I SA/Ol 71/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Zofia Skrzynecka Sędzia WSA Tadeusz Piskozub Protokolant Anna Fic po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 13 marca 2008r. sprawy ze skargi Spółki A na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji po wznowieniu postępowania w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oraz kwoty podatku od towarów i usług, 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3) zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz strony skarżącej kwotę 455 zł (słownie: czterysta pięćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrokiem z dnia 7 listopada 2007 r., o sygn. akt I GSK 2613/06, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej wniesionej przez Spółkę A uchylił w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 30 sierpnia 2006 r., o sygn. akt I SA/Ol 272/06, którym oddalono skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji po wznowieniu postępowania w sprawie określenia kwoty długu celnego oraz kwoty podatku od towarów i usług. Z akt sprawy wynika, że w dniu 21 czerwca 2005 r. Spółka A złożyła na podstawie art. 241 § 2 pkt 1 w zw. z art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną Naczelnika Urzędu Celnego z "[...]", o Nr "[...]" w przedmiocie określenia kwoty długu celnego i podatku od towarów i usług podnosząc, iż nie z własnej winy nie brała udziału w tym postępowaniu. Po wznowieniu postępowania w sprawie organ I instancji odmówił uchylenia swojej decyzji ze względu na niezaistnienie przesłanek wzruszenia prawomocnego rozstrzygnięcia, powołanych przez stronę. Do stanowiska organu I instancji przychylił się związku z wniesionym odwołaniem, organ odwoławczy. Mając na uwadze treść art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm.), Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że w postępowaniu w sprawach celnych zastosowanie znajdują odpowiednio przepisy art. 12 tej ustawy oraz działu IV Ordynacji podatkowej ze zmianami wynikającymi z przepisów prawa celnego. Kierując się natomiast treścią przepisów art. 243 § 1, art. 240 § 1 oraz art. 241 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz nie podzielając stanowiska strony co do jej udziału w postępowaniu organ ten podniósł, że bezsporny jest fakt dokonania prawidłowego doręczenia zastępczego decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia "[...]", nr "[...]", na podstawie art. 267 i art. 268 § 2 Kodeksu celnego, poprzez wywieszenie jej w siedzibie urzędu na okres 14 dni. Po upływie tego terminu decyzja określająca dług celny stała się ostateczna. Zdaniem organu, bezsporny również był fakt doręczenia stronie w dniu 24.05.2005 r. upomnień do uregulowania należności wynikających z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego, co powodowało faktyczne powzięcie przez nią wiadomości o wydaniu rozstrzygnięcia. Ponadto decyzja ta była poprzedzona postanowieniem z "[...]" wszczynającym postępowanie w sprawie, doręczonym Spółce na adres siedziby przedsiębiorstwa w L. w dniu 21.10.2004 r. W postanowieniu tym pouczono stronę o treści art. 268 § 1 i 2 Kodeksu celnego, tj. o obowiązku ciążącym na osobach zamieszkałych bądź przebywających za granicą, a nie mających adresu w Polsce do wskazania pełnomocnika do doręczeń w Polsce, przy pierwszej czynności dokonanej przed organem celnym, jeżeli nie ustanowiły pełnomocnika w Polsce. Organ dodał, że w pouczeniu zawarta była informacja, iż w razie niewykonania powyższego obowiązku, pisma oraz decyzje wywiesza się na okres 14 dni w urzędzie celnym, w którym prowadzone jest postępowanie. Strona postępowania pouczona została również o prawach wynikających z art. 123 Ordynacji podatkowej. Dyrektor Izby Celnej podniósł, iż po doręczeniu korespondencji w dniu 16.12.2004 r. Spółka nie udzieliła odpowiedzi na wezwanie organu celnego do złożenia wyjaśnień oraz przedłożenia dokumentów będących w jej posiadaniu (np. umowy, uzgodnień, wyników testów dotyczących przywożonego na polski obszar celny towaru). Organ odwoławczy stwierdził zatem, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, iż strona będąc dwukrotnie prawidłowo informowaną o ciążącym obowiązku wskazania pełnomocnika do doręczeń w Polsce, zaniedbała tego obowiązku. W tym stanie sprawy doręczanie dalszych pism oraz decyzji poprzez ich wywieszenie w urzędzie celnym prowadzącym postępowanie na okres 14 dni uznać należało za skuteczne. Dyrektor