I SA/Ol 70/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 28 października 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011r. wraz z odsetkami od niezapłaconych w terminie zaliczek postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 lipca 2016r. skarżąca D. M. (dalej jako wnioskodawczyni, skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z czteromiesięczną córką. Utrzymuje się z zasiłku macierzyńskiego w wysokości 1.553,50 zł netto, który przysługuje jej do 26.06.2017r.. Wnioskodawczyni oświadczyła, że posiada dom o powierzchni 176 m2 o wartości 520.000 zł, nieruchomość rolną w postaci działki o powierzchni 0,0660 ha (nie podała wartości szacunkowej tej nieruchomości) oraz dwóch nieruchomości w postaci działki o powierzchni 0,0338 ha i o powierzchni 0,06 ha ( także nie określiła szacunkowej wartości tego majątku). Innego majątku nie posiada, nie posiada także zasobów pieniężnych. Wskazała, że ponosi stałe wydatki w postaci opłat za: energię – 414 zł, woda i ścieki -109 zł, opał 400 zł, wywóz odpadów -57 zł, podatek od nieruchomości 172 zł, TV- 100 zł, telefon -66 zł, wieczyste użytkowanie 55,71 zł, ubezpieczenie domu 489 zł (za rok), podatek rolny 18 zł. W sierpniu i wrześniu poniosła koszty szczepień ochronnych dziecka w łącznej wysokości 1.460 zł. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że jest matką samotnie wychowującą dziecko. Mąż ją opuścił i wyjechał z kraju. Mąż nie utrzymuje z nią, ani ze swoja rodziną żadnego kontaktu. Nie pomaga jej finansowo, nie interesuje się nią oraz swoim dzieckiem. Skarżąca nie posiada środków na uregulowanie tej sytuacji tj. podjęcie kroków zmierzających do rozwiązania małżeństwa. Wskazała, że ma zajęty rachunek bankowy. Stara się o zasiłek rodzinny oraz wsparcie finansowe 500+. Uzyskiwany dochód z tytułu zasiłku macierzyńskiego wydawany jest na utrzymanie skarżącej, jej córki oraz domu. Do wniosku przedłożono: wyciąg z rachunku bankowego za okres 28.11.2014r. do 10.10.2016r. (k.154-156), kopię aneksu do umowy ubezpieczeniowej (k.157), wyciąg z superkonta skarżącej z widniejącym zajęciem na rachunku na kwotę 112.673,71 zł (k. 158), kopię opłaty za podatek rolny, za wieczyste użytkowanie (k.159-160), kopię zaświadczenia o wypłaconych zasiłkach w okresie 01.09.2016r. do 30.09.2016r. (k.161), kopię rachunku za telefon na kwotę 66,06 zł (k. 162-165), kopię decyzji podatku od nieruchomości, z której wynika zobowiązanie pieniężne w wysokości 172 zł (k. 166), kopię rozliczenia faktury za energię elektryczną (k. 167-168), kopię przedsądowego wezwania do zapłaty na kwotę 55,71 zł (k. 169), kopię decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego (k.170), kopię dokumentu dostawy węgla (k.171), wydruk opłaty za telewizję (k.172), kopię faktury za energię elektryczną (k.173), kopię faktury za wodę (k. 174), wydruk opłaty za telewizję (k. 175), kopię opłaty za energię elektryczną (k.176), dwie kopie paragonów za usługę medyczną po 730 zł każdy (k. 177), kopię pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego dotyczącego zajęcia egzekucyjnego (k.178), kopię tytułów wykonawczych (k. 179-190), kopię pisma z UM dotyczącego spłaty hipoteki przymusowej (k. 191), kopię zawiadomienia o zajęciu wierzytelności (k. 192-193), kopię postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego o zaliczeniu nadpłaty na zaległości podatkowe (k. 194-195), kopię wyciągu z księgi wieczystej (k. 196-201), kopię pisma z PKO B.P. (k.202-203). Ponadto załączono oświadczenie skarżącej w zakresie stałych miesięcznych wydatków (k.204), oświadczenie o posiadaniu jednego konta w banku PKO B.P. i nieposiadaniu wspólnego konta z mężem oraz braku informacji na temat posiadanych przez niego kontach bankowych (k.205). Ponadto przedłożono oświadczenie skarżącej, z którego wynika, iż działka o powierzchni 0,0660 należy do jej majątku osobistego, działka o powierzchni 0,06 ha należy do niej , jej męża oraz teściów, działka o powierzchni 0,0338 ha oraz dom o powierzchni 176 m2 należą do niej i jej męża, a majątek osobisty oraz wspólny z mężem został obciążony hipoteką przymusową (k.206). Oświadczenie skarżącej o nieprowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z mężem (k. 207), oświadczenie o niekorzystaniu z jakiejkolwiek pomocy finansowej i rzeczowej i ponoszeniu wszystkich wydatków z zasiłku macierzyńskiego w wysokości 1.553,50 zł (k. 208). Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 718 dalej cyt. jako p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że prawo pomocy wywodzi swoją genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Burzy bowiem konstytucyjny obowiązek wynikający z art. 84 Konstytucji RP świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych na zasadzie równości i powszechności. Koszty procesu przerzucane są bowiem na innych i z tego tytułu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (publ. CBOSA) Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącej nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni, iż nie posiada ona, czy też nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania. Wskazać również należy, że złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy jest drugim wnioskiem w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 2 marca 2016r. Referendarz Sądowy odmówił skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na brak wyczerpującego wyjaśnienia sytuacji materialnej strony. Następnie postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Referendarza Sądowego. Przedkładając kolejny wniosek skarżąca załączyła dodatkowe dokumenty źródłowe oraz oświadczenia, w tej sytuacji odstąpiono od kolejnego wezwania wnioskodawczyni w trybie art. 255 p.p.sa. Z analizy przedłożonych przez skarżącą oświadczeń i dokumentów źródłowych wynika, że utrzymuje się ona z zasiłku rodzinnego w wysokości 1553,50 zł, który wypłacany będzie do czerwca 2017r. Skarżąca stara się także o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz wsparcia finansowego z programu 500 +. Jak oświadczyła nie korzysta z pomocy finansowej i rzeczowej innych osób w utrzymaniu siebie, córki oraz gospodarstwa domowego. Powyższe oznacza, że posiadane przez skarżącą środki zaspokajają jej podstawowe potrzeby związane z utrzymaniem. Rozpoznając niniejszy wniosek stwierdzić należy, że dochody skarżącej wystarczają także na inne wydatki, niezwiązane bezpośrednio z koniecznym utrzymaniem skarżącej. O trudnej sytuacji finansowej nie świadczy bowiem możliwość ponoszenia takich kosztów jak np. uiszczenie wpisów sądowych w dwóch sprawach w łącznej wysokości 2.632 zł (kwiecień 2016r.), nadobowiązkowe szczepienia dziecka w kwocie łącznej 1.460 zł (sierpień, wrzesień 2016r.), pakiet programów telewizyjnych z Canal + w wysokości 100 zł miesięcznie, a także fakt reprezentowania skarżącej przez profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu sądowym oraz postępowaniu przed organem II Instancji. Zważywszy bowiem na wartość przedmiotu zaskarżenia (łącznie w dwóch sprawach około 93.000 zł), wątpliwości co do wiarygodności budzi okoliczność, iż pomoc prawna udzielana jest bezpłatnie. Analizując wysokość i rodzaj wydatków ponoszonych przez skarżącą, w których nie wykazano dodatkowo kosztów wyżywienia, odzieży, środków czystości, rozpoznający wniosek doszedł do wniosku, że skarżąca musi posiadać dodatkowe źródła finansowania lub korzystać z czyjejś pomocy finansowej. Powyższe twierdzenie uzasadnia okoliczność ponoszenia wskazanych wyżej wydatków, których nie można zaliczyć do podstawowych i egzystencjalnych kosztów utrzymania, przekraczających możliwości finansowe skarżącej oraz ponowny brak, w stosunku do poprzednio rozpoznawanego wniosku, wyjaśnień dotyczących sytuacji majątkowej męża. Jak wskazano w postanowieniu Referendarza Sądowego z dnia 2 marca 2016r. rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bada się nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale