I SA/Ol 697/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi E. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca E. K. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w tym wpisu określonego na kwotę 100 zł oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi ona działalność gospodarczą, z której jak oświadczyła nie uzyskuje żadnych znaczących dochodów, co więcej wnioskodawczyni brakuje na opłatę czynszu z tytułu dzierżawionego sklepu, miesięczna opłata wynosi bowiem 1.500 zł. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem, małżonkowie jak oświadczyła pozostają w nieformalnej separacji. Mąż skarżącej jest inwalidą, utrzymuje się z renty, z której połowę przeznacza na opłatę mieszkania, z pozostałej części świadczenia utrzymuje się samodzielnie. Skarżaca jest właścicielką mieszkania o powierzchni 29 m 2. Poza mieszkaniem nie posiada żadnego majątku: ruchomości większej wartości czy zasobów pieniężnych. Argumentując wniosek wskazała na stan zdrowia. Podniosłą, iż posiada orzeczenie o niepełnosprawności, orzeczenie ZUS dotyczące renty bez świadczeń rentowych. Dodała, iż jej stan zdrowia stale pogarsza się. Do wniosku skarżąca załączyła decyzję ZUS z dnia 29.07.2009r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy oraz orzeczenie o zakwalifikowaniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności - z dnia 23.07.2009r. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 16.11.2009r. skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń w zakresie: szczegółowych miesięcznych wydatków oraz przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone koszty, ewentualnie podania czy korzysta z czyjejś pomocy i w jakim zakresie, miesięcznych dochodów współmałżonka, wysokości miesięcznych dochodów netto z prowadzonej działalności gospodarczej, posiadania rachunków bankowych i przedłożenia wyciągów bankowych z tych rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy, przedłożenia odpisów zeznań podatkowych za rok 2008 oraz za dotychczasowe miesiące 2009r., posiadania polis ubezpieczeniowych. W wykonaniu wezwania skarżąca oświadczyła, iż miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego przedstawiają się następująco: czynsz za mieszkanie 200 zł, opłata za energię elektryczną 130 zł, opłata za gaz 75 zł, opłata za telefon - 150 zł, koszty wyżywienia około 500-600 zł, koszty odzieży – według potrzeb, koszty środków czystości około 100 zł, koszty lekarstw 150 zł. Odnośnie rat kredytów czy pożyczek wnioskodawczyni oświadczyła, że nie są spłacane z powodu braku możliwości spłat. Dodatkowo wnioskodawczyni oświadczyła, iż ponosi koszty z tytułu czynszu za wynajem lokalu użytkowego na działalność gospodarczą (sklep ezoteryczny) – 800 zł miesięcznie oraz koszt za energię elektryczną 130 zł i telefon komórkowy 200 zł. Wyjaśniła, iż mąż otrzymuje rentę w wysokości 645 zł netto. Wnioskodawczyni posiada jeden rachunek bankowy w banku PKO BP w "[...]", na którym nie posiada środków finansowych (wpływów) z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca jak i jej mąż nie posiadają polis ubezpieczeniowych. Do złożonych oświadczeń skarżąca załączyła: wyciąg z rachunku bankowego z okresu od 05.10.2009r. do 31.10.2009r z saldem 63,20 zł, zeznanie podatkowe PIT -36, z którego wynika, iż w 2008r. osiągnęła ona dochód w wysokości 6.755 zł, rachunek za energię w kwocie 127,87 zł (wrzesień 2009r.), rachunek za czynsz za mieszkanie w kwocie 200 zł. Ponadto załączone zostało zestawienie dotyczące uzyskanego dochodu za 10 miesięcy br., z którego wynika, iż z prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2009r. skarżąca uzyskała przychód 22.995,06 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 21.541,17 zł, tym samym uzyskała dochód w wysokości 1.453,89 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o pomoc w całkowitym zakresie, strona musi wykazać, że nie posiada żadnych środków na obronę swoich interesów przed sądem. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Rozpatrując w powyższym świetle wniosek skarżącej uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem nie wykazała ona, że spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy czy to we wnioskowanym zakresie , czy nawet w zakresie częściowym. Na wstępie zauważyć należy, iż zasadność wniosku rozpatrywano w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie skarżąca zobowiązana ponieść w postępowaniu (na obecnym etapie obligatoryjny wpis od skargi w wysokości 100 zł oraz ewentualne koszty ustanowienia doradcy podatkowego, które zgodnie z § 2.1 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu /Dz.U. Nr 212, poz. 2075/ - wynoszą 240 zł), z drugiej zaś strony jej możliwości majątkowe i finansowe. Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy, zauważyć należy, iż złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia zarówno złożone w formularzu wniosku PPF jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie z dnia 16 listopada 2009 r. - nie mogły zostać uznane za rzetelne, a tym samy dające podstawę do ustalenia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Skarżąca nie wyjaśniła jakie osiąga dochody z prowadzonej działalności gospodarczej. W formularzu wniosku stwierdziła lakonicznie, iż nie osiąga "znaczących dochodów" z prowadzonej działalności, natomiast w odpowiedzi na wezwanie z dnia 16.11.2009r. nie ustosunkowała się do konkretnego pytania w tym przedmiocie. Przedstawiła co prawda zeznanie podatkowe za rok 2008 oraz zestawienie rachunkowe (przychodów, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodu) za dotychczasowe miesiące roku 2009, na podstawie których ustalono, iż w 2008r skarżąca osiągała dochód w wysokości 562 zł miesięcznie, natomiast w roku 2009 – 145,4 zł miesięcznie. Analizując natomiast wszystkie koszty obciążające skarżącą, stwierdzono iż miesięcznie wydatkuje ona kwotę w łącznej wysokości 2.435 zł (wydatki mieszkaniowo – osobiste 1.305 zł + wydatki z tytułu wynajmu lokalu użytkowego 1.130 zł). W tym stanie rzeczy nie sposób jest przyjąć za wiarygodne powyższych oświadczeń, skoro miesięczne wydatki ( 2.435 zł ) znacznie przekraczają uzyskiwane dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ( 145,4 zł), nawet przy uwzględnieniu otrzymywanej od współmałżonka pomocy finansowej w ramach partycypowania w kosztach utrzymania mieszkania tj. kwoty wynoszącej połowę jego świadczenia rentowego (322,5 zł). Jednocześnie skarżąca nie wykazała, aby uzyskiwała jakąkolwiek pomoc (rzeczową, finansową) z innych źródeł (rodzina, znajomi, odpowiednie instytucje). Powyższa okoliczność powoduje, iż brak jest możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawczyni powinna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W konsekwencji, brak ten wykluczył dokonanie oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.