I SA/Ol 668/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego A.H. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi M.G., R.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2017r. postanawia: 1. odmówić przyznania radcy prawnemu A.H. wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji, 2. odmówić przyznania radcy prawnemu A.H. wynagrodzenia za postępowanie zażaleniowe WSA/post.1- sentencja postanowienia Postanowieniami z dnia 20 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Ol 668/17, Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie ustanowił dla Skarżących M.G., R.G. radcę prawnego z urzędu, w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2017 r. Na podstawie wydanych orzeczeń, Okręgowa Izba Radców Prawnych pismem z dnia 11 grudnia 2017 r., poinformowała, że na pełnomocnika dla Skarżących został wyznaczony radca prawny A.H.. Z akt sprawy wynika, że pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy w dniu 21 grudnia 2017 r. i 22 lutego 2018 r., wykonał fotokopię z akt, pismem z dnia 20 grudnia 2017 r. podtrzymał skargę z dnia 20 sierpnia 2017 r. sporządzoną przez Skarżących oraz wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych. Na mocy zarządzenia tut. Sądu z dnia 7 lutego 2018 r. pełnomocnik Skarżących został zobowiązany do usunięcia w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania braków formalnych skargi z dnia 20.08.2017 r., poprzez złożenie dziewięciu odpisów skargi. Powyższe wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi radcy prawnemu w dniu 12.02.2018 r. Pismem z dnia 22.02.2018 r. pełnomocnik skarżących wniósł o przywrócenie terminu do wykonania ww. wezwania. Postanowieniem z dnia 28 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi. Nie zgadzając się z podjętym rozstrzygnięciem przez tut. Sąd pełnomocnik Skarżących złożył zażalenie, w którym m.in. wniósł o zasadzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto oświadczył, że opłata za udzieloną pomoc prawną nie została zapłacona w całości lub w części. Postanowieniem z dnia 25 maja 2018 r. sygn. akt II FZ 263/18 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie tut. Sądu z dnia 28.02.2018 r. W uzasadnieniu stwierdził m.in., "że obowiązkiem profesjonalnego pełnomocnik strony, ustanowionego w ramach prawa pomocy, były uzupełnienie braków formalnych skargi, tak jak wynikało to z zarządzenia z dnia 7 lutego 2018 r. Powoływanie się na zły stan zdrowia i podeszły wiek Skarżących, jako okoliczność która miałaby wskazywać na brak winy w uchybieniu terminowi, świadczy o niezrozumieniu roli, jaką pełni profesjonalny pełnomocnik w postępowaniu sądowym. Wspomniane okoliczności mogłyby przemawiać za przywróceniem terminu, gdyby Skarżący działali samodzielnie, bez pomocy radcy prawnego, który dysponując odpowiednią wiedzą prawniczą powinien zastosować się do wezwania i przedłożyć wymagane odpisy skargi. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że zaistniała sytuacja wynika z zaniedbania profesjonalnego pełnomocnika. Wbrew oczekiwaniom pełnomocnika Skarżących, uzasadnienie rozpoznawanego zażalenia tylko potwierdza ocenę Sądu pierwszej instancji. Pełnomocnik powołuje się w nim raz jeszcze na zły stan zdrowia Skarżących, nie zauważając równocześnie, że właśnie zły stan zdrowia i trudność w zrozumieniu swojej sytuacji procesowej świadczą o konieczności podjęcia odpowiednich działań przez profesjonalnego pełnomocnika, tak aby zadbać o interesy reprezentowanej strony. Równie chybione są argumenty pełnomocnika dotycząca trudności ze sfinansowaniem korespondencji do sądu i przygotowaniem 9 odpisów skargi." Następnie, postanowieniem z dnia 12 czerwca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, odrzucił skargę M.G., R.G., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2017 r. Starszy referendarz sądowy zważył, co następuje: W niniejszej sprawie, zawodowy pełnomocnik ustanowiony został dla Skarżących na etapie postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji. Mając na uwadze akta sprawy stwierdzić należy, iż czynności podjęte przez wyznaczonego radcę prawnego na tym etapie postępowania polegały na zapoznaniu się z aktami niniejszej sprawy i sporządzeniu fotokopii dokumentów, znajdujących się w tych aktach, podtrzymaniu skargi sporządzonej przez Skarżących samodzielnie oraz sporządzeniu pisma z dnia 22 lutego2018 r., w którym wniósł o przywrócenie terminu do wykonania wezwania tut. Sądu. Ponadto w związku z odrzuceniem wniosku pełnomocnika Skarżących, ustanowiony w sprawie radca prawny A.H. złożył zażalenie na powyższe postanowienie tut. Sądu. Stosownie zaś do unormowania art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, j.t.) wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Aktem normatywnym określającym zasady przyznawania wynagrodzenia za czynności podejmowane przez radcę prawnego jest rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1715 ze zm). Zasądzając opłatę za czynności pełnomocnika z tytułu zastępstwa prawnego, bierze się pod uwagę m.in. niezbędny nakład pracy radcy prawnego, a także charakter sprawy i wkład pracy radcy prawnego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia oraz rozstrzygnięcia (§ 4 ust. 1 ww. rozporządzenia). W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej. Przyjmuje się również, że wynagrodzenie przyznane pełnomocnikowi rekompensuje wszystkie inne koszty i wydatki związane z wykonywanymi na rzecz strony czynnościami, takie jak koszty dojazdu do sądu, znaczków pocztowych, kserokopii, itp. Pomoc prawna powinna przybrać wymiar realny, a ciężar wykazania, że została faktycznie udzielona stronie spoczywa na pełnomocniku (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, i z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s.316-317). Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza bowiem, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/0publ. CBOSA). W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia nie może odbywać się mechaniczne, lecz poprzedzone musi być oceną okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w celu ustalenia, czy podjęte przez niego czynności stanowią faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy skarga została sporządzona osobiście przez Skarżących, postanowienie odrzucające skargę wydane zaś zostało na posiedzeniu niejawnym. Udział wyznaczonego z urzędu pełnomocnika ograniczył się natomiast do przejrzenia akt sprawy i sporządzenia fotokopii z akt, podtrzymania zarzutów i wniosków skarżących przedstawionych w skardze i do sporządzenia wniosku o przewrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w toku postępowania przed sądem I instancji oraz do sporządzenia w terminie środka odwoławczego od postanowienia tut. Sądu odrzucającego wniosek o przewrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, z powodu nieuprawdopodobnienia, że do uchybienia terminowi doszło z niezawinionych przez pełnomocnika przyczyn. Analizując zakres czynności podjętych przez pełnomocnika trudno uznać, że pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy udzielił Stronie – na etapie postępowania w pierwszej instancji - rzeczywistej pomocy prawnej. Kryterium pomocy prawnej nie spełniają podjęte przez pełnomocnika w niniejszej sprawie ww. czynności. Wskazane czynności w postaci zapoznania się z aktami, sporządzenia fotokopii czy też nawet sporządzenia pisma o podtrzymaniu skargi stron postępowania mają bowiem charakter czynności faktycznej (wstępnej, przygotowawczej), której celem jest dopiero udzielenie właściwej pomocy prawnej, niemniej jednak same w sobie tej pomocy nie stanowią i nie mogą być z nią utożsamiane. Faktyczna pomoc prawna polega np. na sporządzaniu wniosków procesowych, opinii prawnych, wyrażaniu stanowiska w sprawie, czy też występowaniu przed sądem. W rozpoznawanej sprawie pomoc taka w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji nie została udzielona. W szczególności pełnomocnik nie złożył w imieniu skarżącego żadnego pisma procesowego zawierającego stanowisko pełnomocnika w sprawie, poza pismem z dnia 20.12.2017 r., w którym jednozdaniowo stwierdził "Działając w imieniu skarżącego, popieram wniesioną skargę i wnoszę: 1. jak w skardze;", nie przedstawił dowodów, nie wskazał okoliczności mogących rzutować na rozstrzygnięcie, nie podniósł żadnej argumentacji mogącej przemawiać za uwzględnieniem skargi. Także złożony wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, w którym pełnomocnik nieskutecznie starał się udowodnić, że do uchybienia terminowi pomimo prawidłowego wezwania go do uzupełnienia braków formalnych skargi doszło nie z jego winy, nie może stanowić o udzieleniu skarżącym rzeczywistej pomocy prawnej. Tak jak wskazał zarówno tut. Sąd w postanowieniu z dnia 28 lutego 2018 r. jak i rozpoznający zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny w przytoczonym wyżej fragmencie uzasadnienia z dnia 25 maja 2018 r. nie można uznać, że pełnomocnik zadbał o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Wręcz przeciwnie zaniedbanie pełnomocnika doprowadziło do sytuacji, w której niemożliwym stało się merytoryczne rozpoznanie skargi. Złożony zatem wniosek, biorąc pod uwagę skutek nim spowodowany tj. odrzucenie zarówno wniosku o przywrócenie terminu jak i zażalenia na wydane przez tut. Sąd postanowienie a następnie odrzucenie skargi, nie przyczynił się z żaden sposób do merytorycznego wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Tak jak już stwierdzono to wyżej, profesjonalne udzielenie pomocy prawnej stronie Skarżącej nie może mieć charakteru wyłącznie pozornego czy też sprowadzać się do nieskutecznego biorąc pod uwagę skutek w postaci odrzucenia skargi, "ratowania sprawy" w związku z niepodjęciem przez pełnomocnika adekwatnych do stanu sprawy działań procesowych dla ochrony interesów strony już na etapie postępowania przed pierwszą instancją. Tym samym stwierdzić należy, że niepodjęcie odpowiednich kroków prawnych, na etapie postępowania przed sądem I instancji przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, pomimo zapoznania się z aktami sprawy, prawidłowego doręczenia wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi uniemożliwiło zbadanie zaskarżonej przez stronę decyzji pod kątem jej legalności i tym samym pozbawiło Skarżących merytorycznej kontroli wydanej decyzji przez Sąd Administracyjny. W konsekwencji, w warunkach niniejszej sprawy wniosek wyznaczonego z urzędu radcy prawnego o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zarówno za udział w postępowaniu przed I instancją, jak i w związku ze złożonym zażaleniem, nie może zostać uwzględniony. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.