I SA/Ol 692/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 stycznia 2010 r. wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy - zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]"., nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania płatności ONW oraz nałożenia sankcji wieloletnich postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmujące zwolnienie od wpisu sądowego ponad kwotę 100 (sto) zł Wnioskiem z dnia "[...]", złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF), skarżący E.S. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż E. S. utrzymuje się z zasiłku. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną oraz synem studentem Uniwersytetu "[...]". Żona otrzymuje emeryturę. Skarżący nie podał kwot uzyskiwanych z wykazanych dochodów, określił jedynie roczny dochód uzyskiwany przez rodzinę w wysokości 20.568,35 zł brutto, co miesięcznie daje kwotę 1.714,03 zł brutto. Skarżący jest właścicielem mieszkania własnościowego o powierzchni 55,4 m2. oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 3,58 ha i 2,30 ha nieużytków i lasu. Innego majątku nie posiada. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż pochodzi z byłych PGR-ów, od 1 czerwca 1990 r nie pracuje zawodowo ze względu na brak pracy i upadłości zakładów. Podniósł, iż wykształcenie dwóch synów (wyższe uczelnie) oraz pozostawanie obecnie na jego utrzymaniu najmłodszego studiującego syna wyczerpało go finansowo, tak że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. W piśmie z dnia "[...]". poprzedzającym złożony wniosek skarżący argumentując ciężką sytuację materialną wskazał, iż od 1990r. nie pracował zawodowo, pracował jedynie przy robotach interwencyjnych, później pobierał zasiłki. Dodał również, iż jest wyczerpany i zadłużony, korzysta z kredytów i nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w wysokości 200 zł. Postanowieniem z dnia "[...]"referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie przyznał skarżącemu prawo pomocy obejmujące zwolnienie od wpisu sądowego ponad kwotę 100 zł. Od powyższego postanowienia E. S. złożył sprzeciw, w którym wskazał, iż nie jest w stanie uiścić kwoty 100 zł wpisu, albowiem nie posiada środków na jego zapłatę. Podał, że jego syn M. uzyskał za miesiące październik i listopad stypendium w kwocie 895 zł, natomiast opłata za dom studencki wynosi 396 zł. Na dzień 30 grudnia 2009 r. saldo na rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym skarżącego i jego żony wynosiło - 241,53 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W wyniku wniesienia przez skarżącego sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 wymienionej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (Sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Zaznaczyć należy, iż przyznanie prawa pomocy ma charakter obligatoryjny w tym sensie, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu zobowiązuje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Celem tej instytucji jest bowiem zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Należy zauważyć, że jedyną przesłanką jaką przewiduje art.246§ 1 pkt 2 w/w ustawy, jest sytuacja materialna wnioskodawcy i to ona decyduje o przyznaniu prawa pomocy. Ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia kosztów postępowania spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Przy czym nie wystarczy wykazać, że poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną skarżącego, lecz chodzi o sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że poniesienie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony . Wnioskodawca podał, że miesięcznie ponosi następujące wydatki: gaz butlowy ok. 44 zł, energia elektryczna ok. 45 zł, woda - ścieki ok. 55 zł, kwota kosztów wyżywienia w przedłożonym oświadczeniu nie została wpisana. Dodatkowo skarżący ponosi koszty utrzymania studiującego syna w wysokości: opłata za dom studencki – 360 zł, bilety miesięczne i podręczniki – 140 zł, wyżywienie - 600 zł ( obiady: 8-12 zł za posiłek, śniadania i kolacje 12 zł), inne koszty np. środki czystości – ok. 100 zł. Skarżący podał, iż syn nie pracuje, otrzymuje stypendium socjalne z uczelni. Skarżący wyjaśnił, iż miesięcznie uzyskuje dochód w wysokości 632,79 zł netto z tytułu zasiłku, natomiast jego żona dochód w wysokości 946,53 zł z tytułu emerytury. Skarżący wyjaśnił również, iż ostatnie dopłaty otrzymał w 2007r. w łącznej kwocie 1.625 zł. W odpowiedzi na wezwanie oświadczył również, iż grunty rolne o powierzchni 3,58 ha to użytki zielone, które przeznaczone są na zbiór siana, natomiast grunty rolne o powierzchni 2,30 ha są częściowo zalesione (młody las), są to również nieużytki i drogi dojazdowe. Odnośnie dochodu uzyskiwanego z posiadanych nieruchomości rolnych skarżący wskazał, iż "dochód jest równy rozchodowi". W wydatkach składających się na rozchód podał podatek od nieruchomości oraz zabiegi pielęgnacyjne pastwiska. Skarżący podał, iż nie posiada kont bankowych, lokat dewizowych oraz polis ubezpieczeniowych. Do złożonego oświadczenia skarżący załączył zaświadczenie z Uniwersytetu "[...]" potwierdzające okoliczność studiowania syna M. na dziewiątym semestrze "[...]" studiów stacjonarnych. Załączono również fakturę za telefon za miesiąc listopad 2009 - w wysokości 55,30 zł, fakturę za energię elektryczną za miesiąc listopad 2009r. – w wysokości 45,09 zł, fakturę za wodę i ścieki za miesiąc listopad 2009r – w wysokości 48,80 zł oraz potwierdzenie zapłaty za dom studencki syna w wysokości 360 zł. Natomiast do sprzeciwu skarżący dołączył zaświadczenie o otrzymywanych stypendiach przez syna M. (895 zł za miesiące październik i listopad 2009r.) oraz zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy. Oceniając sytuację materialną skarżącego, Sąd uznał, iż zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącego od wpisu sądowego ponad kwotę 100 zł. Wprawdzie skarżący wykazał, że ma niewielkie dochody, jednak posiada on nieruchomości, ma stabilną sytuację bytową, a dochody przez członków rodziny uzyskiwane są regularnie. W ocenie Sądu skarżący może ponieść, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny wpis sądowy w wysokości 100 zł. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.