I SA/Ol 68/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. Ł. o ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi C.Ł. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia należności z tytułu składek postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego Wnioskiem z dnia 20 lutego 2012 r. skarżący C. Ł. zwrócił się o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie uzyskuje żadnych dochodów. Skarżący jest osobą bezrobotną i z tego tytułu pobiera zasiłek w wysokości 680 zł. Nie posiada żadnego majątku: nieruchomości, przedmiotów wartościowych, jak również zasobów pieniężnych. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż nie posiada środków na wynajęcie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Dodał, iż sprawa jest skomplikowana, i że nie jest on w stanie sam skutecznie bronić swoich praw przed sądem. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony skarżącej wezwanie z dnia 27.02.2012r. W wezwaniu tym zwrócono się w terminie siedmiu dni o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: - przedłożenia odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu, w którym skarżący zamieszkuje ("[...]"), bądź oświadczenia w tym zakresie (tj. czy lokal ten wynajmuje, zamieszkuje nieodpłatnie, zamieszkuje u kogoś, lub inne), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym ( np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ewentualne koszty wynajmu mieszkania, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, ewentualne koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, raty pożyczek i kredytów, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 05.03.2012r wskazał, iż lokal w którym zamieszkuje stanowi własność jego matki E. Ł. Wyjaśnił, iż z uwagi na swoją trudną sytuację materialną w ostatnim okresie tj. dwóch ubiegłych lat, nie ponosił żadnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, gdyż nie było go na to stać. Opłaty te były w całości ponoszone przez matkę wnioskodawcy. Dodał, iż nie korzysta z żadnych zasiłków i innych form pomocy, poza pomocą ze strony matki. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane wyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Osoby fizyczne powinny partycypować w kosztach postępowania, jeżeli mają jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla nich i ich rodziny. Zwrócić należy uwagę, iż koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika z urzędu są obciążeniem budżetu państwa i przerzuceniem ciężaru tych kosztów na Skarb Państwa. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Oceniając stan majątkowy skarżącego wskazać należy, iż otrzymuje on zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 680 zł. Wskazał przy tym, iż nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, w którym zamieszkuje. Koszty te ponosi od dwóch lat jego matka. Nie wykazał również ponoszenia innych kosztów oraz ich wysokości związanych z własnym utrzymaniem. W tej sytuacji uznano, iż koszty związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika, na chwilę obecną, może ponieść wnioskodawca. Nie wykazał bowiem jakichkolwiek kosztów utrzymania, które musiałby ponosić, a także żadnych nadzwyczajnych czy wyjątkowych wydatków. Potrzeby związane z jego egzystencją zaspokaja matka wnioskodawcy. Uznać zatem można, iż otrzymywana kwota z tytułu zasiłku dla bezrobotnych, która pozostaje do dyspozycji skarżącego pozwala na opłacenie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika. Należy również zauważyć, iż do sierpnia ubiegłego roku wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą z której osiągał dochody. W 2010r. osiągnął dochód w wysokości 5.556,08 zł, natomiast w okresie styczeń – sierpień 2011r. uzyskał dochód wysokości 4.876,68 zł. Tym samym miał możliwość poczynienia oszczędności na ewentualne koszty ustanowienia pełnomocnika. Na podstawie akt administracyjnych ustalono dodatkowo, iż skarżący zaciągnął w marcu 2011r kredyt gotówkowy na kwotę 4.000 zł, i z tego tytułu spłaca miesięczne raty w wysokości 380 zł ( k . 13 verte). Okoliczność ta oznacza, że sytuacja finansowa wnioskodawcy pozwala na spłatę zaciągniętych zobowiązań. Wnioskodawca posiada środki, które pozwalają mu na zaciągnięcie tego typu zobowiązań i ich spłatę. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał aby koszty związane z ustanowieniem dla niego pełnomocnika pokrywał za niego Skarb Państwa. Na marginesie wskazać należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.