I SA/Ol 68/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Wiesława Pierechod (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Zofia Skrzynecka, sędzia WSA Renata Kantecka, Protokolant referent stażysta Jakub Gosk, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 9 maja 2012r. sprawy ze skargi C. Ł. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, na rzecz radcy prawnego kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści) powiększoną o należny podatek od towarów i usług, za pomoc prawną udzieloną z urzędu Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[...]" znak "[...]" o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Z motywów decyzji i akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy: W dniu 22 sierpnia 2011r. C.Ł. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie ciążących na nim zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek. Podał, że w dniu 9 września 2008r. zawarł z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych umowę o rozłożenie na raty zaległych składek, które wraz z odsetkami wynosiły 75 tyś. zł. Zgodnie z umową wywiązywał się z płatności rat , ponadto regulował też bieżące należności. W ostatnim czasie sytuacja na rynku, na którym prowadzi działalność gospodarczą uległa znacznemu pogorszeniu. Za okres ostatnich 10 miesięcy osiągnął dochód 4.000 zł. Nie pozwala to na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Obowiązek spłaty rat doprowadzi do braku możliwości regulowania bieżących zobowiązań i spowoduje konieczność zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazał, że większą część zaległości już uregulował, zatem umorzenie pozostałej części umożliwiłoby mu kontynuowanie działalności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia "[...]" wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28, art. 24 ust. 2 oraz art. 32 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: u.s.u.s., odmówił umorzenia należności. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że rozpatrując wniosek przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu określenie sytuacji materialnej wnioskodawcy i ewentualne ustalenie istotnych okoliczności, mających wpływ na rozstrzygnięcie. Podał, że z zaświadczenia z dnia 9.09.2011r. z Urzędu Miasta wynika, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą od 01.12.1995r. Według uzyskanych przez ZUS informacji nie figuruje w ewidencji gruntów, budynków i lokali jako właściciel nieruchomości, nie posiada zarejestrowanych na własne nazwisko pojazdów mechanicznych, nie figuruje w ewidencji osób korzystających ze świadczeń rodzinnych i pomocy społecznej. Zakład przyjął, że wobec prowadzenia działalności gospodarczej i osiągania przez zobowiązanego dochodu, nie wystąpiły przesłanki zawarte w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s., a tym samym brak podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia. W związku z tym Zakład dokonał oceny wniosku pod kątem zastosowania umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Wyjaśnił, że może umorzyć przedmiotowe należności, jeżeli osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest ona w stanie spłacić ciążących na niej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W takim przypadku na zobowiązanym ciąży jednak obowiązek przedstawienia dowodów świadczących o trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej uniemożliwiającej uregulowanie zadłużenia. Zakład podał, że z materiału dowodowego sprawy wynika, iż wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Stałe miesięczne koszty związane z czynszem, opłatą za energię, gaz, określił na kwotę 340 zł. Spłaca kredyt w ratach po 380 zł miesięcznie. W okresie 01-08. 2011r. osiągnął przychód z działalności gospodarczej w wys. 23.200 zł., zaś wydatki wyniosły 18.323,32 zł. Dochody zobowiązanego za okres od 2008r., wyniosły odpowiednio: 3.923,56 zł, za 2009r.-7.520,45 zł., za 2010r.- 5.556,08 zł. Zakład zauważył, że twierdzenie, iż sytuacja uległa pogorszeniu w 2011r, gdzie dochód za 8 miesięcy wyniósł 4.876,68 zł. nie znajduje potwierdzenia w powyższym zestawieniu. Przy relatywnie analogicznym dochodzie dłużnik uregulował już 37 rat miesięcznych z 60-ciu, na jakie zostały rozłożone zaległości w 2008 roku. W ocenie Zakładu nie można uznać, iż wnioskodawca znalazł się w sytuacji majątkowej uzasadniającej umorzenie zaległości z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji, w szczególności nie wykazał, że trudności mają charakter stały i pogłębiający się. Nie podnosił we wniosku, by poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego wydarzenia powodujących brak możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie wykazał także, by przewlekła choroba bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiała go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie składek. Tym samym w przypadku wnioskodawcy nie zaistniały przesłanki określone w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek. Zakład podkreślił, że przedsiębiorcy samodzielnie muszą ponosić ciężar działalności i są zobowiązani do opłacania należnych składek w wyznaczonym ustawowo terminie płatności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest natomiast zobowiązany do dochodzenia w trybie przymusowym składek nie uregulowanych w terminie do momentu całkowitego pokrycia zadłużenia. W sprawach o umorzenie Zakład występuje jako rzecznik interesu publicznego i jest zobligowany do działania z uwzględnieniem interesu funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Decyzje w tym zakresie mają charakter uznaniowy, co oznacza, że udzielenie tego rodzaju ulgi jest prawem a nie obowiązkiem organu. Umorzenie ma charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest płacenie składek , a nie zwalnianie płatników z tego obowiązku. C.Ł. złożył w dniu 08.11.2011r. do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie ciążących na nim należności z tytułu nieopłaconych składek. Wskazał, że pojawiły się nowe okoliczności, nieznane Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych na poprzednim etapie rozpatrywania sprawy. W uzasadnieniu powołał te same argumenty związane z działalnością gospodarczą oraz wywiązaniu się z większej części umowy o płatnościach ratalnych. Nową okolicznością jest fakt utraty pracy w związku z wypowiedzeniem mu umowy o współpracy przez firmę F., wobec czego wnioskodawca pozostaje bez żadnych środków do życia. Działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Dyrektor w decyzji z dnia "[...]" utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]". Organ wskazał, że w toku prowadzonego ponownie postępowania, w piśmie z dnia 18.11.2011r. wnioskodawca podał, że dokumenty oraz dane dotyczące stanu rodzinnego i sytuacji materialnej złożone w poprzednim postępowaniu są nadal aktualne. Zmianie uległa sytuacja dotycząca pracy, obecnie wnioskodawca jest bezrobotny. Zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, a przez najbliższe trzy miesiące nie będzie miał prawa do zasiłku. Do pisma załączył kserokopię zaświadczenia Burmistrza o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej oraz kserokopię informacji z dnia 16.11.2011r. dla osób rejestrujących się w urzędzie pracy. Po potwierdzeniu tych informacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że wobec tego, iż właściwy organ egzekucyjny nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek a wnioskodawca nadal posiada status przedsiębiorcy umożliwiający wznowienie działalności, a tym samym osiąganie dochodu, nie wystąpiły przesłanki zawarte w art. 28 ust.2 i 3 pkt.3 i 5 u.s.u.s.. Brak jest podstaw do uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia. Zakład ponownie dokonał oceny wniosku pod kątem zastosowania umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Wyjaśnił, że może umorzyć przedmiotowe należności, jeżeli osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest ona w stanie spłacić ciążących na niej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zakład podał, że z materiału dowodowego sprawy wynika, iż wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Stałe miesięczne koszty związane z czynszem, opłatą za energię, gaz, określił na kwotę 340 zł. Spłaca kredyt w ratach po 380zł. miesięcznie. Kredyt ten został wnioskodawcy udzielony przez Bank A. w marcu 2011r. kwocie 4.000 zł. Okoliczność ta nie stanowi jednak przesłanki do umorzenia należności ZUS, gdyż prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem Zakładu. Wnioskodawca wywiązuje się z układu ratalnego, w dniu 5.11.2012r. wpłacił kolejną ratę, mimo, że z przedłożonych dokumentów i wyjaśnień wynika, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie wskazał źródła dochodu. W ocenie Zakładu nie można uznać, iż wnioskodawca znalazł się w sytuacji majątkowej uzasadniającej umorzenie zaległości z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji. Nie wykazał też istnienia przesłanek o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 bądź pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Nie zaistniały więc przesłanki określone w art. 28 ust.3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek. Zakład zauważył, że możliwość umorzenia na podstawie wskazanego przepisu zarezerwowana jest dla sytuacji szczególnie drastycznych. Sytuacja wnioskodawcy do takich nie należy, skoro spłaca on kredyt gotówkowy. Organ podkreślił, że nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością publicznoprawną. Gromadzi środki ze składek celem wypłaty różnego rodzaju świadczeń, w tym emerytur i rent. W związku z tym w interesie społecznym jest zobowiązany do przymusowego dochodzenia należności do całkowitego pokrycia zadłużenia. Umorzenie należności stanowiłoby uprzywilejowanie wnioskodawcy w stosunku do innych podmiotów, które regulują zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego C.