniosek.
Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że organ nie naruszył art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., podjął bowiem wszelkie niezbędne kroki w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, po czym dokonał prawidłowej oceny prawnej poczynionych ustaleń faktycznych. Zapewnił też stronie, przewidziane w art. 10 § 1 k.p.a., prawo do czynnego udziału w postępowaniu. Prawidłowo, wywiązał się również z obowiązku poszanowania zasady przekonywania, wyjaśniając stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy, co znalazło wyraz w uzasadnieniu decyzji. Swoje stanowisko organ uzasadnił stosownie do wymogów zawartych w art. 107 § 1 i 3 k.p.a..
Dodatkowo podkreślić należy, że zawsze wnioskodawca w sytuacji zmiany stanu faktycznego (np. uchylenia obowiązku alimentacyjnego) lub uzyskania nowych dowodów może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności czy też o udzielenie ulgi w postaci układu ratalnego.
Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a skargę oddalił.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło