I SA/Ol 687/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 11 października 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 19 września 2016r. A. B. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 100 zł oraz o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką w wieku 10 lat. Rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z renty skarżącego w wysokości 600 zł netto oraz wynagrodzenia za pracę żony w wysokości 900 zł. Skarżący jest współwłaścicielem domu o powierzchni 76 m2, innego majątku nie posiada. Wskazał, iż miesięczne wydatki rodziny wynoszą około 1.400 zł. Dodatkowo w skali roku ponosi koszty opału (2.000 zł) i podatku (300 zł). Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawca wskazał, że nie posiada środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 23 września 2016 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz jego uzupełnienie poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej jego i jego rodziny (w zakresie dotyczącym ponoszonych wydatków, wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy skarżącego i jego małżonki oraz kopii dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody w przypadku gdy nie wpływają one na rachunek bankowy). W odpowiedzi na wezwanie skarżący uzupełnił braki formalne wniosku poprzez wypełnienie rubryki nr 7.1 "inne nieruchomości". W rubryce nr 5 dopisał ponadto "wnioskodawca posiada rachunek bankowy w Banku Pocztowym. Przedłożył następujące dokumenty źródłowe: pismo z dnia 21.07.2016r. w sprawie wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (k. 29), przekaz pocztowy z ZUS renty skarżącego w wysokości 449,14 zł (k. 30), oświadczenie "[...]" biuro rachunkowe o wysokości osiągniętego dochodu z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego w miesiącach lipiec i sierpień 2016r. (k.31), potwierdzenie transakcji opłaty za energię elektryczną w wysokości 213,22 zł (k.32), potwierdzenie transakcji opłaty za usługi T-Mobile w wysokości 180,96 zł (k. 33), potwierdzenie transakcji opłaty za energię elektryczną w wysokości 146,50 zł (k. 34), potwierdzenie transakcji opłaty za wywóz śmieci w kwocie 39 zł (k. 35), potwierdzenie transakcji opłaty za usługi Orange Polska S.A. w wysokości 111.23 zł (k. 36), potwierdzenie transakcji opłaty za wywóz śmieci w kwocie 90 zł (k.37), kopię faktury za wodę w wysokości 59,76 zł (k.38), wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego za okres 01.08.2016r. -31.08.20-16r. (k. 39-44) oraz za okres 01.06.2016r do 30.06.2016r. (k. 45-49). Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, o co w niniejszej sprawie wniósł skarżący, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącego dokumenty źródłowe nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych skarżącego. Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie wypełnił bowiem w całości skierowanego do niego wezwania, pomijając wyciąg z rachunku bankowego jego żony za miesiąc lipiec oraz kwestie ewentualnego posiadania rachunków bankowych przez siebie. Dlatego też na podstawie przedłożonych dokumentów nie sposób określić w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, że poniesienie kosztów zainicjowanego skargą postępowania, jest niemożliwe. Innymi słowy nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji materialnej skarżącego oraz jego rodziny. Skarżący wezwaniem z dnia 23 września 2016r. zobligowany został do przedstawienia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez niego oraz jego żonę rachunków bankowych, lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (tj. od 01.06.2016r. do 31.08.2016r.) bądź oświadczenia o braku takowych przez każdą z wymienionych osób. W odpowiedzi na wezwanie przedłożono jedynie wyciągi z rachunku bankowego, którego posiadaczem jest żona wnioskodawcy za okres od 01.06.2016r do 30.06.2016r. oraz od 01.08.2016r. do 31.08.20-16r. Nie przedłożono wyciągu z rachunku bankowego za lipiec 2016r. Skarżący nie złożył także oświadczenia, że on nie posiada rachunku bankowego. Tym samym, pomimo udokumentowania, że renta otrzymywana jest w formie przekazu pocztowego, nie zostało wyjaśnione czy wnioskodawca takich rachunków nie posiada. Wątpliwości powyższe uzasadnia dodatkowo jego oświadczenie złożone w trakcie uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy, o treści "wnioskodawca posiada rachunek bankowy w Banku Pocztowym". Nie wiadomo w tej sytuacji czy chodzi o rachunek bankowy żony skarżącego, czy też o inny rachunek, którego posiadaczem jest wnioskodawca. Wskazać należy, że skarżący został wezwany w sposób czytelny i zrozumiały, do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych własnych i żony za konkretnie wskazany w wezwaniu okres, bądź oświadczenia, że takich rachunków te osoby nie posiadają. Trudno również uznać, iż powyższe zaniechanie nastąpiło w sposób nieświadomy, w sytuacji gdy pozostałe dane i dokumenty źródłowe zostały przedstawione w sposób wyczerpujący. Powyższe nasuwa wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez wnioskodawcę wyjaśnień i nie pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny, że wnioskodawca nie posiada bądź nie posiadał środków na pokrycie należnych kosztów sądowych czy też kosztów ustanowienia pełnomocnika. Analiza wyciągów z rachunków bankowych, za wskazany w wezwaniu trzymiesięczny okres, umożliwiałaby ustalenie czy skarżący i jego żona posiadali dodatkowe środki finansowe na koncie, sposób gospodarowania posiadanymi środkami finansowymi, przeprowadzane operacje finansowe oraz rodzaj wydatków, co jest ważne dla ustalenia czy miał on ewentualnie możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych na koszty związane z wniesieniem skargi. W konsekwencji nieprzedstawienia wskazanych wyżej dokumentów źródłowych ocena rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego nie jest możliwa. Podkreślić należy, iż rozpoznający wniosek nie kwestionuje pozostałych wyjaśnień skarżącego, szczególnie tych w zakresie niskiego dochodu, którym dysponuje jego rodzina. Okoliczności te, nie pozostałyby nieuwzględnione w sytuacji kompletnego przedstawienia dokumentów źródłowych bądź odpowiedniego oświadczenia w tym zakresie. Niemniej jednak wskazane wyżej wątpliwości i brak danych w zakresie wyczerpującej analizy rachunków bankowych za cały wskazany w wezwaniu okres, uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń w zakresie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Jak wskazywano wyżej oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Podkreślić przy tym należy, że strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim, obiektywne dowody na ich potwierdzenie. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Należy także wskazać, że Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w wyroku z dnia 16 października 2012 r. w sprawie Piętka przeciwko Polsce (skarga nr 34216/07) wskazał, iż "od stron (...) ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się dołożenia staranności i współpracy z sądem, w szczególności, kiedy prowadzone postępowanie o zwolnienie od kosztów dotyczy przedstawienia sądowi, w zakreślonym terminie, dowodów dotyczących sytuacji finansowej strony, niezłożenie wymaganych dokumentów w zakreślonym terminie oznacza brak podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych". W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.