Izby Celnej podniósł również, że stosownie do art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, nieuczestniczenie w postępowaniu, o którego wznowienie strona wniosła, jako przesłanka wznowienia musi nastąpić bez winy strony. W przedmiotowej sprawie, organ celny korespondencję kierował do Spółki wywieszając ją w urzędzie na okres 14 dni, jako konsekwencję zaniedbania obowiązku co do wskazania w Polsce pełnomocnika do doręczeń. Organ odwoławczy nie dopatrzył się, aby zaniechanie przez stronę uczestniczenia w toczącym się postępowaniu celnym wynikało z niemożliwych do przezwyciężenia przez nią przeszkód. Odnosząc się do zarzutu odwołania, iż organ celny wszczynając administracyjne postępowanie celne, powinien był postąpić zgodnie z treścią art. 84 Prawa celnego, tj. wezwać stronę do ustanowienia pełnomocnika do doręczeń, a nie pouczać o treści art. 268 Kodeksu celnego, organ powołał art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne (Dz. U z 2004 r. Nr 68, poz. 623), wyjaśniając, że przepis ten jednoznacznie określa zasadę, zgodnie z którą przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Oznacza to, że przepisy Kodeksu celnego mają zastosowanie w sprawach, w których dług celny powstał przed dniem 1.05.2004 r. Sprawa zakończona decyzją ostateczną Naczelnika Urzędu Celnego z dnia "[...]" dotyczyła zaś długu celnego powstałego przed dniem akcesji Polski do Unii Europejskiej. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej, w takim stanie prawnym organ celny winien zatem zastosować przepisy Kodeksu celnego, w tym również przepisy mówiące o konsekwencjach zaniedbania obowiązku osób będących stronami postępowania co do wskazania w Polsce pełnomocnika do doręczeń. W złożonej skardze, Spółka A wniosła o uchylenie decyzji obu instancji w całości, zarzucając im naruszenie przepisów postępowania, tj: art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 1 pkt 2 , art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, art. 73 ust. 1 Prawa celnego poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na utrzymaniu przez organ odwoławczy w mocy decyzji organu I instancji podczas, gdy zdaniem skarżącej, należało ją uchylić i umorzyć postępowanie w sprawie ze względu na zaistnienie przesłanki wznowienia postępowania z art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. Zarzuciła ponadto naruszenie art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) w związku z art. 245 § 1 pkt 1, art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej i art. 73 ust. 1 Prawa celnego poprzez jego niezastosowanie w okolicznościach, w których decyzja organu I instancji winna być uchylona w wyniku wznowienia postępowania, z uwagi na zaistnienie przesłanki z art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. W ocenie skarżącej, organy celne naruszyły przepisy dotyczące udziału strony w postępowaniu celnym, tj. art. 123 Ordynacji podatkowej w związku z art. 73 ust. 1 Prawa celnego, poprzez uniemożliwienie jej zapoznania się z materiałem dowodowym oraz art. 188 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 73 ust. 1 Prawa celnego, poprzez nieuwzględnienie podnoszonych przez Spółkę wniosków dowodowych. Zdaniem strony skarżącej, naruszono także inne przepisy postępowania, tj. art. 121 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 73 ust. 1 Prawa celnego, art. 122 w zw. z art. 187 Ordynacji podatkowej oraz art. 127 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 73 ust. 1 Prawa celnego. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że z uwagi na to, że decyzja ustalająca dług celny w przedmiotowej sprawie zapadła po dniu akcesji Polski do Unii Europejskiej, zastosowanie powinny mieć przepisy Prawa celnego. Jednak wbrew twierdzeniom organu, art. 26 ustawy wprowadzającej Prawo celne nie powinien mieć zastosowania w zakresie regulacji dotyczącej ustanowienia pełnomocnika do doręczeń. Organy celne winny bowiem na podstawie art. 84 Prawa celnego wezwać stronę do ustanowienia pełnomocnika do doręczeń. Do momentu wydania decyzji z dnia "[...]" strona nie dokonywała żadnych czynności przed organami celnymi, co mogłoby stanowić podstawę do powstania obowiązku ustanowienia pełnomocnika do doręczeń w Polsce. Ponadto organy celne, prowadząc postępowanie naruszyły, art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej, uniemożliwiając jej wypowiedzenie się w sprawie zebranego materiału dowodowego i tym