bierze się pod uwagę także jego stan rodzinny z uwzględnieniem możliwego wkładu członków tej rodziny w koszty utrzymania, obowiązek wzajemnej pomocy i to nawet w sytuacji gdy małżonkowie nie utrzymują ze sobą kontaktów. Istotne bowiem jest to, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, co obliguje rozpoznającego wniosek referendarza sądowego do objęcia analizą możliwości majątkowych i zarobkowych obydwojga małżonków. Przy czym trudno przyjąć za wiarygodne wyjaśnienia skarżącej, że nie ma wiedzy co do składników majątkowych męża, będąc w związku małżeńskim kilka lat. Twierdzenia zaś strony o porzuceniu jej przez męża, zamieszkiwaniu w "[...]" z przyjaciółką oraz nieuzyskiwaniu przez niego dochodów, nie zostały w żaden sposób uprawdopodobnione. Co zważywszy na fakt, że pełnomocnik skarżącej, jest pełnomocnikiem również jej męża (w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 69/16) i ma najprawdopodobniej kontakt ze swoim klientem, budzi wątpliwości. Skarżąca miała świadomość konieczności wyczerpującego przedstawienia sytuacji materialnej zarówno swojej jak i swojego męża, z uwagi na treść postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 2 marca 2016r. oraz utrzymującego je w mocy postanowienia Sądu. Wątpliwości co do braku kontaktu pomiędzy małżonkami, czy zainteresowania sytuacją majątkową wnioskodawczyni ze strony jej męża, dodatkowo budzi fakt, iż w dniu 10 października 2016r. doszło do zmiany polisy ubezpieczeniowej, w zakresie błędnego numeru pesel jej męża, gdzie jako ubezpieczający widnieje mąż skarżącej. O braku podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie świadczy również posiadany przez nią majątek nieruchomy. Zauważyć należy, iż skarżąca jest współwłaścicielką znacznego majątku nieruchomego w postaci: trzech działek oraz dużego domu. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl). Stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Ponadto w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556). Oceny tej nie zmienia fakt ustanowienia na nieruchomościach strony hipoteki przymusowej, albowiem hipoteka w żaden sposób nie ogranicza możliwości władania nieruchomością. Zajęcie majątku nie jest bowiem równoznaczne z tym, że skarżąca z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż może na skutek podjęcia określonych działań czerpać z nich pożytki. Posiadane nieruchomości mogą być bowiem przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych takich jak np. najem, dzierżawa czy też ostatecznie sprzedaż, mogą być także odpowiednio wykorzystywane (np. nieruchomość rolna). Zauważyć również należy, że suma ustanowionych hipotek (k. 196-201) nie przekracza wartości posiadanego majątku, gdzie szacunkowa wartość samego domu wynosi 520.000 zł, natomiast wartość działek nie została podana. W sytuacji, gdy skarżąca poza majątkiem zabezpieczającym jej potrzeby mieszkaniowe, posiada dodatkowy majątek nieruchomy trudno zaliczyć ją do osób, które nie mają bądź nie mogą zdobyć środków na poniesienie kosztów sądowych tj. do osób wymagających pomocy państwa. Analizując przedstawione przez skarżącą okoliczności należy stwierdzić, że osoby posiadającej majątek i uzyskującej stałe miesięczne dochody nie sposób utożsamić z osobami ubogimi, do których adresowane jest prawo pomocy. Tym samym, w oparciu tylko o te informacje, należy stwierdzić, że skarżąca nie spełnia warunków do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Biorąc natomiast pod uwagę rodzaj i wysokość ponoszonych przez skarżącą wydatków i kosztów utrzymania stwierdzono, że będzie ona w stanie ponieść także koszty wpisu od skargi kasacyjnej w dwóch sprawach zawisłych przed tut. Sądem. Tym bardziej że wpisy od skarg kasacyjnych wyniosą połowę wpisu od skarg, które to koszty (w wysokości 2.632 zł), przy nieznacznie tylko wyższych dochodach, skarżąca była w stanie ponieść w kwietniu 2016r. W związku z powyższym na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.