I SA/Ol 677/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. T. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący A. T. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w tym wpisu określonego na kwotę 100 zł oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi on działalność gospodarczą, z której jak oświadczył nie uzyskuje dochodów. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe oraz płaci alimenty na syna w wysokości 400 zł miesięcznie. Ze złożonego formularza wynika, iż wnioskodawca nie posiada żadnego majątku: nieruchomości, ruchomości większej wartości, jak również zasobów pieniężnych. Argumentując wniosek skarżący podniósł, iż w chwili obecnej, z uwagi na brak dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, jak również w związku z poniesioną z tego tytułu stratą, nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku dla siebie i swojej najbliższej rodziny. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 27.11.2009r. skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń w zakresie: szczegółowych miesięcznych wydatków oraz przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone koszty, ewentualnie podania czy korzysta z czyjejś pomocy i w jakim zakresie, miesięcznych dochodów oraz majątku współmałżonka lub w przypadku orzeczenia separacji między małżonkami nadesłania odpisu orzeczenia sądowego w tym przedmiocie, wysokości miesięcznych dochodów netto z prowadzonej działalności gospodarczej, zamieszkiwania i prowadzenia wspólnego gospodarstwa z żoną, posiadania rachunków bankowych i przedłożenia wyciągów bankowych z tych rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy, przedłożenia dokumentów, z których wynika obowiązek alimentacyjny skarżącego oraz potwierdzających fakt ich ponoszenia, przedłożenia odpisów zeznań podatkowych za rok 2008 oraz za dotychczasowe miesiące 2009r., posiadania polis ubezpieczeniowych. W wykonaniu wezwania skarżący oświadczył, iż miesięczne koszty utrzymania jego gospodarstwa domowego przedstawiają się następująco: czynsz za mieszkanie 325 zł – zalega z płatnością za pół roku, opłata za energię elektryczną 45 zł, opłata za gaz 90 zł – na 2 miesiace, abonament za telefon - 38 zł, opłata za telefon komórkowy 180 zł, koszty wyżywienia 600 zł, łączna kwota rat kredytów 1.600 zł – wnioskodawca oświadczył, iż pozostaje w zwłoce ze spłatą tych zobowiązań. Ponadto skarżący oświadczył, iż nie jest mu znana wysokość dochodów współmałżonki, w związku z tym, że w chwili obecnej toczy się sprawa o separację pomiędzy małżonkami. Ponadto małżonkowie zawarli umowę wyłączającą wspólność majątkową małżeńską. Małżonka skarżącego jest właścicielką mieszkania położonego w "[...]" przy ul. "[...]", jednak w nim obecnie nie zamieszkuje, w związku z toczącą się sprawą o separację i jednocześnie nie ponosi kosztów utrzymania tego mieszkania. Wnioskodawca nie zamieszkuje w chwili obecnej z małżonką i nie prowadzi wspólnie z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący nie posiada polis ubezpieczeniowych. Do złożonych oświadczeń wnioskodawca załączył odpis postanowienia Sądu Okręgowego w "[...]" z dnia 18 września 2009r. w sprawie z powództwa J.K.T. o rozwód, z którego wynika zobowiązanie skarżącego do płacenia alimentów w kwocie 400 zł na rzecz małoletniego syna. W wykonaniu wezwania skarżący przedłożył dwa wyciągi z rachunków bankowych: za miesiąc październik i listopad 2009, z których wynika, iż skarżący nie posiada środków pieniężnych na koncie bankowym. Z nadesłanego zeznania podatkowego za rok 2008 PIT – 36 wynika natomiast, iż skarżący w ubiegłym roku osiągnął dochód w wysokości 12.880,07 zł. Odnośnie dochodów osiągniętych w roku 2009, skarżący przedłożył dokument "Podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za styczeń – październik 2009r. Z dokumentu tego wynika, iż skarżący w ramach prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód 21.689,25 zł natomiast wydatki (koszty) wyniosły 20.264,87 zł. Z powyższego wynika, iż dochód skarżącego w okresie styczeń –październik 2009r wyniósł 1.424,38 zł. – co miesięcznie daje kwotę 142,44 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o pomoc w całkowitym zakresie, strona musi wykazać, że nie posiada żadnych środków na obronę swoich interesów przed sądem. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Rozpatrując w powyższym świetle wniosek skarżącego uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem nie wykazał on, że spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy czy to we wnioskowanym zakresie , czy nawet w zakresie częściowym. Na wstępie zauważyć należy, iż zasadność wniosku rozpatrywano w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie skarżący zobowiązany ponieść w postępowaniu (na obecnym etapie obligatoryjny wpis od skargi w wysokości 100 zł oraz ewentualne koszty ustanowienia radcy prawnego, które zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu /Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm./ - wynoszą 240 zł), z drugiej zaś strony jego możliwości majątkowe i finansowe. Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy, zauważyć należy, iż złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia zarówno złożone w formularzu wniosku PPF jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie z dnia 27 listopada 2009 r. - nie mogły zostać uznane za rzetelne, a tym samy dające podstawę do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Skarżący nie wyjaśnił jakie osiąga dochody z prowadzonej działalności gospodarczej. W formularzu wniosku PPF – wskazał na "brak dochodów", natomiast w wykonaniu wezwania z dnia 27.11.2009r. – nie ustosunkował się do konkretnego pytania w tym zakresie. Przedstawił co prawda zeznanie podatkowe za rok 2008 oraz zestawienie rachunkowe (przychodów i kosztów uzyskania przychodów) za dotychczasowe miesiące roku 2009, na podstawie którego ustalono, iż w 2009r skarżący osiągnął w okresie 10 miesięcy dochód w wysokości 1.424,38 zł co daje miesięcznie kwotę 142,44 zł. Analizując natomiast wszystkie koszty obciążające skarżącego, za wyjątkiem kosztów czynszu (325 zł) oraz łącznej kwoty kredytów ( 1.600 zł), których to kosztów jak oświadczył nie ponosi (nie uiszcza lub pozostaje ze spłatą w zwłoce), stwierdzono iż miesięcznie wydatkuje on kwotę w łącznej wysokości 1.308 zł (media, telefony, wyżywienie i alimenty). W tym stanie rzeczy nie sposób jest przyjąć za wiarygodne powyższych oświadczeń, według których miesięczne wydatki ( 1.308 zł ) znacznie przekraczają uzyskiwane dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ( 142,44 zł). Jednocześnie skarżący nie wykazał, aby uzyskiwał jakąkolwiek pomoc (rzeczową, finansową) z innych źródeł (rodzina, znajomi, odpowiednie instytucje). Nie wykazał również zasobów (oszczędności) pieniężnych, z których mógłby się utrzymywać. Niemożliwym jest, zdaniem rozpoznającego wniosek, ponoszenie kosztów utrzymania w wysokości 1.308 zł przy miesięcznych dochodach 142,44 zł. Powyższe może świadczyć albo o wykazaniu zaniżonych dochodów, albo o korzystaniu z jakichś form pomocy. Powyższa okoliczność powoduje, iż brak jest możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawca powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W konsekwencji, brak ten wykluczył dokonanie oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.