samym uniemożliwiły jej, bez jej winy, uczestnictwo w toczącym się postępowaniu - co stanowi przesłankę do jego wznowienia. Skarżąca zarzuciła organom celnym niekonsekwencję w sposobie doręczania pism w postępowaniu, czym w jej przekonaniu, naruszyły zasadę zaufania do organów celnych. Pominięcie przez organy wniosków dowodowych z uzasadnieniem, że są one bezprzedmiotowe, dowodzi natomiast naruszenia zasady dochodzenia prawdy obiektywnej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w tej sprawie. W wyroku z dnia 30 sierpnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wskazał, że instytucja wznowienia postępowania ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i podjęcia ponownego rozstrzygnięcia sprawy zakończonej ostateczną decyzją podatkową, jeżeli postępowanie podatkowe przed organem podatkowym było dotknięte kwalifikowanymi wadami procesowymi, wyliczonymi wyczerpująco w art. 240 Ordynacji podatkowej. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie Spółka faktycznie zakwestionowała skuteczność doręczenia decyzji wydanej przez organ I instancji. Strona została powiadomiona o toczącym się postępowaniu i była informowana o konieczności ustanowienia pełnomocnika dla doręczeń. Taki pełnomocnik nie został jednak ustanowiony. Zarzuty w skardze dotyczą uchybień, jakich miał się dopuścić organ I instancji, w przedmiocie tego pouczenia. W ocenie Sądu, obowiązek organu wezwania do ustanowienia pełnomocnika dla doręczeń nie mógł mieć rozstrzygającego znaczenia w sprawie o wznowienie postępowania. Z akt wynika bowiem, że Spółka o toczącym postępowaniu administracyjnym wiedziała, ale w nim nie uczestniczyła. Nie wyraziła jakiegokolwiek zainteresowania sprawą i mimo pouczenia nie ustanowiła pełnomocnika dla doręczeń. Sąd podzielił stanowisko organów celnych, iż do wznowienia postępowania konieczne jest wykluczenie zawinienia strony. Ciężar tego wykluczenia spoczywa na stronie. Art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej stanowi bowiem konsekwencję, wyrażonej w art. 123, zasady czynnego udziału strony w postępowaniu i jest sankcją za jej nieprzestrzeganie. Zarzuty dotyczące nieprzestrzegania przez organy podatkowe przepisów w przedmiocie wezwania do ustanowienia pełnomocnika dla doręczeń skarżąca Spółka miała prawo zgłosić w trybie zwykłym, kwestionując skuteczność doręczenia decyzji przez organ I instancji. Powinna ona złożyć odwołanie od decyzji organu I instancji i ewentualnie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Brak jest natomiast podstaw do wznowienia postępowania w trybie nadzwyczajnym, gdyż nie można przyjąć, że skarżąca Spółka nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Rozpoznając niniejszą sprawę Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Wskazał na wyrażoną w przepisach wprowadzających ustawę Prawo celne, regułę intertemporalną, iż przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Sąd II instancji podzielił pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 3.10.2006 r., sygn. akt I FSK 619/06, że pojęcie "przepisów dotychczasowych" użyte w art. 26 Prawa celnego w odniesieniu "do spraw dotyczących długu celnego" ograniczyć należy do norm prawa materialnego zawartych w Kodeksie celnym i wydanych na jego podstawie rozporządzeń. Oznacza to, że w sprawach wszczętych przed uzyskaniem przez Polskę członkostwa w Unii Europejskiej organ celny obowiązany był stosować, korzystniejsze dla strony nowe przepisy proceduralne, określone w art. 84 powołanej powyżej ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne. Stosownie do art. 84 ust. 1 Prawa celnego, na skarżącej Spółce, która nie posiadała siedziby na terytorium kraju, ciążył obowiązek ustanowienia w kraju pełnomocnika do spraw doręczeń na żądanie organu celnego i w terminie przez niego wskazanym, pod rygorem skutków doręczenia zastępczego poprzez wywieszenie na okres 14 dni w siedzibie organu celnego prowadzącego postępowanie. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie istotne dla postępowania akty kierowane do strony, tj. postanowienie w sprawie kontroli zgłoszenia celnego, jak i decyzja ustalająca dług celny wraz z odsetkami i zaległością podatkową w podatku VAT, wydane zostały po dniu 1 maja 2004 r., a więc po wejściu w życie Prawa celnego. Skarżąca Spółka, będąc podmiotem zagranicznym z siedzibą w Unii Europejskiej, miała normatywnie uzasadnione prawo oczekiwać, że w postępowaniu w przedmiotowej sprawie celnej, również przed polskimi organami celnymi zostanie zastosowane wobec niej Prawo celne, wraz z wprowadzonymi nim standardami procedury wspólnotowej, zwłaszcza z dochowaniem przewidzianych wymogów określonych art. 84 Prawa celnego. