I SA/Ol 700/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego M.I. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi L.R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: 1. odmówić przyznania radcy prawnemu M.I. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie) wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem I instancji, 2. przyznać radcy prawnemu M.I. wynagrodzenie od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie) z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postaci sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w wysokości 120 zł (stu dwudziestu złotych) wraz z należnym od tej kwoty podatkiem od towarów i usług w kwocie 27.60 zł (dwudziestu siedmiu zł 60/100 gr), WSA/post.1- sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 700/16, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie ustanowił dla L. R. radcę prawnego z urzędu, w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r. Na podstawie wydanego orzeczenia, Okręgowa Izba Radców Prawnych pismem z dnia 19 grudnia 2016 r., poinformowała, że na pełnomocnika dla skarżącej został wyznaczony radca prawny M.I.. Po rozpoznaniu w trybie uproszczonym, wyrokiem z dnia 29 grudnia 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę L.R.. W piśmie z dnia 4 stycznia 2017 r. aplikant radcowski A.B. z upoważnienia pełnomocnika z urzędu zwróciła się o wyrażenie zgody na wgląd w akta sprawy oraz wykonanie fotokopii tych akt. Upoważniony aplikant radcowski zapoznała się z aktami w dniach 4-5 stycznia 2016 r. oraz wykonała fotokopię z akt. Pismem z dnia 9 stycznia 2017 r. (data wpływu do tut. Sądu) pełnomocnik z urzędu zwrócił się z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Następnie w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej radca prawny M.I. złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, w której zawarł wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Nadto oświadczył, że opłaty te, nie zostały zapłacone ani w całości, ani w części. Referendarz sądowy zważył, co następuje: W niniejszej sprawie, zawodowy pełnomocnik ustanowiony został dla skarżącej na etapie postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji. Mając na uwadze akta sprawy stwierdzić należy, iż pełnomocnik nie podjął żadnych czynności na tym etapie postępowania. Z akt sprawy wynika bowiem, że zapoznał się z aktami i sporządził fotokopię znajdujących się w aktach dokumentów, już po wydaniu wyroku przez tut. Sąd, natomiast w drugiej instancji – sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Olsztynie z dnia 29.12.2016 r. oddalającego skargę. We wniosku, zawartym w opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej z dnia 6 lutego 2017 r., wyznaczony radca prawny nie określił wyraźnie za jaką pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu żąda wynagrodzenia. Uznano tym samym, iż żąda wynagrodzenia w najszerszym zakresie tj. za reprezentowanie strony w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji jak i w postępowaniu przed sądem drugiej instancji. Stosownie do unormowania art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r. poz. 718, zwana dalej "p.p.s.a.") wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715), zwane dalej rozporządzeniem z dnia 3 października 2016 r. Zgodnie z przepisem przejściowym (§ 22), do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Powyższe oznacza, że w warunkach niniejszej sprawy – wszczętej i niezakończonej przed dniem wejścia w życie rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. – do postępowania przed sądem I instancji tj. do dnia wydania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 29 grudnia 2016 r., który zakończył postępowanie w tej instancji zastosowanie mają przepisy rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1805), które weszło w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. zwane dalej w skrócie rozporządzenie z dnia 3 października 2015 r.. Natomiast do postępowania po dniu wydania wyroku tut. Sądu tj. postępowania w drugiej instancji zastosowanie powinny mieć przepisy nowe - rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. Wyjaśnić bowiem należy, że w analogicznej sytuacji Sąd Najwyższy, analizując treść przepisu art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, który stanowi, że w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się, do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, dotychczasowe przepisy o kosztach sądowych – w postanowieniu z 28 czerwca 2006 r. sygn. akt III CZ 36/06 stwierdził, że przez pojęcie "zakończenie postępowania w (danej) instancji" trzeba rozumieć wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji, a więc wydanie wyroku lub innego orzeczenia trwale zamykającego drogę do wydania wyroku. Podobnie należy rozumieć pojęcie "czasu zakończenia postępowania w danej instancji" użyte w cytowanym § 22 rozporządzenia z 3 października 2016 r. (por. postanowienie WSA z 18 lutego 2016 r., IV SA/Wr 93/15, publ. CBOiS). I tak, odnosząc się do wniosku pełnomocnika o przyznanie wynagrodzenia za prowadzenie sprawy przed sądem pierwszej instancji stwierdzić należy, że wynagrodzenie przysługuje za udzielenie pomocy (§1 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r.). Zasądzając opłatę za czynności pełnomocnika z tytułu zastępstwa prawnego, bierze się pod uwagę niezbędny nakład pracy radcy prawnego, a także charakter sprawy i wkład pracy radcy prawnego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia oraz rozstrzygnięcia (§ 4 ust. 2 rozporządzenia z dnia 3 października 2015 r.). W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej. Pomoc prawna powinna przybrać wymiar realny, a ciężar wykazania, że została faktycznie udzielona stronie spoczywa na pełnomocniku (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, i z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza bowiem, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/0 opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia nie może odbywać się mechaniczne, lecz poprzedzone musi być oceną okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w celu ustalenia, czy podjęte przez niego czynności stanowią faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy skarga została sporządzona osobiście przez skarżącą, wyrok Sądu z dnia 29.12.2016 r. wydany został w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Udział wyznaczonego z urzędu pełnomocnika ograniczył się do wyznaczenia go przez Okręgową Izbę Radców Prawnych na pełnomocnika strony. W okresie bowiem od przyznania skarżącej prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu (postanowienie z dnia 5.12.2016 r.) do dnia wydania wyroku przez Sąd I instancji wyznaczony przez organ właściwego samorządu zawodowego pełnomocnik – radca prawny nie podjął żadnych czynności. Tym samym przyjąć należy, że w ramach postępowania przed sądem pierwszej instancji, pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy nie udzielił stronie rzeczywistej pomocy prawnej. W konsekwencji, w warunkach niniejszej sprawy wniosek wyznaczonego radcy prawnego o przyznanie wynagrodzenia za prowadzenie sprawy przed sądem pierwszej instancji nie może zostać uwzględniony. Odnosząc się zaś do kwestii wynagrodzenia za prowadzenie sprawy przed sądem drugiej instancji należy stwierdzić, że w warunkach niniejszej sprawy, wyznaczony radca prawny zapoznał się z aktami sprawy i wykonał fotokopię z akt już po wydaniu wyroku przez tut. Sąd. W ustawowym terminie złożył wniosek o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Następnie w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Stosownie do § 2 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r., koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu. W świetle § 4 ust. 1 i 2, opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4, następuje z uwzględnieniem kryteriów, określonych ust. 2 pkt 1-4. Opłatę, o której mowa w ust. 1 i 2, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (§ 4 ust. 3). W świetle § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r., opłata za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynosi 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji sprawy nie prowadził ten sam radca prawny - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. W niniejszej sprawie - z uwagi na jej przedmiot, zastosowanie ma opłata, określona w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c, w wysokości 240 zł. Przyjmując, że pełnomocnik został ustanowiony na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji, nadto nie stwierdzając zaistnienia podstawy podwyższenia wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, postanowiono przyznać wyznaczonemu radcy prawnemu wynagrodzenie w kwocie 120 zł (240 zł x 50%), powiększonej o należny podatek VAT. Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.