Ł. wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ewentualnie o merytoryczne rozpoznanie sprawy przez Sąd. Zaskarżonej decyzji zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, dotyczący ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego oraz nie uwzględnienie nowych okoliczności mających wpływ na prawidłowe rozpatrzenie sprawy. Wniósł ponadto o przyznanie pełnomocnika z urzędu, z uwagi na to, że trudna sytuacja materialna nie daje mu możliwości wynajęcia pełnomocnika z wyboru. W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzył argumentację przedstawioną już w toku postępowania. Podał, że w dniu 2 września 2008r. zawarł z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych umowę o rozłożenie na raty zaległych składek, które wraz z odsetkami wynosiły 75 tyś. zł, na okres 60-ciu miesięcy. Zgodnie z umową wywiązywał z płatności rat , ponadto regulował też bieżące należności. W ostatnim czasie sytuacja na rynku, na którym prowadzi działalność gospodarczą uległa znacznemu pogorszeniu. Za okres ostatnich 10 miesięcy osiągnął dochód 4.000 zł, co nie pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Uważa zatem że wystąpiły przesłanki do umorzenia należności, zwłaszcza, że zapłacił już większą część zobowiązania. W ostatnim okresie skarżący stracił pracę w związku z wypowiedzeniem mu umowy o współpracy przez firmę F., wobec czego w chwili obecnej pozostał bez żadnych środków do życia. Spowodowało to konieczność zawieszenia działalności gospodarczej, gdyż skarżący nie byłby w stanie uiszczać opłat związanych z działalnością. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjmując, że skarżący ma nadal status przedsiębiorcy pominął, że zawieszenie działalności wiąże się tylko z tańszym ewentualnym wznowieniem, nie zmienia natomiast faktu, że nie ma on obecnie środków na dalszą spłatę zobowiązań. Zakład powinien uwzględnić to, ze kiedy była taka możliwość skarżący na bieżąco starał się regulować swoje zadłużenie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem – art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zasady i tryb tej kontroli reguluje ustawa z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270), zwana dalej w skrócie: p.p.s.a. Zgodnie z przepisami powołanej ustawy sąd administracyjny nie ma kompetencji do rozstrzygania sprawy merytorycznie tj. w sposób załatwiający sprawę administracyjną co do jej istoty, albowiem o uprawnieniach bądź obowiązkach stron postępowania, wynikających z przepisów prawa materialnego, rozstrzygają organy administracyjne. Rozstrzygając natomiast skargę na decyzję Sąd może uchylić tę decyzję gdy stwierdzi, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym należy, że stosownie do art. 133 oraz art. 134 p.p.s.a. Sąd dokonuje oceny decyzji na podstawie akt sprawy, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania, nie będąc przy tym związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Należy zauważyć, że powołane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowiące o możliwości umorzenia należności z tytułu składek, w istocie pozostawiają tym organom wąskie granice, w których, w ramach uznania administracyjnego mogłyby doprowadzić do wygaśnięcia ciążących powszechnie zobowiązań. W ocenie Sądu w stanie faktycznym sprawy Dyrektor Oddziału ZUS przytaczając przesłanki umorzenia, wskazane w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365) i stwierdzając, że żadna z nich nie wystąpiła, nie przekroczył zasady swobodnej oceny okoliczności wskazywanych przez skarżącego. Nie budzi wątpliwości, że powodem ubiegania się o umorzenie pozostałego do spłaty długu nie były jakieś nadzwyczajne wydarzenia, na skutek których skarżący poniósł znaczne straty materialne ani stan zdrowia uniemożliwiający podejmowanie pracy, a brak popytu na świadczone przez niego usługi, co doprowadziło do zawieszenia działalności gospodarczej. Słusznie Organ przyjął, że okresowe pozostawanie bez pracy i zawieszenie działalności gospodarczej samo w sobie nie stanowi podstawy do natychmiastowego umorzenia należności w sytuacji, gdy skarżący spłacał ( w czasie rozpoznawania wniosku) tak raty, na które kwota zadłużenia została rozłożona, jak i raty kredytu bankowego. Z akt sprawy wynika, że skarżący jest osobą w pełni zdolną do podejmowania pracy, nie ma na utrzymaniu rodziny. Symptomatyczne jest, że po otrzymaniu prawa pomocy, o które się ubiegał, na rozprawę stawił się, obok pełnomocnika z urzędu, pełnomocnik zatrudniony przez skarżącego. Dowodzi to dysponowania środkami na pokrycie potrzeb, które nie były niezbędne w okolicznościach sprawy. Nie można więc wykluczyć możliwości spłaty zadłużenia w przyszłości, tym bardziej, że skarżący nie wykazał trwałej niemożności uzyskiwania dochodu. W tej sytuacji umorzenie należności byłoby przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych. Nie przekracza zatem ram uznania administracyjnego ocena Zakładu, iż skarżący ma potencjalne możliwości uregulowania zadłużenia wobec ZUS. Dodać należy, iż płacenie składek na własne ubezpieczenie społeczne jest poparte przymusem państwowym z uwagi na to, że to na Państwie ciąży obowiązek zagwarantowania każdemu ubezpieczonemu odpowiednich świadczeń w przypadku utraty zdrowia czy sił do pracy na skutek wieku. Niniejsze orzeczenie nie pozbawia strony możliwości ubiegania się w przyszłości o umorzenie należności z tytułu składek w przypadku zmiany okoliczności sprawy. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Wynagrodzenie na rzecz ustanowionego z urzędu radcy prawnego J.R. Sąd przyznał na podstawie § 15 i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r.w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr. 163, poz. 1349 ze zm.) w związku z art. 250 p.p.s.a.