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, na utrwalone zarówno w judykaturze, jak i w literaturze prawniczej stanowisko opowiadające się za niedopuszczalnością, bez naruszenia zasad wynikających z demokratycznego państwa prawa, przerzucania ujemnych konsekwencji prawnych zaniedbań organów administracji publicznej na stronę postępowania administracyjnego. Podniósł, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny przy ponownym rozpoznaniu sprawy winien dokonać ustaleń, czy skarżąca Spółka była w rzeczywistości wzywana w trybie art. 84 Prawa celnego do ustanowienia pełnomocnika do doręczeń z zakreśleniem jej stosownego terminu oraz w kontekście art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej dokonać prawidłowej oceny przesłanki niezawinionego braku udziału strony w postępowaniu w rozumieniu art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo. Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oznacza to, że nie można oprzeć treści orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Uchylając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 sierpnia 2006r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w uzasadnieniu, że w sprawach wszczętych przed uzyskaniem przez Polskę członkostwa w Unii Europejskiej organ celny obowiązany był stosować korzystniejsze dla strony nowe przepisy proceduralne, określone w art. 84 powołanej powyżej ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne. Zwrócił również uwagę, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd winien dokonać ustaleń, czy skarżąca Spółka była w rzeczywistości wzywana w trybie art. 84 Prawa celnego do ustanowienia pełnomocnika do doręczeń z zakreśleniem jej stosownego terminu oraz w kontekście art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej dokonać prawidłowej oceny przesłanki niezawinionego braku udziału strony w postępowaniu w rozumieniu art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. W związku z wiążącą wykładnią prawa i wytycznymi zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, skład orzekający w niniejszej sprawie stwierdził, że w toku postępowania przed organami celnymi strona nie została wezwana do ustanowienia pełnomocnika, w przewidzianym obowiązującymi przepisami (art. 84 ust.1 Prawa celnego) trybie, a jedynie pouczona o konieczności jego ustanowienia w razie dokonania pierwszej czynności celnej. Będąc podmiotem zagranicznym z siedzibą na terenie Unii Europejskiej po dniu 1 maja 2004 r. skarżąca Spółka, miała zaś uzasadnione prawo oczekiwać, że w postępowaniu przed polskimi organami celnymi zostanie zastosowane wobec niej Prawo celne, wraz z wprowadzonymi nim standardami procedury wspólnotowej, z dochowaniem przewidzianych wymogów określonych art. 84 Prawa celnego. W tym stanie rzeczy, nie wezwanie strony w związku z prowadzonym postępowaniem do ustanowienia pełnomocnika, a poprzestanie jedynie na pouczeniu, ograniczyło w sposób niezawiniony przez podmiot, jego udział w postępowaniu w przedmiocie określenia długu celnego, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W świetle powołanych okoliczności, zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organy zasad procesowych, w tym wyrażonych w art. 123 i art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez uniemożliwienie stronie, bez jej winy, uczestnictwa w toczącym się postępowaniu, należało uznać za uzasadnione. To z kolei stanowiło przesłankę niezawinionego braku udziału strony w postępowaniu, o której mowa w art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, a tym samym podstawę do uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oraz kwoty podatku od towarów i usług. Z tych też przyczyn, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało zaskarżoną decyzję uchylić, ze wskazaniem na konieczność uwzględnienia przez organ, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, przedstawionej wyżej oceny prawnej odnośnie podstaw do uchylenia decyzji w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oraz kwoty podatku od towarów i usług. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 209, zaś o wstrzymaniu wykonania decyzji na podstawie art. 152 tej ustawy.